Η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου για το 2026 ολοκληρώθηκε, με τους ηγέτες να αποχωρούν από τη Γερμανία και τη διεθνή ατζέντα να παραμένει φορτισμένη. Οι συζητήσεις τελείωσαν, όμως τα ζητήματα που τέθηκαν δείχνουν μεγαλύτερη ένταση από ό,τι πριν από την έναρξη των εργασιών.
Εδώ και δεκαετίες, το φόρουμ του Μονάχου αποτελεί σημείο αναφοράς για την παγκόσμια ασφάλεια, συγκεντρώνοντας πολιτικούς ηγέτες, διπλωμάτες, αναλυτές και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών. Τα τελευταία χρόνια, ο χαρακτήρας του έχει μετατοπιστεί από ανταλλαγή απόψεων σε πεδίο διαμόρφωσης στρατηγικών επιλογών με μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Ιστορικά παραδείγματα έχουν χαράξει αυτή την πορεία. Από τις ενδοσυμμαχικές συγκρούσεις για το Ιράκ το 2003, έως την ομιλία του Βλαντίμιρ Πούτιν το 2007 που σηματοδότησε μια νέα φάση στις σχέσεις Ρωσίας–Δύσης, και την επίθεση του JD Βανς προς την Ευρώπη το 2025, κάθε διοργάνωση αφήνει πολιτικό αποτύπωμα που ξεπερνά το χρονικό της πλαίσιο.
Μετά τη φετινή διάσκεψη, αναδεικνύονται ερωτήματα που αφορούν τον ρόλο της Ευρώπης σε έναν κόσμο ταχύτατων μεταβολών. Το κλίμα επείγοντος ήταν εμφανές, ιδιαίτερα μετά τις περσινές δηλώσεις του Αμερικανού αντιπροέδρου, που προκάλεσαν έντονη αμηχανία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Λίγο πριν από το Μόναχο, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν μίλησε για ανάγκη αφύπνισης της Ευρώπης. Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκαν και οι παρεμβάσεις του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, με αμφότερους να περιγράφουν μια πιο αυτόνομη ευρωπαϊκή στρατηγική, διατηρώντας τη διατλαντική σχέση. Στο περιθώριο των ομιλιών τους έγινε γνωστό ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις για έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό πυρηνικής αποτροπής.
Από το Λονδίνο, ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ τάχθηκε υπέρ στενότερης αμυντικής συνεργασίας με την Ευρώπη, τονίζοντας ότι το Ηνωμένο Βασίλειο επιδιώκει ενεργό ρόλο στο ευρωπαϊκό περιβάλλον ασφάλειας. Διευκρίνισε ότι μια τέτοια προσέγγιση δεν θίγει ούτε τη σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες ούτε το πλαίσιο του ΝΑΤΟ.
Το ζήτημα της συνοχής μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ επανήλθε με έμφαση. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επέλεξε ηπιότερο τόνο σε σχέση με το προηγούμενο έτος, υπογραμμίζοντας ότι το μέλλον των δύο πλευρών παραμένει αλληλένδετο. Παράλληλα, κατέστησε σαφές ότι η Ουάσινγκτον διατηρεί την ικανότητα αυτόνομης δράσης, εκφράζοντας ωστόσο προτίμηση για κοινή πορεία.
Οι δηλώσεις αυτές έγιναν σε ένα περιβάλλον αυξημένης δυσπιστίας, καθώς πρόσφατη έρευνα της YouGov καταγράφει ιστορικά χαμηλά επίπεδα θετικής εικόνας των ΗΠΑ σε μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες. Ο Μερτς αναγνώρισε ότι έχει δημιουργηθεί ρήγμα στις διατλαντικές σχέσεις, αναφερόμενος σε διαφορές αξιών, εμπορικής πολιτικής και θεσμικών προσεγγίσεων.
Στο επίκεντρο βρέθηκε και το ζήτημα της Γροιλανδίας. Η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν και ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν είχαν σύντομη συνάντηση με τον Ρούμπιο, με τη Φρεντέρικσεν να δηλώνει αργότερα ότι το ενδιαφέρον του Ντόναλντ Τραμπ για την περιοχή παραμένει ενεργό, παρά τη διαφοροποίηση της ρητορικής.
Η Ουκρανία αποτέλεσε ακόμη ένα σημείο αβεβαιότητας. Ο Ρούμπιο απουσίασε από ευρωπαϊκή σύσκεψη για το θέμα, ενώ είχε κατ’ ιδίαν επαφή με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Ο τελευταίος επανέλαβε ότι η χώρα του επιδιώκει τον τερματισμό του πολέμου, επιμένοντας στη σημασία αξιόπιστων εγγυήσεων ασφάλειας.
Η φετινή διάσκεψη ανέδειξε και τις εσωτερικές διεργασίες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το Μόναχο λειτούργησε ως βήμα για προβολή θέσεων ενόψει μελλοντικών πολιτικών εξελίξεων, με Δημοκρατικούς αξιωματούχους να απευθύνονται στην Ευρώπη. Ανάμεσά τους, ξεχώρισε η παρουσία της Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτέζ, η οποία μίλησε για διαφορετικό προσανατολισμό στην αμερικανική εξωτερική πολιτική, ασκώντας κριτική στις επιλογές του Τραμπ.
Η ανάλυση της The Guardian καταλήγει ότι η Διάσκεψη του Μονάχου άφησε περισσότερα ανοιχτά μέτωπα από απαντήσεις. Η Ευρώπη, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το διεθνές σύστημα βρίσκονται σε φάση αναζήτησης ισορροπιών, με τις αποφάσεις που θα ακολουθήσουν να καθορίζουν την επόμενη περίοδο.
