Διπλός κλοιός στο πετρέλαιο: Ορμούζ και Μπαμπ ελ-Μαντέμπ στο κόκκινο

Σε ενεργότερη εμπλοκή στη νέα πολεμική κρίση της Μέσης Ανατολής προχωρούν οι Χούθι της Υεμένης, ανακοινώνοντας την επιβολή ναυτικού αποκλεισμού στη Σαουδική Αραβία και απειλώντας μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς μεταφοράς πετρελαίου και εμπορευμάτων στον κόσμο.

Η οργάνωση, η οποία υποστηρίζεται στρατιωτικά και πολιτικά από το Ιράν, ανακοίνωσε ότι ο αποκλεισμός τίθεται άμεσα σε ισχύ. Μέχρι στιγμής δεν έχει παρουσιάσει αναλυτικούς κανόνες εφαρμογής ούτε έχει διευκρινίσει εάν στο στόχαστρο θα βρίσκονται αποκλειστικά πλοία με σαουδαραβική σημαία ή κάθε εμπορικό σκάφος που κατευθύνεται προς λιμάνια του βασιλείου.

Η απειλή θεωρείται ιδιαίτερα σοβαρή λόγω της γεωγραφικής θέσης των περιοχών που ελέγχουν οι Χούθι στη δυτική Υεμένη. Οι δυνάμεις τους βρίσκονται κοντά στο Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, τη νότια πύλη της Ερυθράς Θάλασσας, η οποία συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με τη Διώρυγα του Σουέζ και τη Μεσόγειο.

Μέσω της συγκεκριμένης θαλάσσιας διαδρομής διέρχεται σημαντικό μέρος του διεθνούς εμπορίου, καθώς και μεγάλες ποσότητες πετρελαίου που εξάγει η Σαουδική Αραβία από τα δυτικά της λιμάνια. Η σημασία της οδού έχει αυξηθεί ακόμη περισσότερο εξαιτίας της ανασφάλειας στα Στενά του Ορμούζ, που αποτελεί την κύρια δίοδο των ενεργειακών εξαγωγών του Περσικού Κόλπου.

Οι Χούθι υποστηρίζουν ότι η απόφασή τους αποτελεί απάντηση στον πολυετή αποκλεισμό της Υεμένης και στις πρόσφατες στρατιωτικές ενέργειες εναντίον περιοχών που ελέγχουν. Η Σαουδική Αραβία είχε ηγηθεί από το 2015 στρατιωτικού συνασπισμού που επενέβη στον εμφύλιο πόλεμο της Υεμένης, στηρίζοντας τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση απέναντι στους αντάρτες.

Η ανακοίνωση είχε ήδη πρακτικές επιπτώσεις στη ναυσιπλοΐα, καθώς εμπορικά πλοία και δεξαμενόπλοια άρχισαν να αλλάζουν πορεία ή να αποφεύγουν τμήματα της Ερυθράς Θάλασσας. Οι Χούθι ανέλαβαν επίσης την ευθύνη για επιθέσεις σε δύο σαουδαραβικά πετρελαιοφόρα, αυξάνοντας σημαντικά το κόστος ασφάλισης και τον κίνδυνο για τις διεθνείς μεταφορές.

Δεύτερο ενεργειακό μέτωπο μετά τα Στενά του Ορμούζ

Η απειλή αποκλεισμού στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ προσθέτει ένα δεύτερο κρίσιμο μέτωπο στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά. Η Σαουδική Αραβία χρησιμοποιεί τον αγωγό Ανατολής-Δύσης για να μεταφέρει αργό πετρέλαιο από τα κοιτάσματα της ανατολικής χώρας προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, περιορίζοντας την εξάρτησή της από τα Στενά του Ορμούζ.

Η ταυτόχρονη πίεση στις δύο θαλάσσιες αρτηρίες περιορίζει δραστικά τις διαθέσιμες εναλλακτικές διαδρομές. Μια παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να αναγκάσει τα πλοία να κινηθούν γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, αυξάνοντας τον χρόνο μεταφοράς, τα καύσιμα, τα ασφάλιστρα και το συνολικό κόστος των φορτίων.

Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στις εξαγωγές πετρελαίου. Η Ερυθρά Θάλασσα αποτελεί βασικό διάδρομο για κοντέινερ, πρώτες ύλες, βιομηχανικά προϊόντα και καταναλωτικά αγαθά που μεταφέρονται μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Μια νέα μεγάλης διάρκειας κρίση θα επιβάρυνε τις ήδη πιεσμένες εφοδιαστικές αλυσίδες και θα μπορούσε να προκαλέσει αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας, των μεταφορών και των προϊόντων.

Οι διεθνείς αγορές αντέδρασαν ήδη στην κλιμάκωση, με τις τιμές του πετρελαίου να κινούνται ανοδικά και τις ναυτιλιακές εταιρείες να επανεξετάζουν τα δρομολόγιά τους. Η απειλή των Χούθι αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή συνοδεύεται από αποδεδειγμένη δυνατότητα χρήσης αντιπλοϊκών πυραύλων, drones, ταχυπλόων και θαλάσσιων ναρκών.

Η Ερυθρά Θάλασσα βρίσκεται σε κατάσταση αυξημένης στρατιωτικής έντασης από τα τέλη του 2023. Οι Χούθι ξεκίνησαν τότε επιθέσεις εναντίον εμπορικών και πολεμικών πλοίων, δηλώνοντας ότι ενεργούν σε ένδειξη υποστήριξης προς τους Παλαιστινίους και ως απάντηση στις ισραηλινές επιχειρήσεις στη Γάζα.

