Απτικός Χάρτης στο Σύνταγμα για άτομα με οπτική αναπηρία

Σε μια σημαντική πρωτοβουλία για την καθολική προσβασιμότητα, ο Δήμος Αθηναίων παρουσίασε τον πρώτο απτικό χάρτη για άτομα με οπτική αναπηρία στον Σταθμό Μετρό «Σύνταγμα», σηματοδοτώντας την έναρξη της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Κινητικότητας 2026, που διαρκεί από τις 16 έως τις 22 Σεπτεμβρίου. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε παρουσία του Δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα, ο οποίος υπογράμμισε τη σημασία της συμπερίληψης στον αστικό σχεδιασμό.

Ο κ. Δούκας δήλωσε χαρακτηριστικά: «Πρόκειται για έναν απτικό χάρτη, σχεδιασμένο για πολίτες με οπτική αναπηρία. Αγγίζοντάς τον κάποιος, μπορεί να καταλάβει πού βρίσκεται η Ομόνοια, πού είναι το Δημαρχείο, η Βαρβάκειος, το Μοναστηράκι, το Σύνταγμα, ενώ υπάρχει επεξηγηματικός χάρτης για τους βλέποντες, αλλά και QR Code με ηχητική περιγραφή. Το πιο σημαντικό είναι ότι σχεδιάστηκε μαζί με τους ανθρώπους που θα τον χρησιμοποιήσουν. Θέλω να ευχαριστήσω το Εργαστήριο Χαρτογραφίας του ΕΜΠ, τους εκπροσώπους των φορέων τυφλών, της ΣΤΑ.ΣΥ.Α.Ε., καθώς και την Ομάδα Εργασίας Προσβασιμότητας & Συμπερίληψης και όλες τις υπηρεσίες του Δήμου που εργάστηκαν για την υλοποίηση του έργου. Στόχος μας είναι ο χάρτης να καταστεί σημείο αναφοράς για την καθολική προσβασιμότητα, αναδεικνύοντας την Αθήνα ως πρότυπο συμπεριληπτικής πόλης».

Η αφή «διαβάζει» την πόλη: από την Ομόνοια έως το Σύνταγμα

Ο απτικός χάρτης τοποθετήθηκε στο πρώτο υπόγειο επίπεδο του σταθμού του Συντάγματος, στην αρχή της μόνιμης αρχαιολογικής έκθεσης, αποτελώντας μια καινοτόμο παρέμβαση καθολικής προσβασιμότητας που συνδέει την καθημερινή αστική κινητικότητα με την πολιτιστική κληρονομιά της πόλης. Απευθύνεται σε άτομα με προβλήματα όρασης και στοχεύει στην εξοικείωσή τους με την περιοχή Ομόνοια – Μοναστηράκι – Σύνταγμα, στο κέντρο της Αθήνας. Ο χάρτης απεικονίζει σημαντικά τοπόσημα, όπως κτίρια, πλατείες, εκκλησίες, αρχαιολογικούς χώρους και σταθμούς του μετρό, καθώς και τις οδούς και τους πεζοδρόμους της περιοχής.

Ο σχεδιασμός του βασίζεται σε απτικά σύμβολα που διαμορφώνονται βάσει σχήματος, υφής και ύψους, ενώ για τα ονόματα των οδών, την αρίθμηση των τοποσήμων και το υπόμνημα χρησιμοποιείται η γραφή Braille. Παράλληλα, ο απτικός χάρτης συνοδεύεται από επεξηγηματικό χάρτη για όσους δεν αντιμετωπίζουν προβλήματα όρασης, καθιστώντας τον κατανοητό σε όλους τους επισκέπτες, ανεξαρτήτως ικανότητας όρασης.

Το έργο αποτελεί υπόδειγμα θεσμικής σύμπραξης, επιστημονικής εγκυρότητας και κοινωνικής καινοτομίας, καθώς υλοποιήθηκε μέσω συνεργασίας μεταξύ του Τμήματος Διαχείρισης Γεωχωρικών Δεδομένων Πόλεως της Διεύθυνσης Στρατηγικού Σχεδιασμού, Ανθεκτικότητας, Καινοτομίας και Τεκμηρίωσης του Δήμου Αθηναίων, του Εργαστηρίου Χαρτογραφίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, της Ομάδας Εργασίας Προσβασιμότητας & Συμπερίληψης του Δήμου Αθηναίων, εκπροσώπων φορέων τυφλών και της ΣΤΑΣΥ Α.Ε.

