Αντιπλημμυρικά στην Κρήτη: Μελέτες επί χρόνια, έργα σε αναμονή και καταστροφές

Η πρόσφατη καταστροφική κακοκαιρία στην Κρήτη έφερε ξανά στην επιφάνεια ένα σοβαρό πρόβλημα που παραμένει άλυτο εδώ και χρόνια: την καθυστέρηση στην υλοποίηση κρίσιμων αντιπλημμυρικών έργων, παρά τις επανειλημμένες φυσικές καταστροφές, τις ανθρώπινες απώλειες και τις δεσμεύσεις για ουσιαστική προστασία των κατοίκων.

Οι τεράστιες ποσότητες βροχής που έπεσαν στο νησί προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές σε δρόμους, καλλιέργειες, κατοικίες και επιχειρήσεις. Μέσα στο τετραήμερο της κακοκαιρίας, το μέσο ύψος βροχόπτωσης στους μετεωρολογικούς σταθμούς έφτασε περίπου τα 120 χιλιοστά, με ορισμένες περιοχές να καταγράφουν πρωτοφανείς τιμές.

Στο Οροπέδιο Λασιθίου σημειώθηκαν περίπου 440 χιλιοστά βροχής μέσα σε μόλις δύο ημέρες, ενώ στα Ανώγεια η συνολική βροχόπτωση ξεπέρασε τα 640 χιλιοστά. Η ένταση των φαινομένων ήταν εξαιρετικά μεγάλη, δημιουργώντας συνθήκες που καθιστούσαν δύσκολη την πλήρη αποτροπή πλημμυρικών επεισοδίων.

Ωστόσο, η έκταση των καταστροφών επαναφέρει στο προσκήνιο τις ευθύνες της Πολιτείας και των αρμόδιων φορέων για τις καθυστερήσεις στην αντιπλημμυρική θωράκιση. Έργα που είχαν σχεδιαστεί μετά από προηγούμενες πλημμύρες παραμένουν ακόμη στα χαρτιά, με τις διαδικασίες μελετών, αδειοδοτήσεων και χρηματοδοτήσεων να παρατείνονται επί σειρά ετών.

Γούβες, Αγία Πελαγία, Καστέλλι και Ρέθυμνο: Χρόνιες εκκρεμότητες στην αντιπλημμυρική προστασία

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των Γουβών στον Δήμο Χερσονήσου. Οι πλημμύρες του 2020 είχαν προκαλέσει σοβαρές καταστροφές, αναδεικνύοντας την ανάγκη άμεσης διευθέτησης των ρεμάτων και ιδιαίτερα του Γουβιανού ποταμού, που διασχίζει τις Κάτω Γούβες.

Η σύμβαση για τη μελέτη διευθέτησης του ποταμού υπογράφηκε στα τέλη του 2020 και αφορούσε μήκος περίπου 900 μέτρων, από τις εκβολές προς την ενδοχώρα. Παρ' όλα αυτά, πέντε χρόνια αργότερα, τον Οκτώβριο του 2025, απαιτήθηκε συμπληρωματική σύμβαση για να συνεχιστεί η μελετητική διαδικασία.

Ακόμη και εντός του 2026 εξακολουθούσαν να εγκρίνονται επιμέρους μελέτες, γεγονός που αποτυπώνει τη μεγάλη χρονική απόσταση ανάμεσα στον αρχικό σχεδιασμό και την πραγματική κατασκευή των απαραίτητων έργων.

Τον Ιανουάριο του 2026 υπογράφηκε επίσης προγραμματική σύμβαση ύψους 4,27 εκατομμυρίων ευρώ για την εκπόνηση μελετών οριοθέτησης και διευθέτησης ρεμάτων στην ευρύτερη περιοχή του Δήμου Χερσονήσου.

Ανάλογη είναι η κατάσταση στην Αγία Πελαγία του Δήμου Μαλεβιζίου, όπου τον Οκτώβριο του 2022 μια σφοδρή καταιγίδα είχε μετατρέψει τους δρόμους σε ορμητικούς χειμάρρους. Δύο άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους όταν εγκλωβίστηκαν στο αυτοκίνητό τους, σε μια τραγωδία που είχε αναδείξει με τον σκληρότερο τρόπο την ανάγκη αντιπλημμυρικών παρεμβάσεων.

