Apps περιόδου: Ποιες εφαρμογές στέλνουν προσωπικά δεδομένα σε τρίτους

Εκατομμύρια γυναίκες χρησιμοποιούν εφαρμογές παρακολούθησης περιόδου για να καταγράφουν τον κύκλο, την ωορρηξία, συμπτώματα, τη διάθεση, τη χρήση αντισύλληψης ή την εξέλιξη μιας εγκυμοσύνης. Οι περισσότερες θεωρούν ότι αυτές οι εξαιρετικά προσωπικές πληροφορίες παραμένουν προστατευμένες μέσα στο κινητό τους.

Νέα έρευνα του Ιδρύματος Mozilla σε έξι δημοφιλείς εφαρμογές δείχνει ότι η πραγματικότητα είναι περισσότερο σύνθετη. Η αξιολόγηση των Flo, Clue, Stardust, Spot On, Period Calendar και Euki αποκάλυψε μεγάλες διαφορές στον τρόπο αποθήκευσης, επεξεργασίας και διαβίβασης των δεδομένων.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ερευνητές εντόπισαν αποστολή αναγνωριστικών της συσκευής, πληροφοριών χρήσης και άλλων δεδομένων σε εταιρείες διαφήμισης, ανάλυσης και τεχνολογικών υπηρεσιών. Σε μία εφαρμογή διαπιστώθηκε ότι λεπτομερή στοιχεία αναπαραγωγικής υγείας μεταφέρονταν σε εξωτερικό σύστημα διαχείρισης δεδομένων.

Η έρευνα δεν κατέληξε ότι όλες οι εφαρμογές πωλούν προσωπικά δεδομένα ούτε ότι κάθε εξωτερική διαβίβαση έχει διαφημιστικό σκοπό. Ανέδειξε, όμως, ότι οι πληροφορίες μπορούν να εγκαταλείπουν το ελεγχόμενο περιβάλλον της εφαρμογής και να περνούν από συστήματα τρίτων εταιρειών, χωρίς ο χρήστης να έχει πάντοτε σαφή εικόνα ή ουσιαστική δυνατότητα απενεργοποίησης.

Η σημασία του ζητήματος ξεπερνά τις προσωποποιημένες διαφημίσεις. Η χρήση μιας εφαρμογής αναπαραγωγικής υγείας, ακόμη και χωρίς αποκάλυψη συγκεκριμένων συμπτωμάτων, αποτελεί από μόνη της ένα ευαίσθητο στοιχείο που μπορεί να ενσωματωθεί στο συνολικό ψηφιακό προφίλ ενός χρήστη.

Τι εντόπισε η Mozilla στις έξι εφαρμογές

Η εφαρμογή Period Calendar, γνωστή και ως Period Tracker, ήταν η μοναδική από τις έξι που στηρίζεται άμεσα στη διαφήμιση για τη χρηματοδότησή της. Οι ερευνητές δεν διαπίστωσαν ότι έστελνε σε τρίτους τις καταγραφές του κύκλου ή τις προβλέψεις της εφαρμογής.

Εντόπισαν, ωστόσο, διαβίβαση αναγνωριστικών της συσκευής και πληροφοριών που αποκάλυπταν ότι ο χρήστης χρησιμοποιεί εφαρμογή παρακολούθησης περιόδου. Τα στοιχεία αυτά έφταναν σε υπηρεσίες της Google και στην εταιρεία διαφημιστικής τεχνολογίας InMobi.

Το πρόβλημα είναι ότι ένα σταθερό αναγνωριστικό μπορεί να συνδεθεί με άλλες πληροφορίες που διαθέτουν ήδη οι διαφημιστικές πλατφόρμες. Έτσι, ακόμη και χωρίς άμεση αποστολή του ιστορικού περιόδου, η χρήση της εφαρμογής μπορεί να μετατραπεί σε πρόσθετο δεδομένο για τη δημιουργία διαφημιστικού προφίλ.

Η Stardust, η οποία συνδυάζει την παρακολούθηση του εμμηνορροϊκού κύκλου με αστρολογικές προβλέψεις, κατέγραψε τη χαμηλότερη βαθμολογία στην έρευνα της Mozilla.

Η εφαρμογή έχει προβάλει έντονα τον ισχυρισμό ότι προστατεύει την ιδιωτικότητα των χρηστών. Η τεχνική ανάλυση, όμως, έδειξε ότι από την έναρξη της χρήσης αποστέλλονται πληροφορίες σε υπηρεσίες παρακολούθησης και ανάλυσης τρίτων εταιρειών.

Η Mozilla διαπίστωσε ότι δεδομένα όπως η κατάσταση εγκυμοσύνης, η μέθοδος αντισύλληψης, οι αναπαραγωγικοί στόχοι, η διάθεση, η κατανάλωση αλκοόλ και συμπτώματα όπως οι κράμπες ή οι πονοκέφαλοι μεταφέρονταν στη RudderStack.

