Διπλωματικό τσίρκο: Ο Γεραπετρίτης, η Λιβύη και η γελοιοποίηση της Ελλάδας
Η παραίτηση του πρέσβη Ρούσου Κούνδουρου, επικεφαλής των πολιτικών διευθύνσεων του ΥΠΕΞ, αποτέλεσε ηχηρό καμπανάκι σε μια ήδη αποσαθρωμένη εξωτερική πολιτική. Σε μια εποχή γεωπολιτικών αναταράξεων και περιφερειακών πιέσεων, η Ελλάδα εμφανίζεται διεθνώς ως κράτος χωρίς πυξίδα, με μια διπλωματική ηγεσία που είτε δεν κατανοεί τους κινδύνους είτε δεν θέλει να τους αντιμετωπίσει. Το ζήτημα δεν είναι απλώς πολιτικό – είναι βαθιά θεσμικό. Όταν ανώτατοι διπλωμάτες σιωπούν ή υπεκφεύγουν, όταν το «διπλωματικό γραφείο» λειτουργεί περισσότερο ως υπηρεσία εξυπηρέτησης μεταθέσεων παρά ως θεματοφύλακας εθνικής στρατηγικής, τότε η ευθύνη βαραίνει όλο το μηχανισμό.
Ο υπουργός Εξωτερικών, με μια εικόνα επικίνδυνα αμήχανη και προφανή άγνοια των κανόνων που διέπουν τη διεθνή διπλωματία, περιφέρεται από πρωτεύουσα σε πρωτεύουσα, χωρίς να αντιλαμβάνεται το πλαίσιο στο οποίο συνομιλεί. Οι βασικές αρχές του διπλωματικού πρωτοκόλλου καταρρακώνονται, όπως καταρρακώνεται και η εθνική αξιοπρέπεια, κάθε φορά που εθνικές προκλήσεις απαντώνται μέσω… «πηγών» και «κύκλων». Η επίσημη ελληνική στάση απέναντι στην πρόκληση της Λιβύης –όπου μια μεταβατική και αμφισβητούμενη κυβέρνηση τόλμησε να αμφισβητήσει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα– χαρακτηρίστηκε από σιγή, καθυστέρηση και τελικά, σιωπηλή υποτίμηση μέσω ανώνυμων δηλώσεων.
Η ιστορική πρακτική επιβάλλει, όταν τίθεται μείζον ζήτημα εθνικού συμφέροντος, η τοποθέτηση να γίνεται επισήμως είτε από τον υπουργό είτε από τον εκπρόσωπο του ΥΠΕΞ. Αντ’ αυτού, στο μείζον αυτό περιστατικό η απάντηση ήρθε από «κύκλους». Την ίδια πρακτική ακολούθησε το υπουργείο και όταν ο πρωθυπουργός της Αλβανίας, Έντι Ράμα, μίλησε εντός ελληνικού εδάφους για «νεκρό ζήτημα Βορείου Ηπείρου». Καμία άμεση, επίσημη, καταγγελτική αντίδραση. Μόνο «πηγές» που ψιθύριζαν για… ενόχληση. Σε μια χώρα που διαρκώς εξευτελίζεται διεθνώς, ακόμη και αυτή η αυτονόητη χρήση της γλώσσας ως μέσο ισχύος έχει υποκατασταθεί από φόβο, αδράνεια και πολιτικό αυτισμό.
Η «διπλωματία των κύκλων» δεν είναι επικοινωνιακή τακτική, είναι πολιτική ανεπάρκεια. Και όσοι συμμετέχουν σε αυτή την εξαπάτηση της κοινής γνώμης –διπλωμάτες, τεχνοκράτες και παρατρεχάμενοι– μοιράζονται την ευθύνη. Στην περίπτωση της Λιβύης, η ελληνική κυβέρνηση, με επικεφαλής τον Γεραπετρίτη, επιχείρησε να παρουσιάσει ως «διπλωματικό κέρδος» τις δήθεν διαβεβαιώσεις ότι η Τρίπολη σέβεται τα ελληνικά θαλάσσια δικαιώματα. Η πραγματικότητα, όμως, ήταν ότι η λιβυκή πλευρά, ακολουθώντας την τουρκική ρητορική, κατέθεσε ρηματική διακοίνωση στον ΟΗΕ όπου φτάνει την υφαλοκρηπίδα της ως τα νότια της Κρήτης, μετατρέποντας την ελληνική αφέλεια σε διεθνές τετελεσμένο.
