Σε μια περίοδο που η στεγαστική κρίση βρίσκεται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, η βραχυχρόνια μίσθωση κατηγορείται συχνά ως ένας από τους βασικούς παράγοντες που οδηγούν στην αύξηση των ενοικίων και στη μείωση της διαθέσιμης κατοικίας. Ωστόσο, οι διαχειριστές καταλυμάτων επιχειρούν να ανατρέψουν αυτή την αφήγηση, υποστηρίζοντας ότι το μερίδιο ευθύνης που τους αποδίδεται είναι δυσανάλογα μεγάλο. Σύμφωνα με πρόσφατη ανακοίνωση του STAMA Greece (Σύνδεσμος Εταιρειών Βραχυχρόνιας Μίσθωσης Ακινήτων), η πλειονότητα της δραστηριότητας δεν εντοπίζεται στα μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά διάσπαρτη σε ολόκληρη την ελληνική περιφέρεια.
Ρεπορτάζ: Νίκος Ρουσάνογλου
Όπως επισημαίνεται από τον Σύνδεσμο, η δημόσια συζήτηση παραμένει έντονα επικεντρωμένη στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, δημιουργώντας μια στρεβλή εικόνα για τη λειτουργία της αγοράς. Τα στοιχεία της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια του Short Stay Athens Conference, αποκαλύπτουν μια διαφορετική γεωγραφία. Συγκεκριμένα, περίπου 60.000 ενεργά ακίνητα βραχυχρόνιας μίσθωσης βρίσκονται εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων. Πρόκειται κυρίως για εξοχικές κατοικίες, με έντονη εποχικότητα και περιορισμένη επίδραση στην αγορά κατοικίας των πόλεων. Το εύρημα αυτό, σύμφωνα με τον STAMA, είναι κρίσιμο, καθώς καταδεικνύει ότι η βραχυχρόνια μίσθωση δεν συνδέεται μονοσήμαντα με την αύξηση των ενοικίων, αλλά σε μεγάλο βαθμό με την τουριστική αξιοποίηση περιφερειακών περιοχών.
Η πραγματική εικόνα στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη
Εστιάζοντας στα δύο μεγαλύτερα αστικά κέντρα της χώρας, τα δεδομένα δείχνουν ότι η δραστηριότητα είναι μικρότερη από ό,τι συνήθως παρουσιάζεται. Στην Αττική έχουν εκδοθεί περίπου 30.000 Αριθμοί Μητρώου Ακινήτου (ΑΜΑ), ωστόσο λιγότεροι από τους μισούς είναι ενεργοί. Αντίστοιχα, στη Θεσσαλονίκη έχουν καταγραφεί περίπου 4.000 ΑΜΑ. Η εικόνα αυτή ενισχύεται από τα στοιχεία της ΑΑΔΕ, σύμφωνα με τα οποία σημαντικός αριθμός ιδιοκτητών έχει εκδώσει ΑΜΑ χωρίς τελικά να αξιοποιήσει το ακίνητο στη βραχυχρόνια μίσθωση. Στην πράξη, τα ακίνητα αυτά είτε ιδιοκατοικούνται είτε εκμισθώνονται με μακροχρόνια μίσθωση.
Ο πρόεδρος του STAMA Greece, Βασίλης Αργυράκης, έθεσε ένα ακόμη ζήτημα που συχνά αγνοείται. Όπως ανέφερε, το κράτος, οι φορείς του, οι τράπεζες και οι διαχειριστές δανείων διαθέτουν ένα απόθεμα ακινήτων, προερχόμενο από αποποιήσεις κληρονομιών ή κατασχέσεις, το οποίο είναι υπερδιπλάσιο από τον συνολικό αριθμό ακινήτων που δραστηριοποιούνται στη βραχυχρόνια μίσθωση. Τα ακίνητα αυτά παραμένουν αναξιοποίητα λόγω πολύπλοκων γραφειοκρατικών διαδικασιών. Ο κ. Αργυράκης τόνισε την ανάγκη να ξεπεραστούν αυτές οι αγκυλώσεις, ώστε να ενσωματωθούν γρήγορα στην προσφορά κατοικίας.