Η RudderStack χρησιμοποιείται από εφαρμογές ως σύστημα συγκέντρωσης και διοχέτευσης πληροφοριών προς εργαλεία ανάλυσης. Η Stardust υποστήριξε ότι η εταιρεία λειτουργεί ως τεχνικός ενδιάμεσος και ότι δεν λαμβάνει στοιχεία τα οποία μπορούν να αποκαλύψουν άμεσα την ταυτότητα του χρήστη.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ακόμη και τα δεδομένα που συνδέονται με έναν τυχαίο ή ψευδωνυμοποιημένο κωδικό δεν είναι αυτομάτως ακίνδυνα. Όσο περισσότερα συστήματα και εταιρείες εμπλέκονται στη διαδρομή των πληροφοριών, τόσο διευρύνεται η επιφάνεια κινδύνου για διαρροή, κακή χρήση ή επαναταυτοποίηση.

Η Stardust φέρεται επίσης να έστελνε βασικά δεδομένα συσκευής και χρήσης σε υπηρεσίες μάρκετινγκ, όπως το AppsFlyer και το Facebook. Στην εφαρμογή δεν εντοπίστηκε εύκολη και ολοκληρωμένη επιλογή για την απενεργοποίηση όλων των εξωτερικών εργαλείων ανάλυσης.

Διαφορετική είναι η περίπτωση του Spot On, της οργάνωσης Planned Parenthood. Κατά τη χρήση των βασικών λειτουργιών, όπως η καταγραφή του κύκλου, των συμπτωμάτων και των υπενθυμίσεων αντισύλληψης, η Mozilla δεν διαπίστωσε εμφανή διαβίβαση ευαίσθητων δεδομένων σε τρίτες εταιρείες.

Ο κίνδυνος εμφανίζεται όταν ο χρήστης επιλέγει λειτουργίες που τον μεταφέρουν από την εφαρμογή σε ιστοσελίδες της Planned Parenthood μέσω του ενσωματωμένου προγράμματος περιήγησης.

Κατά την αναζήτηση παρόχου υγείας, στοιχεία όπως η πόλη και το είδος της ζητούμενης φροντίδας μεταφέρονταν στην εταιρεία αναλυτικών υπηρεσιών AB Tasty. Η διαβίβαση μπορούσε να αφορά αναζητήσεις για εξετάσεις HIV, υπηρεσίες φυλομετάβασης ή άμβλωση.

Στην τελευταία περίπτωση, σύμφωνα με τη Mozilla, μεταφέρονταν επιπλέον η ηλικία και η ημερομηνία της τελευταίας περιόδου που είχε δηλώσει ο χρήστης. Η εφαρμογή δεν παρείχε σαφή επιλογή απενεργοποίησης αυτής της παρακολούθησης μέσα στο ενσωματωμένο πρόγραμμα περιήγησης.

Κατά τη χρήση του διαδικτυακού chatbot Roo ενεργοποιούνταν επίσης υπηρεσίες εταιρειών όπως η Google, η Microsoft, το TikTok και το Pinterest. Οι ερευνητές δεν διαπίστωσαν ότι οι εταιρείες αυτές λάμβαναν το περιεχόμενο των ερωτήσεων, όμως μπορούσαν να καταγράψουν ότι μια συγκεκριμένη συσκευή είχε επισκεφθεί τη σχετική υπηρεσία.

Οι ασφαλέστερες επιλογές και τα βήματα προστασίας

Την υψηλότερη βαθμολογία έλαβε η Euki, η οποία σχεδιάστηκε με βασική αρχή την ελαχιστοποίηση της συλλογής δεδομένων. Οι πληροφορίες υγείας αποθηκεύονται τοπικά στη συσκευή και δεν μεταφέρονται σε κεντρικούς διακομιστές της εταιρείας.

Η Euki δεν απαιτεί τη δημιουργία λογαριασμού, περιορίζοντας τη σύνδεση των καταγραφών με όνομα, ηλεκτρονική διεύθυνση ή άλλο άμεσο στοιχείο ταυτότητας. Διαθέτει επίσης λειτουργία παραπλάνησης, μέσω της οποίας μπορεί να εμφανιστεί διαφορετικό περιεχόμενο όταν κάποιος αποκτήσει πρόσβαση στο τηλέφωνο χωρίς άδεια.

Η τοπική αποθήκευση δεν εξαλείφει κάθε κίνδυνο. Ο χρήστης εξακολουθεί να χρειάζεται ισχυρό κωδικό κλειδώματος, ενημερωμένο λειτουργικό σύστημα και προσεκτική διαχείριση των αντιγράφων ασφαλείας. Περιορίζει, όμως, σημαντικά τον όγκο των δεδομένων που θα μπορούσε να διαρρεύσει από τους διακομιστές μιας εταιρείας ή να ζητηθεί από τρίτους.

Θετική αξιολόγηση έλαβε και η Clue, η οποία εδρεύει στη Γερμανία και υπάγεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας προσωπικών δεδομένων. Η εφαρμογή παρέχει αναλυτικότερη ενημέρωση για τις πρακτικές της και περισσότερες δυνατότητες ελέγχου των πληροφοριών που συλλέγονται.

