Βρετανία: Ρεκόρ 6 δισ. λιρών το ενεργειακό χρέος

Η ενεργειακή κρίση στη Βρετανία έχει λάβει δραματικές διαστάσεις, καθώς το συνολικό χρέος των νοικοκυριών προς τους προμηθευτές ενέργειας έχει εκτοξευθεί σε πρωτοφανή επίπεδα. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Guardian, το ποσό αυτό ανήλθε σε 6 δισεκατομμύρια λίρες (8,16 δισεκατομμύρια δολάρια) έως τα τέλη Ιουνίου, ενώ οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περαιτέρω διόγκωσή του στα 7 δισεκατομμύρια λίρες (9,52 δισεκατομμύρια δολάρια) μέχρι το τέλος του έτους. Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στις συνέπειες του πολέμου του Ντόναλντ Τραμπ εναντίον του Ιράν, οι οποίες έχουν προκαλέσει αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Το ανώτατο όριο στις τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, το οποίο έχει θεσπίσει η κυβέρνηση, πρόκειται να αυξηθεί τον Οκτώβριο στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών. Αυτό συνεπάγεται ότι τα ήδη επιβαρυμένα νοικοκυριά θα κληθούν να αντιμετωπίσουν ακόμη μεγαλύτερες δαπάνες, ενώ τα οικονομικά ασθενέστερα στρώματα του πληθυσμού θα βρεθούν αντιμέτωπα με ένα σκληρό καθημερινό δίλημμα: να παραλείψουν γεύματα, να αφήσουν απλήρωτους άλλους λογαριασμούς ή να μείνουν χωρίς θέρμανση κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Ο πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ, ο οποίος έχει θέσει την αντιμετώπιση της κρίσης του κόστους ζωής ως μία από τις βασικές προτεραιότητές του, ανακοίνωσε μόλις μία ημέρα μετά την ανάληψη των καθηκόντων του ότι ο ΦΠΑ στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας θα καταργηθεί από τις αρχές Οκτωβρίου. Ωστόσο, η αύξηση του ανώτατου ορίου στις τιμές ενέργειας, που ανακοινώθηκε την Τετάρτη και συνδέεται άμεσα με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, υπερκαλύπτει το όφελος που θα προέκυπτε από τη μείωση του ΦΠΑ, καθιστώντας το μέτρο ανεπαρκές.

Σε αυτό το πλαίσιο γεωπολιτικής αστάθειας, το υψηλό ενεργειακό κόστος τείνει να εξελιχθεί σε μόνιμο χαρακτηριστικό της οικονομικής πραγματικότητας. Η κυβέρνηση, μέσω της υπουργού Ενέργειας Μιάτα Φανμπουλέχ, επανέλαβε αυτή την εβδομάδα ότι το κλειδί για τη μείωση των μελλοντικών λογαριασμών βρίσκεται στην ολοκλήρωση της μετάβασης από τα ορυκτά καύσιμα στις καθαρές, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η στροφή αυτή δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική επιταγή, αλλά και στρατηγική επιλογή που μπορεί να απελευθερώσει τη Βρετανία από την εξάρτησή της από τις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών φυσικού αερίου, οδηγώντας μακροπρόθεσμα σε χαμηλότερους λογαριασμούς.

Ωστόσο, οι αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων έχουν ήδη φέρει πολλές οικογένειες στα όρια των οικονομικών τους δυνατοτήτων, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για άμεσα μέτρα στήριξης. Η υπάρχουσα έκπτωση για τη θέρμανση των ευάλωτων νοικοκυριών, η οποία καθορίστηκε στις 140 λίρες το 2011 και έκτοτε έχει αυξηθεί κατά μόλις 10 λίρες, θεωρείται πλέον σχεδόν συμβολική μπροστά στις σημερινές ανάγκες. Απαιτείται επειγόντως ένα νέο, πιο γενναιόδωρο σύστημα κοινωνικής έκπτωσης, ικανό να προστατεύσει ουσιαστικά τα χαμηλότερα εισοδήματα από πιέσεις που βρίσκονται πέρα από τον έλεγχό τους.

