Δίκη Meta: Κατηγορίες για εθισμό ανηλίκων στα social media

Από σήμερα, ο τεχνολογικός κολοσσός Meta βρίσκεται αντιμέτωπος με μια πρωτοφανή νομική επίθεση, καθώς ένας συνασπισμός γενικών εισαγγελέων από πολλές αμερικανικές πολιτείες προσπαθεί να αποδείξει ενώπιον της ομοσπονδιακής δικαιοσύνης ότι οι πλατφόρμες Instagram και Facebook έχουν σχεδιαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να προκαλούν εθισμό στους ανήλικους χρήστες. Η υπόθεση αυτή έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά από νομικές ήττες για την εταιρεία, καθώς νωρίτερα μέσα στο έτος καταδικάστηκε σε δύο παρόμοιες υποθέσεις: μία αγωγή που κατέθεσε έφηβη από την Καλιφόρνια για ψυχική βλάβη και μία αγωγή που άσκησε η πολιτεία του Νέου Μεξικού για δημόσια όχληση.

Οι ομοιότητες με την ιστορική δικαστική διαμάχη εναντίον της βιομηχανίας καπνού είναι εμφανείς, όπως επισημαίνει ο Vincent Joralemon, νομικός εμπειρογνώμονας του Κέντρου Δικαίου και Τεχνολογίας του Πανεπιστημίου του Berkeley. Όπως ακριβώς οι πολιτείες κατάφεραν να επιβάλουν τεράστια πρόστιμα στις καπνοβιομηχανίες και να περιορίσουν τη διαφήμιση προς τους ανηλίκους, έτσι και τώρα στο επίκεντρο βρίσκονται οι εμπορικές πρακτικές της Meta στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι γενικοί εισαγγελείς της Καλιφόρνιας, του Κολοράντο, του Κεντάκι και του Νιου Τζέρσεϊ θα ηγηθούν της προσπάθειας να υποστηριχθεί η αγωγή εκ μέρους περίπου τριάντα πολιτειών, οι οποίες έχουν ήδη κινήσει νομικές διαδικασίες από το 2023.

Οι πολιτείες δεν ζητούν απλώς την καταβολή αποζημιώσεων, αλλά επιδιώκουν να επιβληθούν δραστικές αλλαγές στη λειτουργία των δημοφιλών εφαρμογών για τους ανηλίκους. Συγκεκριμένα, αιτούνται την επιβολή περιορισμών και την καταβολή προστίμων που φτάνουν το εντυπωσιακό ποσό των 1.400 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ένα μέγεθος που πλησιάζει τη συνολική χρηματιστηριακή αξία της ίδιας της Meta. Παρόλο που η δικαστής που θα εκδικάσει την υπόθεση έχει χαρακτηρίσει το συγκεκριμένο ποσό ως παράλογο και είναι εξαιρετικά απίθανο να επιβληθεί στο ακέραιο, ο πραγματικός κίνδυνος για την εταιρεία έγκειται στη φθορά της δημόσιας εικόνας της και στην πιθανή υποχρέωση να προχωρήσει σε ριζικό επανασχεδιασμό των προϊόντων της, όπως τονίζει ο κ. Joralemon.

Η δικαστική διαδικασία και οι μάρτυρες

Η ακροαματική διαδικασία για την ουσία της υπόθεσης έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει στις 18 Αυγούστου. Σε αυτή τη δίκη, το σώμα των ενόρκων θα έχει μόνο συμβουλευτικό ρόλο, καθώς την τελική απόφαση θα λάβει η δικαστής Ιβόν Γκονσάλες Ρότζερς, η οποία είναι ήδη γνωστή από την εκδίκαση της υπόθεσης του Ίλον Μασκ εναντίον της OpenAI. Η δικαστής θα είναι αυτή που θα καθορίσει τις τελικές ποινές και τα επανορθωτικά μέτρα που θα κληθεί να εφαρμόσει η εταιρεία. Στη λίστα των μαρτύρων που αναμένεται να καταθέσουν περιλαμβάνεται και ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Μαρκ Ζάκερμπεργκ, γεγονός που προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη δημοσιότητα στην υπόθεση.

Η στρατηγική της επίθεσης: Σχεδιασμός, όχι περιεχόμενο

Ο πυρήνας της κατηγορίας εστιάζεται στον ισχυρισμό ότι η Meta παραβίασε τους νόμους των πολιτειών και τον ομοσπονδιακό νόμο COPPA για την προστασία των προσωπικών δεδομένων των παιδιών στο διαδίκτυο. Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι η εταιρεία χρησιμοποιεί σκόπιμα τεχνικές όπως το ατελείωτο σκρολάρισμα, οι νυχτερινές ειδοποιήσεις και τα like, με μοναδικό στόχο να κρατήσει τους ανήλικους χρήστες όσο το δυνατόν περισσότερο συνδεδεμένους. Αυτή η νομική στρατηγική επιλέχθηκε για να παρακαμφθεί η ασυλία που παρέχει ο νόμος στις πλατφόρμες για το περιεχόμενο που δημοσιεύουν οι χρήστες τους. Έτσι, το βάρος της κατηγορίας μετατοπίζεται από το περιεχόμενο στον ίδιο τον σχεδιασμό των εφαρμογών, ο οποίος θεωρείται ότι είναι εγγενώς παραπλανητικός και επιβλαβής.

Η υπεράσπιση της Meta αναμένεται να είναι πολυεπίπεδη. Η εταιρεία απορρίπτει τις κατηγορίες και δηλώνει πεπεισμένη ότι τα στοιχεία θα αποδείξουν τη μακροχρόνια δέσμευσή της για την προστασία των νέων. Εκπρόσωπος της εταιρείας διαβεβαίωσε ότι ακούει τις ανησυχίες των γονέων και συνεργάζεται στενά με ειδικούς και τις διωκτικές αρχές. Παράλληλα, η νομική ομάδα της Meta θα επιχειρήσει να πείσει το δικαστήριο ότι η ευθύνη για την ψυχική υγεία των νέων δεν μπορεί να αποδοθεί σε μία μόνο εφαρμογή και ότι η έννοια της προβληματικής χρήσης των social media δεν αποτελεί ιατρικά αναγνωρισμένη διαταραχή.

Το κεντρικό διακύβευμα της δίκης, σύμφωνα με τη Nora Freeman Engstrom, καθηγήτρια Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, είναι να αποκαλυφθεί το χάσμα ανάμεσα σε όσα η Meta γνωρίζει για τις επιπτώσεις των προϊόντων της και σε όσα δηλώνει δημοσίως. Η έκβαση αυτής της υπόθεσης αναμένεται να δημιουργήσει σημαντικό προηγούμενο, καθώς ήδη άλλες μεγάλες πλατφόρμες όπως το YouTube της Google, το Snap και το TikTok βρίσκονται στο στόχαστρο χιλιάδων αγωγών από οικογένειες και εκπαιδευτικούς φορείς. Ενδεικτικό του κλίματος είναι ότι τον περασμένο Μάιο, οι τρεις αυτές εταιρείες επέλεξαν να καταβάλουν από κοινού 27 εκατομμύρια δολάρια για να αποφύγουν μια πιλοτική δίκη που είχε κινήσει μια εκπαιδευτική περιφέρεια του Κεντάκι.