Αποκατάσταση στη Δυτική Αττική: Το σχέδιο μετά την πυρκαγιά

Η διαχείριση των συνεπειών της μεγάλης πυρκαγιάς στη Δυτική Αττική εισέρχεται πλέον σε μια νέα, κρίσιμη φάση. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, κατά τη διάρκεια πρόσφατης συνέντευξης Τύπου, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται από την κατάσβεση στην προστασία του εδάφους και στην αντιπλημμυρική θωράκιση των περιοχών που επλήγησαν. Παράλληλα, σε δεύτερο χρόνο, θα δρομολογηθούν οι διαδικασίες για την αποκατάσταση του δασικού οικοσυστήματος. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη αξία αποκτά η αξιολόγηση των έργων πρόληψης που είχαν υλοποιηθεί τα προηγούμενα έτη μέσω του προγράμματος Antinero. Τα στοιχεία της Δασικής Υπηρεσίας αναδεικνύουν ότι σε ορισμένες περιοχές, οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις συνέβαλαν καθοριστικά στον περιορισμό της έντασης και της εξάπλωσης του μετώπου της φωτιάς.

Η συνολική περίμετρος που επηρεάστηκε από το πύρινο μέτωπο υπολογίζεται περίπου σε 113.000 στρέμματα, εκ των οποίων τα 95.000 βρίσκονται εντός των ορίων της Αττικής. Ωστόσο, όπως επισημάνθηκε από την ηγεσία του υπουργείου, το μέγεθος αυτό δεν συνεπάγεται ομοιόμορφη καταστροφή. Εντός της περιμέτρου υπάρχουν διαφορετικές κατηγορίες δασικών εκτάσεων, καθώς και σημαντικές «νησίδες» βλάστησης που διασώθηκαν από τις φλόγες.

Προτεραιότητα στην Προστασία των Εδαφών

Ο κ. Παπασταύρου ανέδειξε ως ύψιστη προτεραιότητα την προστασία των εδαφών και των οικισμών από τους κινδύνους που συνήθως έπονται μιας μεγάλης δασικής πυρκαγιάς, όπως είναι οι πλημμύρες και τα φαινόμενα διάβρωσης. Η διαδικασία χαρτογράφησης των καμένων εκτάσεων βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, ενώ οι μελέτες για τα αντιδιαβρωτικά έργα αναμένεται να ολοκληρωθούν εντός του Αυγούστου. Στόχος είναι οι πρώτες παρεμβάσεις να ξεκινήσουν πριν από τις 15 Σεπτεμβρίου, δηλαδή πριν από την έναρξη της περιόδου των έντονων βροχοπτώσεων, προκειμένου να θωρακιστούν οι πληγείσες περιοχές.

Η Συμβολή του Προγράμματος Antinero

Στο επίκεντρο της αποτίμησης βρέθηκε το πρόγραμμα Antinero. Ο γενικός γραμματέας Δασών, Στάθης Σταθόπουλος, ανέφερε ότι από το 2022 έως σήμερα έχουν διατεθεί συνολικά 667 εκατ. ευρώ για την υλοποίηση παρεμβάσεων, οι οποίες περιλαμβάνουν την απομάκρυνση υπερβάλλουσας βιομάζας, την κατασκευή αντιπλημμυρικών έργων, τη διάνοιξη και συντήρηση δασικών δρόμων, καθώς και μια σειρά από άλλες δασοτεχνικές εργασίες. Ειδικά για τη Δυτική Αττική και τον ευρύτερο άξονα που επλήγη από τη νέα πυρκαγιά, είχαν διατεθεί περίπου 20 εκατ. ευρώ. Ο κ. Σταθόπουλος διευκρίνισε ότι το Antinero δεν αποτελεί σύστημα δασοπυρόσβεσης και δεν μπορεί να εγγυηθεί την αναχαίτιση μιας πυρκαγιάς. Παρόλα αυτά, υποστήριξε με έμφαση ότι χωρίς τις συγκεκριμένες παρεμβάσεις, η καταστροφή θα ήταν σημαντικά μεγαλύτερη.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περιοχή Λούμπα Μεγάρων. Σύμφωνα με τον γενικό γραμματέα, χάρη στις προηγηθείσες παρεμβάσεις, η φωτιά πέρασε από ορισμένα σημεία ως έρπουσα και δεν εξελίχθηκε σε επικόρυφη. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μην καταστραφούν οι κορμοί των δέντρων και να παραμείνει ζωντανό ένα σημαντικό τμήμα του δάσους. Αντίστοιχα, στον άξονα του Αγίου Νεκταρίου, της Αγίας Παρασκευής και του Κρύου Πηγαδιού, αξιοποιήθηκαν οι υφιστάμενες υποδομές και τα μηχανήματα των αναδόχων του Antinero για τη δημιουργία ειδικών ζωνών καταστολής. Σκοπός ήταν η προστασία των οικισμών και η αποτροπή της επέκτασης του μετώπου προς τα Βίλια.