Ο Πρύτανης του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, κ. Ιωάννης Χατζηγεωργίου, τόνισε: «Για ακόμα μία φορά το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο αναδεικνύεται πρωτοπόρο σε θέματα προστασίας ευάλωτων ομάδων και προσφοράς προς την κοινωνία. Η συμπερίληψη είναι στο DNA μας και στο αίμα μας. Εμείς είμαστε εδώ για να συνδράμουμε. Εύχομαι, η συγκεκριμένη πρωτοβουλία να αναπτυχθεί, να εμπλουτιστεί και να επεκταθεί σε όλον τον Δήμο. Και εμείς θα είμαστε εδώ πάντα να σας βοηθήσουμε».

Στην παρουσίαση του έργου συμμετείχαν εκπρόσωποι της ΣΤΑΣΥ Α.Ε., μεταξύ των οποίων ο Πρόεδρος της ΣΤΑΣΥ Α.Ε. και Διευθύνων Σύμβουλος του ΟΑΣΑ, κ. Αντώνης Κεραστάρης, και ο κ. Αθανάσιος Κοτταράς, Διευθύνων Σύμβουλος ΣΤΑ.ΣΥ. Α.Ε. Ο κ. Κεραστάρης σημείωσε: «Η προσβασιμότητα είναι για τη ΣΤΑ.ΣΥ και τις Συγκοινωνίες Αθηνών σταθερή προτεραιότητα. Τα τελευταία χρόνια εργαζόμαστε συστηματικά για τη βελτίωση της εμπειρίας μετακίνησης των ατόμων με αναπηρία και μειωμένη κινητικότητα. Εργαζόμαστε για ένα δίκτυο που θα μπορεί να εξυπηρετεί ισότιμα όλους τους επιβάτες».

Η πρώην Πρόεδρος Φάρου Τυφλών, Δήμητρα Ασιδέρη, εξήγησε: «Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω εκ μέρους της Κοινότητας των Τυφλών και των συνοδών, για το έργο αυτό που θα βελτιώσει τη ζωή των ατόμων με προβλήματα όρασης. Μαζί με τον Δήμαρχο θα συνεχίσουμε κι άλλα προγράμματα που θα διευκολύνουν τη ζωή μας στην Αθήνα που αγαπάμε».

Η Εντεταλμένη Δημοτική Σύμβουλος Προσβασιμότητας Δήμου Αθηναίων, Έλενα Μαντζαβίνου, ανέφερε: «Σε αυτή την πόλη ζούμε μαζί — και ο Απτικός Χάρτης, που από σήμερα βρίσκεται εδώ, στον Σταθμό Μετρό “Σύνταγμα”, είναι μια πρωτοβουλία που το επιβεβαιώνει. Δουλέψαμε βήμα-βήμα, σχεδιάζοντας μαζί, ακούγοντας τις εμπειρίες τους. Αυτός ο χάρτης δεν είναι απλώς ένα εργαλείο — είναι απόδειξη ότι όταν η πόλη σχεδιάζεται μαζί με τους ανθρώπους της, γίνεται πραγματικά δική μας: όλων μας, χωρίς εξαιρέσεις».

Με τη συμμετοχή των πολιτών με οπτική αναπηρία σε κάθε βήμα του σχεδιασμού

Η ανάπτυξη του έργου βασίστηκε στη συστηματική δραστηριοποίηση της Ομάδας Εργασίας Προσβασιμότητας & Συμπερίληψης, η οποία διασφάλισε την ενεργό συμμετοχή των ίδιων των χρηστών με οπτική αναπηρία στη φάση δοκιμής του χάρτη. Με αυτόν τον τρόπο, ο Δήμος Αθηναίων επιβεβαιώνει τη δέσμευσή του σε έναν σχεδιασμό χωρίς αποκλεισμούς, ο οποίος ανταποκρίνεται σε πραγματικές ανάγκες της καθημερινότητας των πολιτών για βιώσιμη, καθολική και ισότιμη αστική μετακίνηση.