Οι επιθέσεις ανάγκασαν μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες να εγκαταλείψουν προσωρινά τη διαδρομή της Ερυθράς Θάλασσας και να κατευθύνουν τα πλοία τους γύρω από την Αφρική. Η κίνηση στη Διώρυγα του Σουέζ περιορίστηκε σημαντικά, πλήττοντας τα έσοδα της Αιγύπτου και αυξάνοντας το κόστος του διεθνούς εμπορίου.

Μετά την εκεχειρία στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2025, οι επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα σταμάτησαν σε μεγάλο βαθμό. Η νέα ανακοίνωση για αποκλεισμό της Σαουδικής Αραβίας σηματοδοτεί επιστροφή των Χούθι στο κέντρο της περιφερειακής σύγκρουσης και απειλεί να ανατρέψει την εύθραυστη αποκλιμάκωση που είχε διαμορφωθεί.

Η στήριξη του Ιράν και οι αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις

Το Ιράν αποτελεί τον βασικό εξωτερικό υποστηρικτή των Χούθι, παρέχοντας όπλα, τεχνογνωσία, εκπαίδευση και πληροφορίες. Η οργάνωση διατηρεί δική της πολιτική και στρατιωτική δομή, όμως η στενή σχέση της με την Τεχεράνη της επιτρέπει να λειτουργεί ως ισχυρός μοχλός πίεσης κατά της Σαουδικής Αραβίας, του Ισραήλ και των δυτικών συμφερόντων.

Η Τεχεράνη αξιοποιεί τη γεωγραφική θέση της Υεμένης για να προβάλει ισχύ σε ένα από τα σημαντικότερα σημεία διέλευσης του παγκόσμιου εμπορίου. Η δυνατότητα ταυτόχρονης πίεσης στα Στενά του Ορμούζ και στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ προσφέρει στο Ιράν ισχυρό στρατηγικό πλεονέκτημα απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και στους συμμάχους τους.

Το Ισραήλ έχει επίσης αποτελέσει βασικό στόχο των Χούθι. Οι πύραυλοι και τα drones της οργάνωσης έχουν κατευθυνθεί επανειλημμένα προς ισραηλινό έδαφος, ενώ οι επιθέσεις στη ναυσιπλοΐα περιόρισαν δραστικά τη λειτουργία του λιμανιού του Εϊλάτ, του μοναδικού ισραηλινού λιμανιού στην Ερυθρά Θάλασσα.

Σε απάντηση, το Ισραήλ πραγματοποίησε αεροπορικές επιδρομές εναντίον λιμανιών, εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας και άλλων υποδομών σε περιοχές της Υεμένης που ελέγχουν οι Χούθι. Οι επιχειρήσεις αυτές προκάλεσαν νέες απειλές αντιποίνων και διεύρυναν το γεωγραφικό πεδίο του πολέμου.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν συγκροτήσει από τον Δεκέμβριο του 2023 την πολυεθνική επιχείρηση Prosperity Guardian, με τη συμμετοχή ναυτικών δυνάμεων από ευρωπαϊκές και άλλες χώρες. Αποστολή της ήταν η προστασία των εμπορικών πλοίων και η διατήρηση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο του Άντεν.

Τον Μάρτιο του 2025 η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ ξεκίνησε την επιχείρηση Rough Rider, μια εκτεταμένη εκστρατεία αεροπορικών και ναυτικών πληγμάτων εναντίον βάσεων, αποθηκών, εκτοξευτών πυραύλων και ηγετικών στελεχών των Χούθι.

Η επιχείρηση σταμάτησε τον Μάιο του 2025, έπειτα από συμφωνία που επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση του Ομάν. Η συμφωνία προέβλεπε τον τερματισμό των επιθέσεων σε αμερικανικά πλοία, χωρίς να δεσμεύει τους Χούθι να διακόψουν τις επιχειρήσεις τους εναντίον του Ισραήλ ή πλοίων που θεωρούσαν συνδεδεμένα με ισραηλινά συμφέροντα.

Η νέα κλιμάκωση μεταφέρει ξανά την κρίση σε διαφορετικό επίπεδο. Η Σαουδική Αραβία, η οποία επιχειρούσε τα τελευταία χρόνια να διατηρήσει την εκεχειρία στην Υεμένη και να περιορίσει την άμεση αντιπαράθεση με τους Χούθι, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια ανοιχτή απειλή κατά των ενεργειακών εξαγωγών και των λιμανιών της.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι θα θεωρήσει το Ιράν υπεύθυνο για νέες επιθέσεις των Χούθι. Η αμερικανική στάση αυξάνει τον κίνδυνο στρατιωτικών αντιποίνων τόσο στην Υεμένη όσο και εναντίον ιρανικών στόχων, μετατρέποντας μια ναυτιλιακή κρίση σε πιθανό καταλύτη γενικευμένης ανάφλεξης.

Ο αποκλεισμός που ανακοίνωσαν οι Χούθι παραμένει επιχειρησιακά ασαφής, η απειλή του όμως έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα και τις αγορές. Η δυνατότητα μιας ένοπλης οργάνωσης να πιέζει ταυτόχρονα τις σαουδαραβικές εξαγωγές, τη Διώρυγα του Σουέζ και τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες επιβεβαιώνει ότι η Ερυθρά Θάλασσα έχει εξελιχθεί σε κεντρικό μέτωπο του πολέμου στη Μέση Ανατολή.