Η Τεχνική Εικόνα και τα Δεδομένα από το Πεδίο

Την τεχνική εικόνα της κατάστασης παρουσίασε ο γενικός διευθυντής Δασών και Δασικού Περιβάλλοντος, Ευάγγελος Γκουντούφας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της δορυφορικής αποτύπωσης, η συνολική επηρεασμένη έκταση ανέρχεται σε περίπου 113.400 στρέμματα. Από αυτά, περίπου 46.000 στρέμματα, δηλαδή σχεδόν το 40% της συνολικής έκτασης, αφορούν περιοχές με υψηλό δάσος. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις περιοχές όπου είχαν πραγματοποιηθεί εργασίες απομάκρυνσης της υπερβάλλουσας δασικής βιομάζας. Στην ευρύτερη περιοχή του Κρύου Πηγαδιού και της Αγίας Παρασκευής, όπως εξήγησε ο κ. Γκουντούφας, η φωτιά πέρασε σε σημεία κάτω από τα δέντρα χωρίς να μετατραπεί σε επικόρυφη πυρκαγιά. Οι κόμες των δέντρων παρέμειναν ζωντανές, και τα δέντρα που επιβίωσαν μπορούν πλέον να λειτουργήσουν ως φυσικοί σπορείς για την αναγέννηση του δάσους.

Τα έργα που είχαν υλοποιηθεί στην περιοχή περιλάμβαναν συντήρηση του δασικού οδικού δικτύου, απομάκρυνση βιομάζας, δημιουργία μεικτών και στεγασμένων αντιπυρικών ζωνών, καθώς και γυμνών αντιπυρικών ζωνών. Σύμφωνα με τον κ. Γκουντούφα, αυτές οι παρεμβάσεις, σε συνδυασμό με τις πρόσθετες ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της κατάσβεσης, συνέβαλαν αποφασιστικά στον περιορισμό του κινδύνου επέκτασης της φωτιάς προς τα Ψάθα και το Αλεποχώρι, αλλά και νοτιότερα προς τα Μέγαρα και τη Μάνδρα.

Η «Μάχη» της Αποκατάστασης και η Χρηματοδότηση

Το επόμενο μεγάλο στοίχημα για τις αρμόδιες αρχές είναι η διαχείριση του νερού. Στις καμένες πλαγιές πρόκειται να κατασκευαστούν αντιδιαβρωτικά έργα, όπως κορμοδέματα, κλαδοπλέγματα και σανιδότοιχοι. Παράλληλα, στα ρέματα πρώτης τάξης προβλέπεται η τοποθέτηση κορμοφραγμάτων για τη συγκράτηση φερτών υλικών και τον περιορισμό του πλημμυρικού κινδύνου. Στη συνέχεια, θα υπάρξει στενή παρακολούθηση της φυσικής αναγέννησης της βλάστησης και, όπου αυτό κριθεί επιστημονικά αναγκαίο, θα πραγματοποιηθούν συμπληρωματικές τεχνητές αναδασώσεις και έργα ορεινής υδρονομίας. Ήδη, μελετητές βρίσκονται στο πεδίο συλλέγοντας δεδομένα, με τις περιοχές παρέμβασης να επιλέγονται βάσει περιβαλλοντικών, γεωμορφολογικών και κοινωνικών κριτηρίων, δίνοντας προτεραιότητα στην προστασία των οικισμών που βρίσκονται σε χαμηλότερο υψόμετρο. Επιπλέον, προβλέπονται υλοτομίες επικίνδυνων καμένων δέντρων, απαγόρευση της θήρας και της βόσκησης στις πληγείσες εκτάσεις, καθώς και μέτρα για την προστασία της άγριας πανίδας.

Στο χρηματοδοτικό σκέλος, η Τράπεζα Πειραιώς αναλαμβάνει τη χρηματοδότηση της μελέτης και των έργων αποκατάστασης, ύψους 1,5 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, έχει ανακοινωθεί δωρεά ύψους 25 εκατ. ευρώ από την HELLENiQ ENERGY για δράσεις αποκατάστασης μετά τις φετινές πυρκαγιές, με ιδιαίτερη έμφαση στη Δυτική Αττική. Επιπρόσθετα, ενεργοποιούνται 25 εκατ. ευρώ από το Πράσινο Ταμείο για την υλοποίηση δασοτεχνικών έργων ορεινής υδρονομίας και αντιπλημμυρικής προστασίας στην Αττική.

Το κρίσιμο ζητούμενο, πλέον, είναι η ταχύτητα υλοποίησης. Η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ επιδιώκει τα πρώτα έργα να προηγηθούν των φθινοπωρινών και χειμερινών βροχοπτώσεων. Η εμπειρία από τη Δυτική Αττική αναδεικνύει το Antinero σε ένα πραγματικό τεστ αποτελεσματικότητας της νέας πολιτικής πρόληψης. Το πρόγραμμα δεν εκλαμβάνεται ως ένας μηχανισμός που μπορεί να αποτρέψει κάθε πυρκαγιά, αλλά ως ένα ολοκληρωμένο πλέγμα παρεμβάσεων που επιχειρεί να μειώσει την ένταση των πυρκαγιών, να προσφέρει πολύτιμο χρόνο στις δυνάμεις καταστολής και να ενισχύσει τη συνολική ανθεκτικότητα των δασικών οικοσυστημάτων. Το ΥΠΕΝ κατέστησε σαφές ότι η επόμενη ημέρα στη Δυτική Αττική δεν αφορά μόνο την επανόρθωση των ζημιών, αλλά και την αξιολόγηση του κατά πόσο η πρόληψη, η δασική διαχείριση και η έγκαιρη παρέμβαση μπορούν να περιορίσουν αποτελεσματικά τις συνέπειες της επόμενης μεγάλης πυρκαγιάς.