Η Flo βαθμολογήθηκε επίσης αισθητά υψηλότερα από τις εφαρμογές που εμφάνισαν σοβαρότερες αδυναμίες. Η Mozilla εντόπισε εκτεταμένη χρήση εργαλείων ανάλυσης και απόδοσης διαφημίσεων, χωρίς όμως να διαπιστώσει ότι σε αυτά μεταφέρονταν καταγραφές συμπτωμάτων, πληροφορίες εγκυμοσύνης, προβλέψεις γονιμότητας ή άλλες λεπτομέρειες υγείας.

Η Flo προσφέρει Anonymous Mode, το οποίο αποσυνδέει τις καταγραφές υγείας από άμεσα προσωπικά αναγνωριστικά, όπως το όνομα και η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου. Η λειτουργία αυτή μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο σύνδεσης των δεδομένων με συγκεκριμένη ταυτότητα.

Το ιστορικό της εφαρμογής επιβάλλει, πάντως, αυξημένη προσοχή. Το 2021 η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου των ΗΠΑ κατηγόρησε τη Flo ότι είχε κοινοποιήσει ευαίσθητες πληροφορίες σε εταιρείες μάρκετινγκ και ανάλυσης, μεταξύ των οποίων το Facebook και η Google, παρά τις προηγούμενες διαβεβαιώσεις της προς τους χρήστες.

Η υπόθεση έκλεισε με δεσμευτική συμφωνία, η οποία υποχρέωσε την εταιρεία να ζητά ρητή συγκατάθεση πριν από μελλοντική κοινοποίηση δεδομένων υγείας και να υποβάλει τις πρακτικές απορρήτου της σε ανεξάρτητο έλεγχο.

Στις ΗΠΑ, η προστασία των δεδομένων που συλλέγουν οι εφαρμογές υγείας παραμένει κατακερματισμένη. Οι πληροφορίες μιας εφαρμογής παρακολούθησης περιόδου δεν προστατεύονται αυτομάτως από το ιατρικό απόρρητο που καλύπτει νοσοκομεία, γιατρούς και άλλους παρόχους υγείας.

Μετά την ανατροπή της ομοσπονδιακής συνταγματικής προστασίας του δικαιώματος στην άμβλωση το 2022, ενισχύθηκαν οι φόβοι ότι ψηφιακές πληροφορίες για την αναπαραγωγική υγεία θα μπορούσαν να ζητηθούν μέσω νόμιμης δικαστικής διαδικασίας και να αξιοποιηθούν σε έρευνες ή ποινικές υποθέσεις.

Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στο ιστορικό περιόδου. Αναζητήσεις στο διαδίκτυο, δεδομένα τοποθεσίας, μηνύματα, επισκέψεις σε ιστοσελίδες υγείας και αναγνωριστικά διαφήμισης μπορούν να συνδυαστούν και να δημιουργήσουν ένα λεπτομερές ψηφιακό αποτύπωμα.

Οι χρήστες χρειάζεται να ελέγχουν αν η εφαρμογή αποθηκεύει τα δεδομένα στη συσκευή ή στο cloud, αν απαιτεί λογαριασμό, ποιες εταιρείες λαμβάνουν πληροφορίες και αν υπάρχουν επιλογές απενεργοποίησης της διαφημιστικής παρακολούθησης.

Χρήσιμη είναι επίσης η απενεργοποίηση της εξατομίκευσης διαφημίσεων από τις ρυθμίσεις του κινητού, ο περιορισμός των περιττών αδειών, η αποφυγή σύνδεσης μέσω λογαριασμών κοινωνικών δικτύων και η διαγραφή καταγραφών που δεν είναι πλέον αναγκαίες.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις λειτουργίες που ανοίγουν ιστοσελίδες μέσα από την εφαρμογή. Ένα app μπορεί να προστατεύει επαρκώς τις βασικές καταγραφές και την ίδια στιγμή το ενσωματωμένο πρόγραμμα περιήγησης να ενεργοποιεί εργαλεία παρακολούθησης τρίτων εταιρειών.

Η έρευνα της Mozilla καταλήγει σε ένα σαφές συμπέρασμα: οι εφαρμογές περιόδου δεν πρέπει να κρίνονται μόνο από την ακρίβεια των προβλέψεων ή την ευκολία χρήσης. Η αρχιτεκτονική αποθήκευσης, η συλλογή αναγνωριστικών και οι σχέσεις με εταιρείες διαφήμισης και ανάλυσης αποτελούν εξίσου κρίσιμα κριτήρια.

Οι πληροφορίες αναπαραγωγικής υγείας ανήκουν στις πιο προσωπικές κατηγορίες δεδομένων. Η προστασία τους δεν μπορεί να εξαρτάται από ασαφείς όρους χρήσης, προεπιλεγμένη συγκατάθεση και ρυθμίσεις που οι περισσότεροι χρήστες δυσκολεύονται να εντοπίσουν.