Ένα παλαιό πολιτικό αντανακλαστικό της Χαριλάου Τρικούπη φαίνεται να επανέρχεται με μεγαλύτερη ένταση. Κάθε φορά που οι δημοσκοπικοί δείκτες παραμένουν στάσιμοι, ή όταν ο στόχος που έχει θέσει η ηγεσία απομακρύνεται, το ΠΑΣΟΚ στρέφει την πίεση προς τις εταιρείες μετρήσεων. Το ίδιο συνέβη και το προηγούμενο διάστημα, όταν η Πλεύση Ελευθερίας απείλησε τη δεύτερη θέση, αναγκάζοντας τη Χαριλάου Τρικούπη να αντιδράσει με γνωστό τρόπο.
Η επίθεση στους δημοσκόπους αποτελεί μια γνώριμη πολιτική τακτική. Είχε χρησιμοποιηθεί ακόμη και σε περιόδους όπου η επικράτηση της Νέας Δημοκρατίας και η προοπτική αυτοδυναμίας θεωρούνταν σχεδόν αδιαμφισβήτητες. Σήμερα επιστρέφει σε ένα περιβάλλον όπου η κυβέρνηση φθείρεται από την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ και από άλλα ανοιχτά μέτωπα, όμως η φθορά αυτή δεν μετατρέπεται σε καθαρό πολιτικό όφελος για το ΠΑΣΟΚ.
Το κενό που δημιουργεί η κυβερνητική φθορά φαίνεται να κατευθύνεται σε άλλες πολιτικές δεξαμενές. Από τη μία πλευρά, προς τον υπό διαμόρφωση πολιτικό σχηματισμό του Αλέξη Τσίπρα. Από την άλλη, προς τη Μαρία Καρυστιανού, η οποία εξακολουθεί να καταγράφει δυναμική σε επίπεδο κοινωνικής απήχησης.
Η επίθεση στις μετρήσεις και η λογική της επικοινωνιακής άμυνας
Ο Ζαχαρίας Ζούπης, με παρέμβασή του στο Liberal, περιέγραψε με σαφήνεια το φαινόμενο. Σύμφωνα με τον διευθυντή ερευνών της Opinion Poll, η αμφισβήτηση των δημοσκοπήσεων από στελέχη του ΠΑΣΟΚ και φιλικά προσκείμενους αναλυτές επιχειρεί να καλλιεργήσει κλίμα αναξιοπιστίας απέναντι στις εταιρείες μετρήσεων.
Η εξήγηση που δίνει συνδέεται με μια στρατηγική επικοινωνιακής επιβίωσης. Όταν οι αριθμοί δεν υπηρετούν το πολιτικό σχέδιο, η ευκολότερη επιλογή είναι να αμφισβητηθούν οι αριθμοί. Η δυσκολότερη επιλογή θα ήταν η επανεξέταση της ίδιας της στρατηγικής.
Η σύγκρουση πήρε πιο οξεία μορφή το βράδυ της 12ης Μαΐου, όταν ο Στράτος Φαναράς της Metron Analysis απάντησε μέσω Facebook σε έναν διευρυνόμενο κύκλο στελεχών του ΠΑΣΟΚ. Ο επικεφαλής της εταιρείας έκανε λόγο για «ακατάληπτα και αντιφατικά επιχειρήματα» γύρω από τη μέθοδο της αναγωγής ψήφου.
Η αντιπαράθεση, ωστόσο, είχε σαφώς ευρύτερη διάσταση. Η ουσία της δεν περιοριζόταν σε μια τεχνική διαφωνία για τη μεθοδολογία των δημοσκοπήσεων. Ακουμπούσε στον πυρήνα της πολιτικής δυσφορίας που προκαλεί στη Χαριλάου Τρικούπη η σταθερή αδυναμία υπέρβασης των σημερινών ποσοστών.
Ορισμένα στελέχη του ΠΑΣΟΚ είχαν φτάσει στο σημείο να χαρακτηρίσουν «απατεώνες» όσους εφαρμόζουν την αναγωγή. Ο κ. Φαναράς απάντησε με αυστηρότητα, προειδοποιώντας ότι το γεγονός πως αποφεύχθηκαν αγωγές την τελευταία στιγμή δεν πρέπει να θεωρηθεί μόνιμη ασφάλεια για το μέλλον.
Ο ίδιος σχολίασε με αιχμηρό τρόπο και την επιλεκτική αξιοποίηση της δημοσκόπησης της ALCO από το ΠΑΣΟΚ, θέτοντας το ερώτημα γιατί ικανοποιεί τη Χαριλάου Τρικούπη μια πρόθεση ψήφου που εμφανίζει το κόμμα στο 11%.
Η δεύτερη θέση, οι εσωτερικές πιέσεις και το αφήγημα της δυναμικής
Η επίθεση του ΠΑΣΟΚ προς τους δημοσκόπους έχει τρεις βασικές πολιτικές διαστάσεις. Η πρώτη είναι υπαρξιακή. Η Χαριλάου Τρικούπη βλέπει την αξιωματική αντιπολίτευση να απειλείται από την επιστροφή Τσίπρα στο πολιτικό προσκήνιο. Η μάχη αυτή κρίνεται αρχικά στο πεδίο των μετρήσεων, καθώς η δημοσκοπική εικόνα επηρεάζει την ψυχολογία, τη συσπείρωση και το επιχείρημα της «χρήσιμης ψήφου».
