Δικαιοσύνη: Νέα κόντρα ΝΔ και ΠΑΣΟΚ για την επιλογή της ηγεσίας

Η Συνταγματική Αναθεώρηση άνοιξε νέο μέτωπο πολιτικής σύγκρουσης, αυτή τη φορά γύρω από τον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης. Η διαδικασία, που παρουσιάζεται ως πεδίο θεσμικής συναίνεσης, ανέδειξε ξανά το βαθύ χάσμα ανάμεσα στην κυβέρνηση και την αντιπολίτευση, με τη Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ να συμφωνούν μόνο στο ότι το σημερινό μοντέλο χρειάζεται αλλαγή.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το κρίσιμο ζήτημα της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, καθώς η επιλογή των ανώτατων δικαστικών λειτουργών δεν αποτελεί μια τυπική διοικητική πράξη, αλλά θεσμικό μηχανισμό μεγάλης πολιτικής βαρύτητας. Η κυβερνητική πρόταση προβλέπει αναθεώρηση του σχετικού άρθρου του Συντάγματος, ώστε οι προαγωγές στις κορυφαίες θέσεις της Δικαιοσύνης να μη γίνονται από το υπουργικό συμβούλιο, αλλά από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή.

Η Νέα Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η αλλαγή αυτή απομακρύνει την εκτελεστική εξουσία από την τελική επιλογή και ενισχύει τη θεσμική θωράκιση. Η πρόταση προβλέπει επιλογή μέσα από κατάλογο τριών δικαστών για κάθε θέση, οι οποίοι θα προτείνονται από τις οικείες Ολομέλειες. Παράλληλα, προτείνεται να απαγορεύεται για τουλάχιστον τρία χρόνια η συμμετοχή αφυπηρετημένων δικαστών σε κυβερνητικά σχήματα ή η τοποθέτησή τους σε Ανεξάρτητες Αρχές.

Η πολιτική αιχμή πίσω από την κυβερνητική πρόταση

Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αν η μεταφορά της αρμοδιότητας από το υπουργικό συμβούλιο σε κοινοβουλευτική επιτροπή περιορίζει πράγματι την κυβερνητική επιρροή ή απλώς τη μεταφέρει σε άλλο θεσμικό επίπεδο. Η αντιπολίτευση βλέπει στην κυβερνητική πρόταση έναν μηχανισμό που διατηρεί τον αποφασιστικό ρόλο της εκάστοτε πλειοψηφίας, με διαφορετική διαδικαστική μορφή.

Το ΠΑΣΟΚ κινήθηκε σε καθαρά απορριπτική γραμμή απέναντι στην πρόταση της ΝΔ, τονίζοντας ότι η επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης πρέπει να αποδεσμευτεί από την πολιτική βούληση κάθε κυβέρνησης. Η Χαριλάου Τρικούπη προτείνει ειδική μικτή επιτροπή 19 μελών, με συμμετοχή βουλευτών, δικαστών και εκπροσώπων της νομικής κοινότητας, ώστε η διαδικασία να μην ελέγχεται αποκλειστικά από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Η εισηγήτρια του ΠΑΣΟΚ, Ευαγγελία Λιακούλη, άσκησε σκληρή κριτική στη Νέα Δημοκρατία, υποστηρίζοντας ότι η κυβερνητική πρόταση δεν αλλάζει την ουσία του προβλήματος. Η βασική αιχμή είναι ότι η πλειοψηφία θα εξακολουθήσει να έχει τη δυνατότητα να επιβάλλει τις επιλογές της μέσω κομματικής πειθαρχίας, κρατώντας τον τελικό έλεγχο πάνω σε ένα θεσμικό πεδίο που πρέπει να λειτουργεί με αυξημένες εγγυήσεις ανεξαρτησίας.

ΣΥΡΙΖΑ και ΝΔ σε νέα θεσμική σύγκρουση

Στο ίδιο μέτωπο κινήθηκε και ο ΣΥΡΙΖΑ, απορρίπτοντας τη «γαλάζια» πρόταση και καταγγέλλοντας ότι η λογική της κυβερνητικής πλευράς διατηρεί τη δυνατότητα ποδηγέτησης της Δικαιοσύνης από την εκτελεστική εξουσία. Η κριτική δεν περιορίστηκε μόνο στην επιλογή της δικαστικής ηγεσίας, αλλά επεκτάθηκε και στα ασυμβίβαστα που προτείνει η κυβέρνηση.

Από την πλευρά του, ο Ευριπίδης Στυλιανίδης απάντησε στα πυρά της αντιπολίτευσης, κατηγορώντας τα κόμματα για φοβικότητα απέναντι στον ρόλο της Βουλής. Υποστήριξε ότι το Κοινοβούλιο είναι το θεσμικό όργανο που παρέχει δημοκρατική νομιμοποίηση στις αποφάσεις για τους θεσμούς και δεν μπορεί να αυτοπεριορίζεται μέχρι του σημείου να ακυρώνει τον δικό του ρόλο.

Η αντιπαράθεση δείχνει ότι η Συνταγματική Αναθεώρηση δύσκολα θα εξελιχθεί σε συναινετική διαδικασία, τουλάχιστον στα κρίσιμα ζητήματα που αγγίζουν τον πυρήνα της εξουσίας. Η επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης μετατρέπεται σε δοκιμασία θεσμικής αξιοπιστίας για το πολιτικό σύστημα, με την κυβέρνηση να εμφανίζεται πρόθυμη να αλλάξει τη διαδικασία, αλλά την αντιπολίτευση να καταγγέλλει ότι η ουσία του ελέγχου παραμένει στα χέρια της πλειοψηφίας.