Αθήνα και Ρώμη βάζουν φρένο στο ιρλανδικό νομοσχέδιο για τη νικοτίνη

Η Ελλάδα και η Ιταλία παρενέβησαν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκφράζοντας επίσημες αντιρρήσεις για το ιρλανδικό νομοσχέδιο που προβλέπει αυστηρότερους περιορισμούς στα ηλεκτρονικά τσιγάρα και στα σακουλάκια νικοτίνης. Η κίνηση των δύο χωρών καταγράφηκε στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής διαδικασίας κοινοποίησης TRIS, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε η γαλλική πλατφόρμα Generation Sans Tabac.

Η προτεινόμενη νομοθεσία της Ιρλανδίας επιχειρεί να περιορίσει δραστικά την ελκυστικότητα και την προβολή των συγκεκριμένων προϊόντων, κυρίως απέναντι στους νέους. Μεταξύ άλλων προβλέπει την απαγόρευση όλων των γεύσεων που δεν παραπέμπουν σε καπνό, καθώς και των εμπορικών ονομασιών που σχετίζονται με αρώματα και γευστικές επιλογές.

Παράλληλα, εισάγει υποχρεωτική απλή συσκευασία, απαγόρευση της προβολής προϊόντων σε φυσικά καταστήματα και ηλεκτρονικά σημεία πώλησης, ενώ οι ίδιοι περιορισμοί επεκτείνονται και στα σακουλάκια νικοτίνης.

Αθήνα και Ρώμη υποστήριξαν ότι οι συγκεκριμένες ρυθμίσεις μπορούν να δημιουργήσουν εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία προϊόντων μέσα στην ευρωπαϊκή αγορά. Επισήμαναν επίσης ότι η Ιρλανδία κινείται μονομερώς σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκεται σε εξέλιξη η αναθεώρηση της ευρωπαϊκής Οδηγίας για τα Προϊόντα Καπνού.

Οι ενστάσεις αποκτούν ιδιαίτερο πολιτικό βάρος, καθώς Ελλάδα και Ιταλία συγκαταλέγονται στις χώρες με ισχυρή παραγωγική παρουσία της καπνοβιομηχανίας και σημαντικά οικονομικά συμφέροντα στον τομέα των νεότερων προϊόντων νικοτίνης.

Ισχυρή βιομηχανική παρουσία και μεγάλα οικονομικά συμφέροντα

Στην Ιταλία, η Philip Morris International μετέτρεψε τις εγκαταστάσεις της στο Crespellano, κοντά στην Μπολόνια, στην πρώτη μονάδα παγκοσμίως που αφιερώθηκε αποκλειστικά στην παραγωγή προϊόντων για το σύστημα θερμαινόμενου καπνού IQOS.

Ο πολυεθνικός όμιλος έχει παράλληλα ανακοινώσει επενδύσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ στον ιταλικό κλάδο καπνοκαλλιέργειας για την περίοδο από το 2023 έως το 2027, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την οικονομική και παραγωγική του παρουσία στη χώρα.

Αντίστοιχα στην Ελλάδα, η Παπαστράτος, θυγατρική της Philip Morris, έχει υλοποιήσει επένδυση περίπου 300 εκατ. ευρώ στις εγκαταστάσεις του Ασπροπύργου, μετατρέποντάς τες σε μεγάλη μονάδα παραγωγής ράβδων θερμαινόμενου καπνού.

Η ετήσια παραγωγική δυνατότητα της ελληνικής μονάδας υπολογίζεται σε περίπου 20 δισεκατομμύρια τεμάχια, γεγονός που καθιστά τη χώρα σημαντικό παραγωγικό και εξαγωγικό κόμβο για τον συγκεκριμένο κλάδο.

Η Generation Sans Tabac συνδέει αυτή την εκτεταμένη βιομηχανική δραστηριότητα με ένα ιστορικό παρεμβάσεων απέναντι σε αυστηρότερες κανονιστικές πρωτοβουλίες. Η παρατήρηση αυτή δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο οι κυβερνητικές ενστάσεις υπηρετούν πρωτίστως τη συνοχή της ευρωπαϊκής αγοράς ή την προστασία συγκεκριμένων επιχειρηματικών συμφερόντων.

Η ιταλική κυβέρνηση αμφισβήτησε κυρίως την αναλογικότητα των μέτρων που σχεδιάζει το Δουβλίνο. Υποστήριξε ότι οι απαγορεύσεις γεύσεων, η ουδέτερη συσκευασία και η απαγόρευση έκθεσης των προϊόντων αποτελούν υπερβολικά περιοριστικές παρεμβάσεις.