Χιλιάδες κενές κατοικίες έναντι ελάχιστων βραχυχρόνιων μισθώσεων
Τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) από την απογραφή κτιρίων του 2021 είναι αποκαλυπτικά. Στο σύνολο της χώρας έχουν εντοπιστεί 2,28 εκατομμύρια κενές κατοικίες, επί συνόλου 6,58 εκατομμυρίων. Από αυτές, υπολογίζεται ότι λιγότερες από 200.000 αποτελούν προϊόν εκμετάλλευσης μέσω βραχυχρόνιων μισθώσεων, ενώ άλλες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για μόλις 116.000 πανελλαδικά. Μάλιστα, σύμφωνα με μελέτη του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΟΠΑ), μόλις το 31% των ακινήτων αυτών χρησιμοποιούνται αποκλειστικά ως καταλύματα. Στα υπόλοιπα, η χρήση είναι περιστασιακή, καθώς το 50% των ιδιοκτητών τα χρησιμοποιούν και οι ίδιοι για ένα διάστημα του χρόνου.
Ειδικά για το κέντρο της Αθήνας, καταγράφονται 12.488 αγγελίες καταλυμάτων, όταν το συνολικό απόθεμα ανέρχεται σε 437.188 κατοικίες. Από αυτές, 117.317 είναι κενές, ποσοστό σχεδόν 26,8%. Αυτό σημαίνει ότι η δραστηριότητα της βραχυχρόνιας μίσθωσης έχει στερήσει από την αγορά μόλις το 2,86% του συνολικού οικιστικού αποθέματος, που αντιστοιχεί σε μόλις 10,66% των κενών κατοικιών. Στο ποσοστό αυτό δεν υπολογίζεται ότι αρκετά καταλύματα ήταν στο παρελθόν αναξιοποίητα.
Στην ανακοίνωση του STAMA τονίζεται ότι όλοι οι φορείς, από την Ευρώπη και την Ελλάδα, συμφωνούν ότι το κράτος πρέπει να προχωρήσει σε ενέργειες για να ενδυναμωθεί η προσφορά κατοικίας και να ανοίξουν τα κλειστά ακίνητα. Η Ελλάδα, σε αντίθεση με την υπόλοιπη Ευρώπη, έχει πλεόνασμα κατοικιών που υπερβαίνει τις 500.000, το οποίο όμως παραμένει ανεκμετάλλευτο. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, ενώ στον δημόσιο διάλογο κυριαρχούν προτάσεις απαγορεύσεων και περιορισμών, δεν έχει υπάρξει καμία ουσιαστική πρόταση για την αξιοποίηση των κλειστών κτιρίων στο κέντρο της Αθήνας, τα οποία ρημάζουν για χρόνια. Παράλληλα, η Πολιτεία έχει μισθώσει όλα τα ακίνητα που κατέχει στο κέντρο για ξενοδοχειακή εκμετάλλευση, χωρίς ποτέ να συζητήσει το ενδεχόμενο να αξιοποιηθούν ως κοινωνική κατοικία.
Προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας
Στο μεταξύ, ο STAMA Greece, από κοινού με ιδιοκτήτρια ακινήτου στο 3ο Δημοτικό Διαμέρισμα της Αθήνας, κατέθεσε προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ). Η προσφυγή στρέφεται κατά της Κοινής Υπουργικής Απόφασης που παρατείνει έως το τέλος του 2026 την αναστολή εγγραφής νέων ακινήτων στο Μητρώο Βραχυχρόνιας Μίσθωσης στα τρία πρώτα δημοτικά διαμερίσματα του Δήμου Αθηναίων. Η απόφαση αυτή, που υπογράφεται από τα υπουργεία Οικονομικών, Ανάπτυξης και Τουρισμού, επεκτείνει για δεύτερο συνεχόμενο έτος το πάγωμα στην έκδοση νέων ΑΜΑ σε περιοχές όπως η Πλάκα, το Κουκάκι, το Θησείο και το Μεταξουργείο.
Το μέτρο προβλέπει ότι όσα ακίνητα δεν είχαν αποκτήσει ΑΜΑ έως τις 31 Δεκεμβρίου 2024 δεν μπορούν να δραστηριοποιηθούν στη βραχυχρόνια μίσθωση για ολόκληρη την περίοδο 2025-2026. Την ίδια στιγμή, οι ιδιοκτήτες που είχαν ήδη εγγραφεί συνεχίζουν κανονικά, δημιουργώντας στην πράξη μια αγορά δύο ταχυτήτων. Στόχος της κυβέρνησης είναι να περιοριστεί η δραστηριότητα στο κέντρο, ώστε να αυξηθεί η προσφορά κατοικιών για μακροχρόνια μίσθωση, ενώ παράλληλα παρέχεται τριετής φοροαπαλλαγή σε όσους ιδιοκτήτες διαθέσουν τα ακίνητά τους στη μακροχρόνια ενοικίαση.