Παράλληλα, τα έκτακτα ταμεία αντιμετώπισης κρίσεων και ενίσχυσης της ανθεκτικότητας, τα οποία διαχειρίζονται οι τοπικές αρχές, πρέπει να ενισχυθούν σημαντικά. Ο πρώην πρωθυπουργός Γκόρντον Μπράουν έχει προτείνει τη χρηματοδότηση αυτών των μέτρων μέσω της επιβολής ενός νέου φόρου στον κλάδο των στοιχημάτων και των τυχερών παιχνιδιών, ενώ το Συνδικαλιστικό Κογκρέσο της Βρετανίας (TUC) έχει προτείνει τη θέσπιση ενός έκτακτου φόρου στα υπερκέρδη των τραπεζών για τη χρηματοδότηση ενός νέου κοινωνικού τιμολογίου.

Υπάρχουν, επίσης, περιθώρια δημοσιονομικής ευελιξίας, όπως έχει επισημάνει ο κ. Μπράουν, εντός των δημοσιονομικών κανόνων που κληρονόμησε ο κ. Μπέρναμ. Με την απαραίτητη πολιτική βούληση, τα απαιτούμενα κονδύλια μπορούν να βρεθούν, προκειμένου να ανακουφιστούν τα νοικοκυριά που πλήττονται περισσότερο.

Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση οφείλει να επιταχύνει τις επενδύσεις για την πράσινη μετάβαση και να διασφαλίσει ότι μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης θα προέρχεται από τους οικονομικά ισχυρότερους. Αυτό συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, τη μεταφορά περισσότερων περιβαλλοντικών επιβαρύνσεων από τους λογαριασμούς των νοικοκυριών στη γενική φορολογία. Έρευνες δείχνουν ότι ορισμένα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος καταβάλλουν, ως ποσοστό του καθαρού εισοδήματός τους, έως και τρεις φορές περισσότερα σε περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις σε σύγκριση με τα υψηλότερα εισοδήματα.

Οι κλιματικοί στόχοι της Βρετανίας έχουν τόσο ηθική όσο και οικονομική λογική και απολαμβάνουν τη στήριξη της κοινής γνώμης. Ωστόσο, μια προσέγγιση που στηρίζει υπερβολικά τη χρηματοδότηση της πράσινης μετάβασης στους λογαριασμούς των καταναλωτών δίνει επιχειρήματα σε όσους επιχειρούν να παρουσιάσουν τον στόχο των μηδενικών καθαρών εκπομπών ως πρόβλημα και όχι ως μέρος της λύσης.

Μετά την ανακοίνωση της ρυθμιστικής αρχής ενέργειας Ofgem για την αύξηση του ανώτατου ορίου στις τιμές, ο κ. Μπέρναμ αναγνώρισε το βάρος που θα επωμιστούν τα νοικοκυριά. Εάν η αστάθεια στις αγορές συνεχιστεί, οι προβλέψεις κάνουν λόγο για μια ακόμη μεγαλύτερη αύξηση τον Ιανουάριο. Η μείωση του ΦΠΑ στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας από την κυβέρνηση Μπέρναμ ήταν ένα μέτρο προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά καθώς οι Συντηρητικοί και το Reform UK επιχειρούν να αξιοποιήσουν το υψηλό ενεργειακό κόστος για να δημιουργήσουν πολιτικές διαχωριστικές γραμμές γύρω από την πράσινη μετάβαση, η κυβερνητική απάντηση πρέπει να γίνει πολύ πιο φιλόδοξη και αποφασιστική.

Η ενεργειακή κρίση απαιτεί μεγαλύτερες, ταχύτερες και πιο τολμηρές κινήσεις, καθώς οι επιμέρους παρεμβάσεις δεν αρκούν πλέον για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα. Η κυβέρνηση καλείται να αναλάβει δράση σε πολλαπλά μέτωπα, συνδυάζοντας άμεση ανακούφιση των νοικοκυριών με μακροπρόθεσμες στρατηγικές για την ενεργειακή ασφάλεια και την πράσινη μετάβαση.