Όταν το ΠΑΣΟΚ εμφανίζεται σταθερά στη δεύτερη θέση, μπορεί να υποστηρίξει ότι αποτελεί τον βασικό πόλο εναλλακτικής διακυβέρνησης. Όταν η θέση αυτή αμφισβητείται, το αφήγημα αποδυναμώνεται και το κόμμα χάνει ένα κρίσιμο πολιτικό όπλο.
Η δεύτερη διάσταση είναι εσωκομματική. Με τις περισσότερες μετρήσεις να τοποθετούν το ΠΑΣΟΚ στην περιοχή του 13% έως 15%, ο Νίκος Ανδρουλάκης δέχεται αυξανόμενη πίεση από στελέχη που αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα της στρατηγικής του. Από τον Χάρη Δούκα έως τον Παύλο Γερουλάνο, ο οποίος πρώτος χρησιμοποίησε τη φράση περί «κολλημένης βελόνας», η κριτική στο εσωτερικό του κόμματος γίνεται πιο έντονη.
Σε αυτό το πλαίσιο, η επίθεση στις δημοσκοπικές εταιρείες λειτουργεί ως πολιτικός αντιπερισπασμός. Αντί η συζήτηση να επικεντρώνεται στην αδυναμία του ΠΑΣΟΚ να κεφαλαιοποιήσει τη φθορά της κυβέρνησης, μεταφέρεται στη δήθεν στρέβλωση ή υποτίμηση των πραγματικών ποσοστών του κόμματος.
Η τρίτη διάσταση είναι αφηγηματική. Η Χαριλάου Τρικούπη επιχειρεί να οικοδομήσει μια γραμμή περί «κρυφής δυναμικής» και «χαμένης ψήφου», υπονοώντας ότι οι δημοσκοπήσεις δεν αποτυπώνουν πλήρως την εκλογική της προοπτική. Σε αυτή τη λογική εντάσσεται και η δήλωση του βουλευτή Πέτρου Παππά, σύμφωνα με την οποία υπάρχουν πληροφορίες ότι το ΠΑΣΟΚ μπορεί να φτάσει στο 17% ή 18%.
Το αφήγημα αυτό όμως εξαρτάται από την αμφισβήτηση των μετρήσεων. Αν οι δημοσκοπήσεις γίνουν αποδεκτές ως αξιόπιστη αποτύπωση της συγκυρίας, τότε η εικόνα της κρυφής δυναμικής χάνει μεγάλο μέρος της ισχύος της.
Η παρέμβαση Διαμαντοπούλου και το όριο της σύγκρουσης
Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι δηλώσεις της Άννας Διαμαντοπούλου στους «Αταίριαστους» του ΣΚΑΪ λειτούργησαν ως σαφής προσπάθεια αποκλιμάκωσης. Η υπεύθυνη Πολιτικού Σχεδιασμού του ΠΑΣΟΚ ξεκαθάρισε ότι το κόμμα δεν πρόκειται να μπει σε πόλεμο με τις δημοσκοπικές εταιρείες.
Η κ. Διαμαντοπούλου σημείωσε ότι κακώς συγχέονται οι ατομικές τοποθετήσεις στελεχών με την επίσημη γραμμή του κόμματος. Με τον τρόπο αυτό επιχείρησε να διαχωρίσει τη θεσμική στάση της Χαριλάου Τρικούπη από τις πιο επιθετικές εκφράσεις στελεχών της.
Η πρώην επίτροπος, η οποία θεωρείται από τη μετριοπαθή πτέρυγα του ΠΑΣΟΚ μία από τις πιο συγκροτημένες φωνές του χώρου, άφησε να εννοηθεί ότι η αντιπαράθεση με τους δημοσκόπους είναι πολιτικά επιζήμια. Το ουσιαστικό ζήτημα για το ΠΑΣΟΚ δεν είναι η επόμενη μέτρηση, αλλά η ικανότητά του να παρουσιάσει πειστική ατζέντα για την ακρίβεια, τη στέγη, το κυκλοφοριακό και τα καθημερινά προβλήματα των πολιτών.
Η παρέμβασή της δείχνει ότι ένα τμήμα της Χαριλάου Τρικούπη αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο. Η συνέχιση μιας μετωπικής σύγκρουσης με τις εταιρείες δημοσκοπήσεων μπορεί να οδηγήσει σε θεσμικές και νομικές περιπέτειες, ενώ ταυτόχρονα απομακρύνει το κόμμα από το πεδίο στο οποίο οφείλει να δώσει τη βασική μάχη.
Η πραγματική αναμέτρηση του ΠΑΣΟΚ δεν διεξάγεται με τους δημοσκόπους. Διεξάγεται με τους ψηφοφόρους στους οποίους απευθύνεται και από τους οποίους ζητά εμπιστοσύνη, πολιτική εντολή και ψήφο διακυβέρνησης.
