Στα δεκαέξι χρόνια περικοπών από το 2010 και στη μακρά περίοδο της χρεοκοπίας προστίθεται μια ακόμη χρονική αναφορά, τα δέκα χρόνια εφαρμογής του νόμου Κατρούγκαλου. Πρόκειται για ρύθμιση που συνδέθηκε με εκτεταμένες αλλαγές στο Ασφαλιστικό και συνεχίζει να επηρεάζει το σύστημα μέχρι σήμερα.
Ο νόμος 4387/2016 θεσπίστηκε σε περίοδο έντονης δημοσιονομικής πίεσης και ακολούθησε σειρά παρεμβάσεων που είχαν προηγηθεί την πενταετία 2010-2015, όταν επιβλήθηκαν διαδοχικές μειώσεις σε κύριες και επικουρικές συντάξεις. Οι παρεμβάσεις εκείνης της περιόδου διαμόρφωσαν το έδαφος πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε το νέο ασφαλιστικό πλαίσιο.
Μετά από δέκα χρόνια περιοριστικής οικονομικής πολιτικής, το Ασφαλιστικό εμφανίζει ενδείξεις σταθεροποίησης. Η εικόνα αυτή συνδέεται με το χαμηλό επίπεδο των καταβαλλόμενων συντάξεων, την αύξηση της απασχόλησης και τον περιορισμό της αδήλωτης εργασίας μέσω ψηφιακών εργαλείων. Παράλληλα, η ενίσχυση των φορολογικών εσόδων, σε συνδυασμό με την υψηλή φορολογία και την αύξηση του ΦΠΑ λόγω ακρίβειας, συνέβαλαν στη δημιουργία υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων.
Η σημερινή εικόνα του συστήματος συνοδεύεται, ωστόσο, από σημαντικές εκκρεμότητες. Οι παροχές προς τους αγρότες παραμένουν χαμηλότερες σε σύγκριση με άλλες κατηγορίες ασφαλισμένων, καθώς η πλήρης εθνική σύνταξη δεν έχει ακόμη αποδοθεί με τους ίδιους όρους που ισχύουν για τον αστικό πληθυσμό.
Οι επικουρικές συντάξεις συνεχίζουν να μειώνονται σταδιακά, χωρίς πρόβλεψη ουσιαστικής αναπροσαρμογής, ενώ η εφαρμογή του υποχρεωτικού κεφαλαιοποιητικού συστήματος για τους νεότερους εργαζομένους επηρεάζει το συνολικό τοπίο των παροχών. Παράλληλα, οι χρηματικές παροχές πέραν της σύνταξης παρουσιάζουν σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των επιμέρους ταμείων που συγκρότησαν τον ΕΦΚΑ.
Οι συντάξεις χηρείας υπολογίζονται στο 35% της σύνταξης του άμεσα ασφαλισμένου, με πρόβλεψη περαιτέρω περιορισμών σε περίπτωση θεμελίωσης δεύτερου συνταξιοδοτικού δικαιώματος. Η συγκεκριμένη ρύθμιση παραμένει ανενεργή στην πράξη, χωρίς να έχει αρθεί ή τροποποιηθεί.
Στο πεδίο των εισφορών Υγείας, οι μισθωτοί επιβαρύνονται αναλογικά με το εισόδημά τους, ενώ οι ελεύθεροι επαγγελματίες καταβάλλουν σταθερό ποσό. Η διαφοροποίηση αυτή προέκυψε μετά την αποσύνδεση των εισφορών από τα δηλωθέντα κέρδη και έχει επιπτώσεις στην κατανομή των βαρών μεταξύ διαφορετικών κατηγοριών ασφαλισμένων.
Ιδιαίτερη επιβάρυνση αντιμετωπίζουν συνταξιούχοι με υψηλότερες μεικτές αποδοχές, καθώς υπόκεινται τόσο στη φορολογική κλίμακα όσο και στην Εισφορά Αλληλεγγύης, με αποτέλεσμα συνολική φορολογική επιβάρυνση που προσεγγίζει υψηλά ποσοστά, σε συνδυασμό με τις εισφορές Υγείας.
Στις εκκρεμότητες περιλαμβάνεται και η απουσία δυνατότητας επιλογής από τις χήρες και τους χήρους ως προς τη σύνταξη που θα περικοπεί, καθώς και οι ιδιαίτερα χαμηλές συντάξεις αγροτών συγκεκριμένων ετών, οι οποίες υπολείπονται ακόμη και της παροχής ανασφάλιστου ηλικιωμένου, παρά την πολυετή καταβολή εισφορών.
Το ισχύον πλαίσιο δεν προβλέπει παροχές για γάμο και τέκνα στους συνταξιούχους, ενώ τα κίνητρα για παραμονή στην εργασία μετά τη συμπλήρωση σαράντα ετών ασφάλισης παραμένουν περιορισμένα, λόγω χαμηλών ποσοστών αναπλήρωσης. Τέλος, για τους παλαιούς ασφαλισμένους δεν δίνεται η δυνατότητα αξιοποίησης παράλληλου χρόνου ασφάλισης που δεν είχε αποδώσει δεύτερη σύνταξη, με αποτέλεσμα ο συγκεκριμένος χρόνος να παραμένει ανενεργός στο τελικό ποσό σύνταξης.
