Με επίκεντρο το ζήτημα του brain drain και της επιστροφής Ελλήνων από το εξωτερικό, ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος επιχείρησε, μέσω ανάρτησής του, να παρουσιάσει μια εικόνα αντιστροφής της φυγής νέων ανθρώπων από τη χώρα. Η τοποθέτησή του βασίζεται σε στοιχεία της Eurostat και της ΕΛΣΤΑΤ, τα οποία, σύμφωνα με τον ίδιο, δείχνουν ότι η Ελλάδα περνά πλέον από την περίοδο της μαζικής εξόδου σε φάση αυξημένων επαναπατρισμών.
Ο κ. Σκέρτσος ξεκινά από την παραδοχή ότι η πολυετής οικονομική κρίση της περιόδου 2010-2018 οδήγησε μεγάλο αριθμό νέων, εργαζομένων και επιστημόνων να εγκαταλείψουν την Ελλάδα. Η εμπειρία αυτή διαμόρφωσε, όπως σημειώνει, μια κυρίαρχη αντίληψη στον δημόσιο διάλογο ότι η χώρα εξακολουθεί να βιώνει έντονα το φαινόμενο του brain drain.
Στη συνέχεια, όμως, ο υπουργός Επικρατείας υποστηρίζει ότι τα διαθέσιμα συγκριτικά δεδομένα δείχνουν αλλαγή πορείας. Κατά την κυβερνητική ανάγνωση των αριθμών, η φυγή Ελλήνων προς το εξωτερικό έχει αρχίσει να υποχωρεί, ενώ οι επιστροφές στην Ελλάδα αυξάνονται με ρυθμό που, ειδικά τα τελευταία χρόνια, θεωρείται αξιοσημείωτος.
Τα στοιχεία για φυγή και επιστροφή Ελλήνων
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο Άκης Σκέρτσος, από το 2010 έως και το 2024 έφυγαν από την Ελλάδα 773.296 Έλληνες και Ελληνίδες, ενώ την ίδια περίοδο επέστρεψαν 473.044. Η διαφορά παραμένει μεγάλη, καθώς περίπου 300.000 Έλληνες πολίτες εξακολουθούν να λείπουν από τη χώρα.
Το κρίσιμο σημείο, κατά τον υπουργό, εντοπίζεται στη μετά την πανδημία περίοδο. Από το 2022 και έπειτα, σε συνθήκες σταθεροποίησης και ανάκαμψης της οικονομίας, οι επαναπατρισμοί Ελλήνων πολιτών εμφανίζονται αυξημένοι και πλέον υπερβαίνουν αριθμητικά τις νέες αναχωρήσεις προς το εξωτερικό.
Ειδικότερα, την τριετία 2022-2024 επέστρεψαν στην Ελλάδα 130.101 Έλληνες, ενώ έφυγαν 110.223. Η διαφορά, περίπου 20.000 άτομα υπέρ των επιστροφών, παρουσιάζεται από τον κ. Σκέρτσο ως η πρώτη καθαρή ένδειξη μεταστροφής από το brain drain σε ένα νέο κύμα brain gain.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο υπουργός στο 2024, το οποίο χαρακτηρίζει χρονιά-ρεκόρ για τους επαναπατρισμούς. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, οι επιστροφές Ελλήνων ξεπέρασαν για πρώτη φορά τις 50.000, φτάνοντας τις 51.993, ενώ ιστορικά κινούνταν συνήθως μεταξύ 25.000 και 30.000 ετησίως.
Αντίστοιχα, ο αριθμός των Ελλήνων που εγκατέλειψαν τη χώρα το 2024 περιορίστηκε στους 32.141. Κατά τη δεκαετία της κρίσης, οι αναχωρήσεις κινούνταν μεσοσταθμικά κοντά ή και πάνω από τις 60.000 ετησίως, γεγονός που επιτρέπει στην κυβέρνηση να μιλά για σχεδόν κατά το ήμισυ μείωση της νέας φυγής.
Η κυβερνητική ανάγνωση και τα όρια των αριθμών
Ο Άκης Σκέρτσος αναγνωρίζει ότι τα στοιχεία αυτά δεν προσφέρονται για πανηγυρισμούς. Η παραδοχή αυτή έχει σημασία, καθώς το συνολικό ισοζύγιο της περιόδου 2010-2024 παραμένει αρνητικό και εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες εξακολουθούν να βρίσκονται εκτός χώρας.