Ο Γεραπετρίτης, την ώρα που τα ελληνικά ΜΜΕ μεταδίδουν με ενθουσιασμό το υποτιθέμενο «παραγωγικό κλίμα» των συνομιλιών του στην Τρίπολη, αγνοεί επιδεικτικά ότι την ίδια στιγμή η Λιβύη τον διαψεύδει θεσμικά. Εμφανίζεται να δηλώνει πως «η Ελλάδα θα εκπροσωπήσει τη Λιβύη στην Ευρώπη» την ώρα που και οι δύο αντίπαλες λιβυκές φατρίες υιοθετούν πλήρως το τουρκικό δόγμα για τη θαλάσσια δικαιοδοσία. Ο ένας από τους συνομιλητές του –ο Χαφτάρ– απέλασε πρόσφατα Έλληνα υπουργό, ενώ η Τρίπολη ζητά ευρωπαϊκή χρηματοδότηση από την Ελλάδα για να περιορίσει… το κύμα λαθρομεταναστών που στέλνει κατά χιλιάδες προς τη Μεσόγειο. Η Ελλάδα εξευτελίζεται ως «εκπρόσωπος» μιας χώρας που είτε κλείνει τις πόρτες είτε ζητά λεφτά για να μην την πνίξει στον μεταναστευτικό εκβιασμό.
Κι όμως, ο υπουργός Εξωτερικών παραμένει αμετανόητος, οχυρωμένος πίσω από κύκλους, πηγές και διαρροές. Δεν είναι σαφές αν η ασυνέπεια αυτή πηγάζει από αδυναμία κατανόησης ή από συνειδητή επιλογή. Αν πρόκειται για άγνοια, τότε μιλάμε για επικίνδυνη ανικανότητα. Αν πρόκειται για σχεδιασμό, τότε μιλάμε για λειτουργία με ξένα κέντρα αναφοράς, για στρατηγική συμβατή με συμφέροντα που δεν ταυτίζονται με εκείνα της ελληνικής δημοκρατίας.
Σε κάθε περίπτωση, το ελληνικό διπλωματικό σύστημα αποσυντίθεται. Η λογική του ΕΛΙΑΜΕΠ, της ενδοτικότητας, του κατευνασμού, της φοβικής υποταγής σε εξωτερικούς σχεδιασμούς έχει διαποτίσει τα ανώτερα υπηρεσιακά κλιμάκια. Ούτε ένα υψηλόβαθμο στέλεχος δεν σήκωσε το χέρι να πει «ως εδώ». Ούτε ένας διπλωμάτης δεν πήρε δημόσια θέση υπεράσπισης της εθνικής αξιοπρέπειας. Η λογική του «μη χαλάσουμε τις ισορροπίες» έγινε δόγμα, η δουλοπρέπεια μετατράπηκε σε επαγγελματική αρετή.
Ειδικότερα, η περίπτωση της αυθαδέστατης λιβυκής αυθαιρεσίας με τη ρηματική διακοίνωση μιας εύθραυστης κυβέρνησης… υπό πολιορκία αποτέλεσε ψυχρολουσία πρώτου μεγέθους, αφού για αρκετές μέρες η ελληνική πλευρά διατυμπάνιζε αυτάρεσκα ότι οι τουρκολιβυκοί σχεδιασμοί εξορύξεων αφορούν οικόπεδα νοτίως της μέσης γραμμής. Το γεγονός που αποδείχτηκε στην πορεία ανυπόστατος ισχυρισμός αποδόθηκε μάλιστα σε… σεβασμό των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων!
Κι εδώ τίθεται ένα θέμα για την αντίληψη υπουργών, όπως οι κ. Γεραπετρίτης και Παπασταύρου. Ο μεν ένας ταξιδεύει δεξιά κι αριστερά στη Λιβύη, πότε στην Τρίπολη και πότε στη Βεγγάζη, σταυροφιλιέται κάθε 15 μέρες με τον Φιντάν και παρ’ όλα αυτά μοιάζει να μην καταλαβαίνει γρι από αυτά που του λένε οι συνομιλητές του, αφήνοντας τη χώρα να διασύρεται ως σάκος του μποξ. Ο άλλος, ο πονηρός υποτίθεται, φλομώνει τους Αμερικανούς συνομιλητές του που έχουν εκδηλώσει -θεωρητικά πάντα- ενδιαφέρον για εξορύξεις νοτίως της Κρήτης με αβάσιμες διαβεβαιώσεις, οι οποίες διαψεύδονται μέσα σε ελάχιστο διάστημα ημερών.