Η Ρώμη πρότεινε να εξεταστούν ηπιότερες επιλογές, όπως αυστηρότεροι έλεγχοι ηλικίας, αποτελεσματικότερη εποπτεία της αγοράς και ενίσχυση των μηχανισμών που εμποδίζουν την πρόσβαση ανηλίκων στα προϊόντα νικοτίνης.

Προέβαλε ακόμη το επιχείρημα ότι η απλή συσκευασία και οι νέοι περιορισμοί ενδέχεται να καταστήσουν δυσκολότερη τη διάκριση ανάμεσα στα νόμιμα και στα παραποιημένα προϊόντα, αυξάνοντας τον κίνδυνο ανάπτυξης του παράνομου εμπορίου.

Η ελληνική κυβέρνηση επικαλείται το κόστος για παραγωγούς και εξαγωγείς

Η ελληνική γνωμοδότηση επικεντρώθηκε στο οικονομικό κόστος συμμόρφωσης και στον κίνδυνο κατακερματισμού της ενιαίας αγοράς. Η Αθήνα υποστήριξε ότι οι διαφορετικές τεχνικές απαιτήσεις που προωθεί η Ιρλανδία μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετες δαπάνες για τους κατασκευαστές και να περιορίσουν την πρόσβαση των εξαγωγικών επιχειρήσεων στην ιρλανδική αγορά.

Η κυβέρνηση επικαλέστηκε ειδικά τη σημαντική παρουσία στην Ελλάδα επιχειρήσεων που παράγουν και εξάγουν συμβατικά προϊόντα καπνού, ηλεκτρονικά τσιγάρα, υγρά αναπλήρωσης και άλλα προϊόντα νικοτίνης, στα οποία περιλαμβάνονται και τα σακουλάκια νικοτίνης.

Κατά την ελληνική θέση, η εφαρμογή ιδιαίτερων προδιαγραφών από ένα μόνο κράτος-μέλος θα μπορούσε να υποχρεώσει τους παραγωγούς να δημιουργούν διαφορετικές συσκευασίες και προϊόντα αποκλειστικά για την Ιρλανδία, επιβαρύνοντας σημαντικά τη λειτουργία και την εξαγωγική τους δραστηριότητα.

Η παρέμβαση της Αθήνας, ωστόσο, προκαλεί πολιτικά ερωτήματα. Την ώρα που οι υγειονομικές αρχές προειδοποιούν για τη διάδοση των ηλεκτρονικών τσιγάρων και των προϊόντων νικοτίνης στους ανηλίκους, η ελληνική κυβέρνηση εμφανίζεται να δίνει μεγαλύτερο βάρος στο κόστος συμμόρφωσης της βιομηχανίας και στη διατήρηση των εξαγωγών.

Η προστασία της ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς αποτελεί θεμιτό επιχείρημα. Δεν μπορεί όμως να λειτουργεί ως μόνιμο άλλοθι για την καθυστέρηση αυστηρότερων μέτρων δημόσιας υγείας, ιδιαίτερα όταν τα αρωματισμένα προϊόντα και η επιθετική εμπορική τους παρουσία θεωρούνται βασικοί παράγοντες προσέλκυσης νεότερων καταναλωτών.

Οι λεπτομερείς γνωμοδοτήσεις Ελλάδας και Ιταλίας παρατείνουν την περίοδο αναστολής για το ιρλανδικό νομοσχέδιο έως τις 7 Οκτωβρίου 2026. Μέχρι τότε, η Ιρλανδία δεν μπορεί να θέσει σε εφαρμογή τις προτεινόμενες ρυθμίσεις χωρίς να εξετάσει τις ενστάσεις που κατατέθηκαν.

Η εξέλιξη προσφέρει πολύτιμο χρόνο στην καπνοβιομηχανία και στις επιχειρήσεις προϊόντων νικοτίνης, οι οποίες αντιδρούν σε περιορισμούς που μπορούν να επηρεάσουν άμεσα τις πωλήσεις και την εμπορική προβολή τους. Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει καθαρά εάν η παρέμβασή της έγινε για την προστασία της ευρωπαϊκής νομιμότητας ή για τη θωράκιση ενός ισχυρού βιομηχανικού κλάδου απέναντι σε αυστηρότερους κανόνες.