Ανατροπή εποχών: Η κλιματική κρίση ξαναγράφει το ημερολόγιο της φύσης
Σημαντική παρέμβαση στο πεδίο της περιβαλλοντικής γεωγραφίας κάνει ερευνητική ομάδα της Σχολής Οικονομικής και Πολιτικής Επιστήμης του Λονδίνου (LSE), με δημοσίευσή της στην επιστημονική επιθεώρηση Progress in Environmental Geography. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι νέες «ανθρώπινες» εποχές, όπως αυτή της αιθαλομίχλης και των σκουπιδιών, έχουν ενσωματωθεί πλέον στον ετήσιο κλιματικό ρυθμό του πλανήτη, αποσταθεροποιώντας οικοσυστήματα και ανατρέποντας τον φυσικό κύκλο των εποχών.
Η «εποχή της αιθαλομίχλης», όπως την ονομάζουν οι ερευνητές, καταγράφεται κυρίως στη Νοτιοανατολική Ασία από τον Ιούνιο έως τον Σεπτέμβριο, όταν τεράστιες εκτάσεις γης στην Ινδονησία και τη Μαλαισία εκκαθαρίζονται μέσω εμπρησμών. Οι καπνοί δεν περιορίζονται εντός των συνόρων: εξαπλώνονται στη Σιγκαπούρη, την Ταϊλάνδη, την Ινδία, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα υγείας σε εκατομμύρια ανθρώπους. Αντίστοιχο φαινόμενο παρατηρείται πλέον και στις Ηνωμένες Πολιτείες: στην Καλιφόρνια, η περίοδος δασικών πυρκαγιών ξεκινά από την άνοιξη και επεκτείνεται μέχρι τον Δεκέμβριο, ενώ στην ανατολική ακτή, πολιτείες όπως η Νέα Υόρκη και το Νιου Τζέρσεϊ πλήττονται από αιθαλομίχλη λόγω πυρκαγιών στον Καναδά.
Εξίσου ανησυχητική είναι η «εποχή των σκουπιδιών», που σημειώνεται κάθε χρόνο στην Ινδονησία, κυρίως στο Μπαλί, από τον Δεκέμβριο έως τον Μάρτιο. Μουσωνικοί άνεμοι και θαλάσσια ρεύματα ξεβράζουν τόνους πλαστικών απορριμμάτων στις παραλίες. Το 2024, περισσότεροι από 3.000 τόνοι σκουπιδιών συγκεντρώθηκαν σε παραλιακές ζώνες του νησιού. Το φαινόμενο είναι τόσο συχνό και προβλέψιμο, που οι τοπικές κοινωνίες γνωρίζουν πότε να το περιμένουν. Παρόμοιες εικόνες παρατηρούνται στις Φιλιππίνες, στην Ταϊλάνδη και ακόμη και στις ακτές των ΗΠΑ, εξαιτίας της δράσης του Ρεύματος του Κόλπου.
Οι ερευνητές μιλούν επίσης για «εξαφανισμένες εποχές», όπως η περίοδος χειμερινών σπορ στις Άνδεις και τα Βραχώδη Όρη, που πλέον καθίσταται ανύπαρκτη λόγω έλλειψης χιονιού. Επίσης, εντοπίζουν «απορυθμισμένες εποχές», όπως η άνοιξη που ξεκινά νωρίτερα ή το καλοκαίρι που διαρκεί περισσότερο από το φυσιολογικό. Φαινόμενα όπως η αλλαγή στους κύκλους αναπαραγωγής και χειμέριας νάρκης στην Ευρώπη ή η καθυστέρηση στη φωλεοποίηση θαλασσοπουλιών στην Αγγλία, αποδεικνύουν πως τα οικοσυστήματα προσπαθούν να προσαρμοστούν σε έναν «νέο χρόνο», ο οποίος πλέον δεν συμβαδίζει με τη φυσική ροή.
Παράλληλα, κάνουν λόγο για «εντεινόμενες εποχές», που δεν εξαφανίζονται, αλλά γίνονται ακραίες και επικίνδυνες. Τα ευρωπαϊκά καλοκαίρια, ιδιαίτερα μετά τον καύσωνα του 2003, είναι πλέον θερμότερα και πιο θανατηφόρα, υποδεικνύοντας ότι τα παραδοσιακά εποχικά μοτίβα παραμένουν, αλλά με σκληρότερο, πιο απρόβλεπτο ρυθμό.
Η μελέτη βασίστηκε σε δορυφορικές εικόνες, καιρικά δεδομένα και τοπικές αναφορές από διάφορες περιοχές του κόσμου. Τα συμπεράσματα είναι ανησυχητικά: οι νέες εποχές είναι πλέον προϊόν ανθρώπινης δραστηριότητας, επιφέροντας υγειονομικές κρίσεις, οικολογικές διαταραχές και κοινωνικές εντάσεις.
Οι επιστήμονες καταλήγουν ότι η ανθρωπόκαινος εποχή δεν αλλάζει απλώς το κλίμα, αλλά μετασχηματίζει το ίδιο το ημερολόγιο της φύσης. Οι εποχές δεν είναι πλέον σταθερές, αλλά ρευστές, παραμορφωμένες ή ενισχυμένες. Αυτή η νέα πραγματικότητα έχει επιπτώσεις όχι μόνο στο περιβάλλον, αλλά και στην καθημερινότητα των ανθρώπων, στην υγεία, στην αγροτική παραγωγή και στην πολιτική διαχείριση της κρίσης.