Σύμφωνα με τον υπουργό Επικρατείας, τα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι η Ελλάδα έχει αρχίσει να ανακτά την εμπιστοσύνη πολιτών που αναγκάστηκαν να φύγουν μέσα στα χρόνια της κρίσης. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι η χώρα δημιουργεί περισσότερες ευκαιρίες για όσους μένουν, ώστε να περιοριστεί η ανάγκη αναζήτησης επαγγελματικής προοπτικής στο εξωτερικό.
Ο ίδιος παραδέχεται ότι παραμένουν σοβαρές προκλήσεις στους μισθούς, στη στέγαση και στην ποιότητα ζωής των νέων ανθρώπων. Η επισήμανση αυτή φωτίζει και το αδύναμο σημείο του κυβερνητικού αφηγήματος: η επιστροφή αριθμών δεν αρκεί από μόνη της, εάν δεν συνοδεύεται από βιώσιμα εισοδήματα, αξιοπρεπείς όρους κατοικίας και πραγματικές προοπτικές κοινωνικής ανέλιξης.
Ωστόσο, ο κ. Σκέρτσος επιμένει ότι για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια η γενική τάση αλλάζει κατεύθυνση. Κατά την εκτίμησή του, αυτή η αλλαγή δεν προέκυψε αυτόματα, αλλά συνδέεται με συγκεκριμένες κυβερνητικές πολιτικές που, όπως υποστηρίζει, βελτίωσαν το οικονομικό και διοικητικό περιβάλλον της χώρας.
Φορολογικά κίνητρα, ψηφιοποίηση και αναγνώριση πτυχίων
Ο υπουργός Επικρατείας αποδίδει τη μεταβολή στην πολιτική μείωσης φόρων και εισφορών, κάνοντας λόγο για 83 μειώσεις, οι οποίες, σύμφωνα με τον ίδιο, ενισχύουν το διαθέσιμο εισόδημα και δημιουργούν καλύτερο περιβάλλον για επενδύσεις και νέες θέσεις εργασίας με υψηλότερες αμοιβές.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει την ψηφιοποίηση του κράτους, την οποία παρουσιάζει ως παράγοντα διευκόλυνσης της καθημερινότητας των πολιτών. Η απλοποίηση συναλλαγών με τη δημόσια διοίκηση και η μείωση της γραφειοκρατίας προβάλλονται ως στοιχεία που κάνουν τη χώρα πιο λειτουργική για όσους σκέφτονται να επιστρέψουν ή να επενδύσουν επαγγελματικά στην Ελλάδα.
Ο κ. Σκέρτσος αναφέρεται επίσης στα φορολογικά κίνητρα επαναπατρισμού, με βασικότερο τη μείωση κατά 50% της φορολογίας εισοδήματος για επτά χρόνια σε όσους επιστρέφουν για να εργαστούν είτε στον ιδιωτικό είτε στον δημόσιο τομέα. Πρόκειται για μέτρο που η κυβέρνηση παρουσιάζει ως βασικό εργαλείο προσέλκυσης εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού.
Παράλληλα, υπογραμμίζει τη μείωση της γραφειοκρατίας στην αναγνώριση εξειδικευμένων πτυχίων και επαγγελματικών προσόντων από το εξωτερικό. Ως παράδειγμα αναφέρει την αυτόματη αναγνώριση ιατρικών εξειδικεύσεων που αποκτώνται στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Κατά τον υπουργό, όλες αυτές οι παρεμβάσεις συνθέτουν ένα πιο φιλικό περιβάλλον για τους νέους ανθρώπους. Το κυβερνητικό όραμα, όπως το περιγράφει, είναι η Ελλάδα να γίνει ξανά χώρα στην οποία τα παιδιά θα θέλουν και θα επιλέγουν να μείνουν, να σπουδάσουν, να εργαστούν και να δημιουργήσουν.
Κλείνοντας την ανάρτησή του, ο Άκης Σκέρτσος επισημαίνει ότι η εμπιστοσύνη οικοδομείται αργά και μπορεί να χαθεί γρήγορα, εάν η χώρα επιστρέψει σε λανθασμένες επιλογές. Η φράση αυτή λειτουργεί ως πολιτικό μήνυμα σταθερότητας, αλλά και ως προειδοποίηση ότι η ανάσχεση του brain drain παραμένει εύθραυστη και εξαρτάται από τη συνέχεια των πολιτικών, την πραγματική βελτίωση των εισοδημάτων και την ικανότητα της χώρας να κρατήσει τους νέους της στον τόπο τους.
