Από το «ΟΧΙ» στην υποταγή – Δέκα χρόνια από το ελληνικό πείραμα της Μέρκελ

Η Άνγκελα Μέρκελ επέστρεψε στην Ελλάδα για να παρουσιάσει το βιβλίο της «Ελευθερία» σε εκδήλωση της εφημερίδας «Καθημερινή», δέκα χρόνια μετά την κορύφωση της ελληνικής κρίσης χρέους, με την ίδια στο επίκεντρο των αποφάσεων που καθόρισαν το μέλλον της χώρας. Η εκδήλωση, που πραγματοποιήθηκε στο Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, συνέπεσε χρονικά με την επέτειο της μεγάλης συγκέντρωσης του «Όχι» στο Σύνταγμα στις 3 Ιουλίου 2015, λίγες ημέρες πριν το κρίσιμο δημοψήφισμα.

Η παρουσία της Μέρκελ και οι δηλώσεις της προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις, καθώς θεωρείται από πολλούς η βασική υπεύθυνη για την επιβολή πολιτικών λιτότητας που οδήγησαν στη ραγδαία φτωχοποίηση μεγάλου μέρους της ελληνικής κοινωνίας. Η ίδια, απαντώντας σε σχετική ερώτηση, ξεκαθάρισε πως δεν θα ζητούσε συγγνώμη, αλλά θα εξηγούσε τα κίνητρά της, υπογραμμίζοντας ότι «δεν μπορούσε να φανταστεί την ΕΕ χωρίς την Ελλάδα». Αναφέρθηκε θετικά στην «ανθεκτικότητα» και την «αξιοπρέπεια» του ελληνικού λαού, χαρακτηρίζοντάς τον «ισχυρό». Θυμήθηκε ακόμη τις κρίσιμες στιγμές των συνομιλιών με τον Αλέξη Τσίπρα και το τηλεφώνημα του 2015, όταν ο Έλληνας πρωθυπουργός της ανακοίνωσε την απόφαση για δημοψήφισμα και την πρόθεση να υποστηρίξει το «Όχι».

Η Μέρκελ αποκάλυψε πως εκείνη τη στιγμή κατάλαβαν ότι, αν το «Όχι» επικρατούσε, θα σήμαινε έξοδος από το ευρώ. Ανέφερε ότι δεν μπορούσαν να αποφασίσουν εκείνοι για μια δημοκρατική χώρα και πως η σχέση της με τον Τσίπρα βασίστηκε στην τέχνη του συμβιβασμού, ακόμα και αν υπήρχαν διαφωνίες. Αναφέρθηκε επίσης στην πίεση που δέχτηκε από τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα, αποκαλύπτοντας ότι κάποια στιγμή «έβαλε τα κλάματα», εξαιτίας των απαιτήσεων του Αμερικανού ηγέτη για άμεση ρευστότητα μέσω της ΕΚΤ, κάτι που θεσμικά δεν ήταν εφικτό. Τόνισε ότι η ίδια και ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε υποστήριξαν το «κούρεμα» του ελληνικού χρέους, παρότι αντιμετώπισαν αντιδράσεις από τον Ζαν-Κλοντ Τρισέ και τον Νικολά Σαρκοζί.

Στην ομιλία της, η Μέρκελ υποστήριξε τη συμφωνία με την Τουρκία στο Προσφυγικό, χαρακτηρίζοντάς τη αναγκαία λόγω της «δραματικής κατάστασης στην Ελλάδα». Υποστήριξε τη σημασία της συνεννόησης με τους γείτονες, ενώ επανέλαβε ότι όσοι δεν δικαιούνται άσυλο πρέπει να επιστρέφονται. Ανέφερε πως η διάσημη σέλφι της με πρόσφυγα δεν εκτιμήθηκε σωστά από την κοινή γνώμη, ωστόσο δεν μετανιώνει για την πολιτική που ακολούθησε. Παράλληλα, αναφέρθηκε στο βιβλίο της, επιλέγοντας τον τίτλο «Ελευθερία», την ώρα που για πολλούς Έλληνες το διάστημα της κρίσης ταυτίζεται με απώλεια ανεξαρτησίας και πολιτικής αυτονομίας.

Η «γερμανική» πολιτική που εφαρμόστηκε με βούρδουλα στην Ελλάδα, ως δήθεν φάρμακο, δημιούργησε έλλειμμα δημοκρατίας, αναιμικό και διασπασμένο πολιτικό σύστημα, λεηλασία με αναδιανομή πλούτου από τα κατώτερα στρώματα σε ανεξέλεγκτους Έλληνες και ξένους κερδοσκόπους, κι ένα όργιο διαφθοράς που ξεκινά από το Μαξίμου και αγγίζει πια το τελευταίο μαντρί της υπαίθρου. Αυτά που είπε η Μέρκελ ακούστηκαν χθες. Αυτά που έκανε, όμως, τα ζούμε κάθε μέρα.

Σαν σήμερα, στις 3 Ιουλίου 2015 λοιπόν, η πλατεία Συντάγματος γέμισε με χιλιάδες πολίτες που στήριζαν το «Όχι» στο δημοψήφισμα για τους όρους του τρίτου μνημονίου. Ο τότε πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας δήλωνε ότι «το Όχι θα γράψει ιστορία», ενώ λίγες ημέρες νωρίτερα, στη Μυτιλήνη, είχε απευθύνει το σύνθημα «Go back κυρία Μέρκελ, κύριε Σόιμπλε. Η Ελλάδα δεν είναι πειραματόζωο». Παρά την προπαγάνδα που ασκήθηκε από τα μέσα ενημέρωσης και τις πιέσεις που δέχτηκαν εργαζόμενοι και πολίτες, το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος έδωσε καθαρό προβάδισμα στο «Όχι», το οποίο όμως δεν εφαρμόστηκε.

Η εσωτερική αναδίπλωση που ακολούθησε, με την υπογραφή του νέου μνημονίου από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, θεωρείται καθοριστική για την πορεία της Κεντροαριστεράς στη χώρα, καθώς υπονόμευσε την αξιοπιστία της. Οι εξελίξεις εκείνου του καλοκαιριού, με τις τράπεζες κλειστές και τις ουρές στα ΑΤΜ, παραμένουν χαραγμένες στη μνήμη των πολιτών. Το πολιτικό κόστος αυτών των επιλογών επηρέασε τη δημόσια ζωή για τα επόμενα χρόνια και εξακολουθεί να επηρεάζει την πολιτική ισορροπία στην Ελλάδα.

Σήμερα, το αποτύπωμα εκείνης της περιόδου είναι ορατό. Οι θεσμικές και οικονομικές συνέπειες των αποφάσεων εκείνης της εποχής διαμορφώνουν ακόμα την καθημερινότητα των πολιτών. Το πολιτικό σύστημα παραμένει κατακερματισμένο, ενώ η εμπιστοσύνη στην ΕΕ και στους εγχώριους θεσμούς εμφανίζει έντονα σημάδια φθοράς. Η δημόσια συζήτηση για τον ρόλο της Μέρκελ στην ελληνική κρίση επανέρχεται κάθε φορά που η ίδια εμφανίζεται δημοσίως στην Ελλάδα, με τη φετινή επίσκεψη να αποτελεί ακόμη μία αφορμή για αναστοχασμό και επαναξιολόγηση της δεκαετίας που πέρασε.