Μετά την καταστροφή είχε αποφασιστεί η κατασκευή φραγμάτων ανάσχεσης στα ρέματα της περιοχής. Τέσσερα χρόνια αργότερα, οι σχετικές μελέτες έχουν ολοκληρωθεί, ωστόσο η απαιτούμενη χρηματοδότηση εξακολουθεί να αναζητείται.

Ο δήμαρχος Μαλεβιζίου, Μενέλαος Μποκέας, επισημαίνει ότι ακόμη και με την εξασφάλιση των χρημάτων, η εκτέλεση των έργων θα αντιμετωπίσει σοβαρές δυσκολίες, καθώς τμήματα των ρεμάτων βρίσκονται μέσα σε ιδιωτικές ιδιοκτησίες και θα χρειαστούν απαλλοτριώσεις.

Κατά τις πλημμύρες του 2022 είχε υποστεί μεγάλες ζημιές κυρίως η παραλιακή ζώνη της Αγίας Πελαγίας, ενώ στην πρόσφατη κακοκαιρία οι σημαντικότερες επιπτώσεις καταγράφηκαν στις ορεινές περιοχές του Δήμου.

Στο Καστέλλι, όπου κατασκευάζεται το νέο διεθνές αεροδρόμιο Ηρακλείου, υπάρχει από το 2021 μελέτη για την αντιπλημμυρική προστασία της ευρύτερης λεκάνης απορροής.

Ωστόσο, τον Ιανουάριο του 2026, ο δήμαρχος Μινώα Πεδιάδας, Βασίλης Κεγκέρογλου, είχε καταγγείλει στη Βουλή ότι οι οριστικές μελέτες και τα κρίσιμα αντιπλημμυρικά έργα για το σύνολο της λεκάνης δεν είχαν ακόμη ενταχθεί στον σχεδιασμό.

Στο Ρέθυμνο, από το 2019 βρίσκονται σε εξέλιξη έντεκα μελέτες που αφορούν τη διευθέτηση ποταμών και ρεμάτων. Παρότι ορισμένες έχουν ολοκληρωθεί, η χρηματοδότηση των παρεμβάσεων παραμένει σοβαρό εμπόδιο.

Η χωρική αντιπεριφερειάρχης Ρεθύμνου, Μαρία Λιονή, έχει επισημάνει ότι τα απαιτούμενα ποσά, που φτάνουν τα 25 έως 27 εκατομμύρια ευρώ, υπερβαίνουν τις οικονομικές δυνατότητες της Περιφέρειας.

Στις οικονομικές δυσκολίες προστίθενται οι χρόνιες πολεοδομικές παρεμβάσεις σε φυσικές κοίτες. Ρέματα έχουν καταπατηθεί ή εγκιβωτιστεί, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν ανεγερθεί ακόμη και μεγάλα ξενοδοχειακά συγκροτήματα πάνω στις εκτάσεις τους.

Η αντιπεριφερειάρχης αναφέρει ότι πραγματοποιήθηκαν παρεμβάσεις σε δύο νέα γεφύρια, ενώ ενισχύθηκαν εννέα παλαιότερα. Τα συγκεκριμένα έργα συνέβαλαν στον περιορισμό των ζημιών στο επαρχιακό οδικό δίκτυο, χωρίς ωστόσο να καλύπτουν το σύνολο των αναγκών αντιπλημμυρικής προστασίας.

Τεράστιες καταστροφές στην αγροτική παραγωγή – Αυτοψίες και κυβερνητικά μέτρα

Την ίδια ώρα, οι αρμόδιες υπηρεσίες συνεχίζουν την αποτίμηση των ζημιών που προκάλεσε η πρόσφατη κακοκαιρία. Τα σοβαρότερα προβλήματα έχουν καταγραφεί στο Οροπέδιο Λασιθίου, στον Μυλοπόταμο, στην Ιεράπετρα και σε περιοχές του νομού Ηρακλείου.

Στα Ζωνιανά, στα Λιβάδια, στο Βενί και στην Αξό έχουν σημειωθεί μεγάλες καταστροφές σε κατοικίες, επιχειρήσεις και κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις. Οι πρώτες εκτιμήσεις δείχνουν ότι σχεδόν το 50% του αγροτικού οδικού δικτύου στις πληγείσες περιοχές έχει υποστεί σοβαρές ζημιές.

