Στην Ιθάκη πραγματοποιήθηκε, από τις 6 έως τις 8 Μαΐου, το διεθνές συνέδριο «Greece at Demographic Crossroads», υπό την αιγίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τη διοργάνωση ανέλαβαν το Ελληνικό Δίκτυο Μικρών Νησιών, ο Δήμος Ιθάκης, το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων, το Παγκόσμιο Ιπποκράτειο Ινστιτούτο Ιατρών, η Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής και η Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής.
Στις εργασίες του συνεδρίου συμμετείχαν υπουργοί, ευρωβουλευτές, πρέσβεις, πανεπιστημιακοί, αυτοδιοικητικοί και εκπρόσωποι επιστημονικών φορέων, αναδεικνύοντας το δημογραφικό πρόβλημα ως ζήτημα εθνικής και ευρωπαϊκής σημασίας. Οι παρεμβάσεις επικεντρώθηκαν στις κοινωνικές, οικονομικές και αναπτυξιακές συνέπειες της πληθυσμιακής συρρίκνωσης, καθώς και στην ανάγκη μετάβασης από τη διάγνωση του προβλήματος σε συγκεκριμένες πολιτικές εφαρμογής.
Κοινή διαπίστωση των ομιλητών ήταν ότι το δημογραφικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως απλή στατιστική μεταβολή. Αφορά τη συνοχή των κοινωνιών, την αντοχή των τοπικών κοινοτήτων, την παραγωγική βάση, τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος και τη μακροπρόθεσμη προοπτική της χώρας.
Προειδοποιήσεις για δημογραφική συρρίκνωση έως το 2060
Ο πρέσβης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Αθήνα, Σταύρος Αυγουστίδης, τόνισε ότι η Ευρώπη οφείλει να πάψει να αντιμετωπίζει το δημογραφικό ως στενά κοινωνικό ζήτημα. Όπως υπογράμμισε, πρόκειται για πρόκληση στρατηγικής προοπτικής, η οποία επηρεάζει την ανάπτυξη, την ασφάλεια, την κοινωνική συνοχή και τη θέση της Ευρώπης στον διεθνή ανταγωνισμό.
Ιδιαίτερα αυστηρή ήταν η προειδοποίηση του καθηγητή Βύρωνα Κοτζαμάνη, διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών. Ο ίδιος έκανε λόγο για κίνδυνο «δημογραφικής κατάρρευσης», εάν η χώρα δεν περάσει άμεσα από τη θεωρητική συζήτηση σε οργανωμένες, μακροπρόθεσμες και μετρήσιμες πολιτικές παρεμβάσεις.
Παρουσιάζοντας προβολές έως το 2060, ο κ. Κοτζαμάνης επισήμανε ότι, με βάση τα σημερινά δεδομένα, η Ελλάδα κινείται προς ένα ετήσιο ισοζύγιο περίπου 60.000 περισσότερων θανάτων από γεννήσεις. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση του συνολικού πληθυσμού κατά περίπου 1,7 εκατομμύριο ανθρώπους, εφόσον δεν συνυπολογιστεί η συμβολή της μετανάστευσης και της ουσιαστικής ενσωμάτωσης μεταναστών.
Ακόμη πιο κρίσιμη χαρακτήρισε τη μείωση του αναπαραγωγικού πληθυσμού, ο οποίος αναμένεται να περιοριστεί κατά περίπου 35%. Η εξέλιξη αυτή καθιστά δυσκολότερη την αντιστροφή της τάσης, καθώς ακόμη και η αύξηση της γεννητικότητας θα έχει περιορισμένα αποτελέσματα εάν μειωθεί δραστικά ο αριθμός των ανθρώπων σε ηλικία τεκνοποίησης.
Τα μικρά νησιά και η ανάγκη στοχευμένων πολιτικών
Στο συνέδριο δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στις διαφορετικές ανάγκες που εμφανίζουν τα αστικά κέντρα, η περιφέρεια και τα μικρά νησιά. Οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν ότι το δημογραφικό δεν εκδηλώνεται με ενιαίο τρόπο σε όλη τη χώρα και, επομένως, απαιτεί πολιτικές προσαρμοσμένες στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Ο δήμαρχος Ιθάκης, Διονύσης Στανίτσας, ανέδειξε τις ειδικές δυσκολίες των μικρών νησιωτικών κοινοτήτων, οι οποίες αντιμετωπίζουν προβλήματα σε υποδομές, δημόσιες υπηρεσίες, υγειονομική κάλυψη, στέγαση επαγγελματιών και διατήρηση μόνιμου πληθυσμού. Όπως επισημάνθηκε, η υποχώρηση του πληθυσμού στα μικρά νησιά δεν επηρεάζει μόνο την τοπική οικονομία, αλλά και την κοινωνική συνέχεια και τη νησιωτική ανθεκτικότητα.