Εικόνα πραγματικού διπλωματικού τσίρκου, με επίσημους Έλληνες εκπροσώπους φαιδρούς και ανυπόληπτους, που δεν είναι σε θέση να εξηγήσουν διεθνώς ποια θαλάσσια οικόπεδα είναι ελληνικά, ποια τελούν υπό (αυθαίρετη έστω) αμφισβήτηση και εν τέλει τι ακριβώς εγγυήσεις παρέχει η Αθήνα για να αναχαιτίσει αυτές τις παράνομες διεκδικήσεις.
Ειδικότερα η περίπτωση του κυρίου Γεραπετρίτη διεκδικεί μνεία στα παγκόσμια διπλωματικά χρονικά. Μιλάει με την πλευρά Χαφτάρ και «αντιλαμβάνεται» ότι στρατεύεται μαζί μας με…μίνιμουμ συνιστώσα το Διεθνές Δίκαιο. Μιλάει (κατόπιν εορτής) και με τους «τελειωμένους» της Τρίπολης, διαπιστώνει… παραγωγικό κλίμα και δηλώνει αισιόδοξος ότι τα προβλήματα θα λυθούν μέσω διαλόγου, ενώ η Ελλάδα θα αναλάβει να αποτελέσει τη φωνή της Λιβύης στην Ευρώπη!
Την ίδια ώρα και οι δύο αντιμαχόμενες φράξιες της βορειοαφρικανικής χώρας, όπως αποδείχθηκε, ως Διεθνές Δίκαιο αντιλαμβάνονται το… τουρκικό δίκαιο ή εν πάσει περιπτώσει την τουρκική ανάγνωση των διεθνών κανόνων. Και μέσα σε όλα αυτά η Ελλάδα αντιμετωπίζει από τη συγκεκριμένη χώρα (την οποία δεσμεύθηκε να εκπροσωπεί στην Ευρώπη…) ένα τεράστιο κύμα λαθροεισβολής, για το οποίο οι Λίβυοι εμπλεκόμενοι σφυρίζουν αδιάφορα.
Ο μεν Χαφτάρ έδιωξε με τις κλοτσιές έναν τρίτο Έλληνα υπουργό μαζί με κάτι Ευρωπαίους μανδαρίνους κι ύστερα έστελνε τους λιμοκοντόρους γιους του με ανθοδέσμες να μας πουν ότι δεν έχουν θέμα με εμάς, nothing personal… H δε Τρίπολη διαβεβαίωσε τον κύριο Γεραπετρίτη ότι θα το κοιτάξει το θέμα, αλλά δεν έχει πλωτά μέσα και καλό θα ήταν να σπρώξει η Ελλάδα κάνα φράγκο μέσω Ευρωπαϊκής Ένωσης για να «συγκρατηθούν οι ροές», όπως ακριβώς είχε συμβεί στην περίπτωση του Ερντογάν.
Εν μέσω ενός διπλωματικού παραλογισμού, με τις προκλήσεις να πολλαπλασιάζονται και τη χώρα να εμφανίζεται διεθνώς ως ανυπεράσπιστη και αμήχανη, το μόνο που απομένει είναι η ερώτηση: είναι ο κ. Γεραπετρίτης ακατάλληλος ή απλώς ενεργεί βάσει σχεδίου; Και στην περίπτωση που ισχύει το δεύτερο, ποιοι είναι εκείνοι που πραγματικά του υπαγορεύουν τη γραμμή; Γιατί αν η απάντηση είναι «όχι ο ελληνικός λαός», τότε το πρόβλημα δεν είναι μόνο εξωτερικής πολιτικής. Είναι βαθύτατα πολιτειακό.
Η κατάσταση είναι πολύ σοβαρή. Γιατί απλούστατα όλοι μάς έχουν πάρει στο ψιλό, μας απειλούν, μας προσβάλλουν, μας χλευάζουν και ο Γεραπετρίτης αμύνεται υπέρ πατρίδος μέσω… κύκλων. Οι ίδιοι «κύκλοι» ή «πηγές» (διαλέγετε και παίρνετε) αμέσως μετά την ολοκλήρωση της επίσκεψής του στη Τρίπολη διαβεβαίωναν τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης ότι «επιτέλους κάτι αλλάζει στην ατμόσφαιρα των ελληνολιβυκών σχέσεων». Γιατί η «αύρα» του κυρίου Γεραπετρίτη λειτουργεί ως game changer σε ολόκληρη τη Μεσόγειο… Και την επομένη η αυθαίρετη Ρηματική Διακοίνωση κατατέθηκε επισήμως από τους Λίβυους στον ΟΗΕ, με την υφαλοκρηπίδα της Αφρικής να απλώνεται ως την… Κρήτη!