Κατολισθήσεις, καθιζήσεις του εδάφους και μεγάλες ποσότητες φερτών υλικών έχουν προκαλέσει επιπλέον προβλήματα στις μετακινήσεις, με τμήματα του επαρχιακού δικτύου να χρειάζονται εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης.

Κλιμάκια της Γενικής Γραμματείας Αποκατάστασης Φυσικών Καταστροφών έχουν ξεκινήσει αυτοψίες στις πληγείσες περιοχές, ενώ στελέχη του ΕΛΓΑ πραγματοποιούν τις πρώτες εκτιμήσεις για τις απώλειες στην αγροτική παραγωγή.

Σε αρκετές περιπτώσεις, η διαδικασία καταγραφής καθυστερεί επειδή οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις παραμένουν πλημμυρισμένες. Η υποχώρηση των νερών είναι απαραίτητη προκειμένου να γίνει ολοκληρωμένη αποτύπωση των ζημιών.

Ιδιαίτερα βαρύ είναι το πλήγμα στο Οροπέδιο Λασιθίου, όπου οι πρώτες εκτιμήσεις δείχνουν καταστροφή σε περισσότερο από το 80% της πατατοκαλλιέργειας και περίπου στο 50% των κηπευτικών.

Οι αρχικές αναφορές κάνουν λόγο για τουλάχιστον 3.000 τόνους χαμένης παραγωγής πατάτας, ενώ εκπρόσωποι των τοπικών παραγωγών εκτιμούν ότι οι πραγματικές απώλειες ενδέχεται να είναι σημαντικά μεγαλύτερες.

Η περίοδος της κακοκαιρίας συνέπεσε με ένα ιδιαίτερα κρίσιμο στάδιο για τη συγκομιδή. Οι προηγούμενες βροχοπτώσεις είχαν καθυστερήσει την ωρίμανση της πατάτας, με αποτέλεσμα μεγάλες ποσότητες παραγωγής να παραμένουν στα χωράφια όταν εκδηλώθηκαν τα ακραία φαινόμενα.

Στις 9 Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκε επίσκεψη κυβερνητικού κλιμακίου στην Κρήτη, με επικεφαλής τον υπουργό Υποδομών, Χρίστο Δήμα. Ακολούθησε ευρεία σύσκεψη στο Ηράκλειο, παρουσία εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και αρμόδιων φορέων.

Στη διάρκεια της σύσκεψης ανακοινώθηκαν μέτρα οικονομικής ανακούφισης για τους πληγέντες, που περιλαμβάνουν αναστολή φορολογικών και ασφαλιστικών υποχρεώσεων στις περιοχές που θα οριοθετηθούν ως πληγείσες, καθώς και αναστολή πλειστηριασμών.

Προβλέπεται ακόμη αρχική οικονομική ενίσχυση 600 ευρώ για την κάλυψη βασικών αναγκών, ενώ θα ακολουθήσουν αποζημιώσεις για ζημιές στην οικοσκευή, ανάλογα με την έκταση των καταστροφών.

Η επαναλαμβανόμενη εικόνα των πλημμυρικών καταστροφών αναδεικνύει την ανάγκη επιτάχυνσης των έργων πρόληψης. Οι πολυετείς καθυστερήσεις, τα εμπόδια χρηματοδότησης και οι εκκρεμότητες στην οριοθέτηση των ρεμάτων αφήνουν κρίσιμες περιοχές της Κρήτης εκτεθειμένες σε νέους κινδύνους.

Η ολοκλήρωση των αντιπλημμυρικών υποδομών αποτελεί πλέον ζήτημα άμεσης προτεραιότητας για την προστασία της ανθρώπινης ζωής, των περιουσιών, της αγροτικής παραγωγής και των δημόσιων υποδομών. Οι επανειλημμένες εξαγγελίες και οι μελέτες που παραμένουν σε εκκρεμότητα καθιστούν αναγκαία τη σαφή καταγραφή των έργων, τη χρηματοδότησή τους και τον καθορισμό συγκεκριμένων χρονοδιαγραμμάτων υλοποίησης.