Διεθνής Αμνηστία: Εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας στο Ιράν

Η Διεθνής Αμνηστία, σε μια εκτενή έκθεση που δημοσιεύθηκε σήμερα, κατηγορεί τις ιρανικές αρχές ότι διέπραξαν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας κατά τη διάρκεια της καταστολής των μαζικών διαδηλώσεων του 2022. Η δημοσίευση της έκθεσης συμπίπτει με τη συμπλήρωση τεσσάρων ετών από την έναρξη του αντικαθεστωτικού και φεμινιστικού κινήματος που έγινε γνωστό με το σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία». Σύμφωνα με τη μη κυβερνητική οργάνωση, τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν τεκμηριώνουν ένα ευρύ φάσμα παραβιάσεων, συμπεριλαμβανομένων δολοφονιών, βασανιστηρίων, βιασμών και αναγκαστικών εξαφανίσεων, ενώ επισημαίνεται ότι η καταστολή του πιο πρόσφατου λαϊκού κινήματος διαμαρτυρίας στις αρχές του 2026 ακολούθησε το ίδιο μοτίβο, αλλά σε ακόμη πιο θανατηφόρα και ογκώδη κλίμακα.

Το έγγραφο, το οποίο ξεπερνά τις 1.000 σελίδες, αποδίδει ευθύνες σε 87 Ιρανούς αξιωματούχους για τον ρόλο τους στην καταστολή και έχει ταυτοποιήσει τουλάχιστον 377 θύματα. Μεταξύ των προσώπων που κατονομάζονται, ορισμένοι, όπως ο πρώην ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ και αρκετοί υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, της ισχυρής στρατιωτικής δύναμης της Ισλαμικής Δημοκρατίας, σκοτώθηκαν στις αεροπορικές επιδρομές ΗΠΑ-Ισραήλ που πυροδότησαν τον πόλεμο στα τέλη Φεβρουαρίου. Ωστόσο, άλλοι, όπως ο Αχμάντ Βαχίντι, υπουργός Εσωτερικών το 2022 και νυν επικεφαλής του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, παραμένουν ζωντανοί.

Από τον Σεπτέμβριο του 2022, μαζικές διαδηλώσεις διαμαρτυρίας συγκλόνισαν τη χώρα, η οποία κυβερνάται από ένα σιιτικό θεοκρατικό καθεστώς ύστερα από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Αφορμή στάθηκε ο θάνατος, ενώ ήταν υπό κράτηση, της Μαχσά Αμινί, μιας νεαρής Ιρανής κουρδικής καταγωγής, που είχε συλληφθεί κατηγορούμενη για παραβίαση του αυστηρού ενδυματολογικού κώδικα που έχει επιβληθεί στις γυναίκες. Αυτό ήταν το μεγαλύτερο κίνημα διαμαρτυρίας στο Ιράν τα τελευταία χρόνια, μέχρι τις διαδηλώσεις που πυροδοτήθηκαν στα τέλη Δεκεμβρίου από την αύξηση του κόστους ζωής, οι οποίες γρήγορα μετατράπηκαν σε ένα ευρύ αντικυβερνητικό κίνημα που κορυφώθηκε στις 8 και 9 Ιανουαρίου.

«Αρκετές δεκάδες παιδιά»

«Τα πολυάριθμα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν και αναλύθηκαν στην έκθεσή μας δεν αφήνουν καμία αμφιβολία: οι ιρανικές αρχές διέπραξαν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας για να καταστείλουν την εξέγερση του 2022 με σύνθημα ‘Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία’», ανέφερε σε ανακοίνωσή της η Ανιές Καλαμάρ, η γενική γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας. Η οργάνωση ζητά την επείγουσα δημιουργία ενός «διεθνούς μηχανισμού ποινικής δικαιοσύνης από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών για να λογοδοτήσει» η Τεχεράνη.

Επί μήνες, σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, «οι ιρανικές αρχές ανέπτυσσαν δυνάμεις ασφαλείας εξοπλισμένες με πυροβόλα όπλα στρατιωτικού τύπου και όπλα με σφαιρίδια και εξέδιδαν διαταγές που διευκόλυναν τις παράνομες δολοφονίες εκατοντάδων διαδηλωτών και περαστικών, συμπεριλαμβανομένων δεκάδων παιδιών». Αυτή η καταστολή έλαβε επίσης τη μορφή αυθαίρετων συλλήψεων, αναγκαστικών εξαφανίσεων, βασανιστηρίων και βιασμών, καθώς και «διώξεων πενθούντων συγγενών», πρόσθεσε η οργάνωση. Η μκο υποστηρίζει ότι έχει εντοπίσει 377 διαδηλωτές και περαστικούς, συμπεριλαμβανομένων 56 παιδιών, που σκοτώθηκαν από τις δυνάμεις ασφαλείας κατά τη διάρκεια των γεγονότων του 2022, αν και ο συνολικός αριθμός θανάτων είναι πιθανόν πολύ υψηλότερος.

«Τίποτα δεν έχει αλλάξει»

Μεταξύ των θυμάτων ήταν η Μίνου Ματζιντί, 62 ετών, η οποία πυροβολήθηκε και σκοτώθηκε στην επαρχία Κερμανσάχ (δυτικό Ιράν). «Βγήκε στους δρόμους για να απαιτήσει αλλαγή, να φωνάξει ‘ελευθερία’», δήλωσε στο AFP η κόρη της, η Μάχσα Πιραέι, η οποία ζει στο εξωτερικό. «Ο κόσμος πιστεύει ότι αυτές οι διαμαρτυρίες αφορούσαν την ελευθερία των γυναικών. Αυτό ήταν αλήθεια, αλλά αφορούσαν επίσης την ελευθερία του λαού και το δικαίωμα στη ζωή», πρόσθεσε.

Σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, «οι σφαγές που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια των διαμαρτυριών του Ιανουαρίου 2026 έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά με τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας που περιγράφονται σε αυτή την έκθεση, αλλά σε ακόμη πιο θανατηφόρα και συγκλονιστική κλίμακα», με «δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές να σκοτώνονται σε μόλις 48 ώρες» μέσω «παράνομης, συστηματικής και εκτεταμένης χρήσης θανατηφόρας βίας» και «της συντονισμένης ανάπτυξης δυνάμεων ασφαλείας υπό μια ενοποιημένη αλυσίδα διοίκησης».

«Τίποτα δεν έχει αλλάξει. Δεν υπήρξε δικαιοσύνη. Απαιτούμε δικαιοσύνη. Αλλά χρειαζόμαστε βοήθεια», λέει η Πιραέι. «Αν απαιτώ δικαιοσύνη, είναι εν μέρει για τη μητέρα μου, αλλά και για να βοηθήσω τους πολλούς ανθρώπους των οποίων η ζωή εξακολουθεί να κινδυνεύει», καταλήγει, αναφερόμενη στους δεκάδες ανθρώπους που συνελήφθησαν τον Ιανουάριο και οι οποίοι, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αντιμετωπίζουν τώρα την εκτέλεση από την Ισλαμική Δημοκρατία. «Πρέπει να φωνάξουμε τα ονόματά τους».