Ο πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου Μικρών Νησιών, Λευτέρης Κεχαγιόγλου, χαρακτήρισε το δημογραφικό ζήτημα εθνικής και ευρωπαϊκής επιβίωσης. Η αναφορά αυτή συνδέθηκε με την ανάγκη να στηριχθούν οι απομακρυσμένες περιοχές, ώστε να παραμείνουν κατοικήσιμες, λειτουργικές και παραγωγικά ενεργές.
Στις εργασίες του συνεδρίου τονίστηκε επίσης η ανάγκη ενίσχυσης της δημόσιας υγείας, της αποκέντρωσης υπηρεσιών και της δημιουργίας συνθηκών επιστροφής νέων επιστημόνων που μετανάστευσαν στο εξωτερικό κατά την προηγούμενη δεκαετία. Ο πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, Γιώργος Πατούλης, στάθηκε στη σημασία επαρκών δομών υγείας και κοινωνικής φροντίδας, ώστε οι τοπικές κοινωνίες να μπορούν να προσελκύουν και να συγκρατούν νέες οικογένειες και επαγγελματίες.
Από την πλευρά της αναπαραγωγικής ιατρικής, ο γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, Κωνσταντίνος Πάντος, υπογράμμισε την ανάγκη συστηματικής ενημέρωσης για τη γονιμότητα και ισότιμης πρόσβασης στις υπηρεσίες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Όπως σημείωσε, αυξάνεται διαρκώς ο αριθμός ανθρώπων άνω των 40 ετών που αναζητούν ιατρική υποστήριξη για τεκνοποίηση, γεγονός που καθιστά αναγκαία την έγκαιρη ενημέρωση και την οργανωμένη υποστήριξη των πολιτών.
Το Ithaka Demographic Forum και οι προτάσεις πολιτικής
Μία από τις σημαντικότερες πρωτοβουλίες που ανακοινώθηκαν ήταν η δημιουργία του Ithaka Demographic Forum, με αφετηρία την Ιθάκη. Ο νέος φορέας φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως σταθερό πεδίο ανάδειξης τοπικών και περιφερειακών δημογραφικών προβλημάτων, παραγωγής εφαρμόσιμων προτάσεων πολιτικής και μεταφοράς εμπειρίας σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες που αντιμετωπίζουν ανάλογες προκλήσεις.
Στόχος του Forum είναι να συνδέσει την επιστημονική τεκμηρίωση με την αυτοδιοίκηση, τις εθνικές πολιτικές και την ευρωπαϊκή εμπειρία, ώστε να αναπτυχθούν βιώσιμες πρακτικές για την αντιμετώπιση της πληθυσμιακής γήρανσης, της υπογεννητικότητας και της ερημοποίησης περιοχών της περιφέρειας.
Ισχυρή ήταν και η πολιτική παρουσία στο συνέδριο. Παρεμβάσεις πραγματοποίησαν η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως, ο υφυπουργός Υγείας Μάριος Θεμιστοκλέους, ο υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Θάνος Πετραλιάς, η υφυπουργός Εσωτερικών Βιβή Χαραλαμπογιάννη, η υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Έλενα Ράπτη, οι βουλευτές Παύλος Γερουλάνος και Παναγής Καππάτος, καθώς και οι ευρωβουλευτές Νικόλαος Φαραντούρης και Σάκης Αρναούτογλου.
Οι πολιτικές παρεμβάσεις συνέκλιναν στην ανάγκη εθνικής συνεννόησης και διακομματικής στρατηγικής για το δημογραφικό. Το ζήτημα παρουσιάστηκε ως πεδίο που υπερβαίνει τους εκλογικούς κύκλους και απαιτεί συνέπεια, συνέχεια και σταθερή παρακολούθηση των αποτελεσμάτων.
Στο επίπεδο των προτάσεων, συζητήθηκαν οικονομικά κίνητρα για την επιστροφή μόνιμων κατοίκων σε νησιά και απομακρυσμένες περιοχές, μέτρα στήριξης της στέγασης για γιατρούς, εκπαιδευτικούς και άλλους επαγγελματίες, ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, εκστρατείες ενημέρωσης για τη γονιμότητα και αξιοποίηση του πολιτιστικού κεφαλαίου ως μοχλού βιώσιμης τοπικής ανάπτυξης.
Το βασικό συμπέρασμα του συνεδρίου ήταν ότι το δημογραφικό αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για το μέλλον της Ελλάδας και της Ευρώπης. Η αντιμετώπισή του απαιτεί άμεσες, συντονισμένες και μακρόπνοες πολιτικές παρεμβάσεις, με έμφαση στην οικογένεια, την περιφέρεια, τη δημόσια υγεία, την εργασία, τη στέγαση και τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών.
