Δύο εστίες, δύο νεκροί και τεράστιες αδυναμίες: Η επόμενη μέρα της Σαλαμίνας

Τις συνέπειες της καταστροφικής πυρκαγιάς που έπληξε τη Σαλαμίνα την περασμένη Κυριακή εξακολουθούν να μετρούν οι κάτοικοι του νησιού, με τον απολογισμό να είναι βαρύς: ένα ηλικιωμένο ζευγάρι έχασε τη ζωή του, περίπου 15 κατοικίες έχουν καταστραφεί και σημαντική δασική έκταση παραδόθηκε στις φλόγες.

Την ίδια ώρα, το ενδεχόμενο εμπρησμού παραμένει ανοιχτό, καθώς οι δύο πυρκαγιές εκδηλώθηκαν σε διαφορετικά σημεία, χωρίς προφανή σύνδεση μεταξύ τους. Ο δήμαρχος Σαλαμίνας, Γιώργος Παναγόπουλος, επισημαίνει ότι είναι ακόμη πρόωρο να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα και ότι η τελική απάντηση θα δοθεί από την έρευνα της Πυροσβεστικής.

Η μεγάλη πυρκαγιά, ωστόσο, έφερε ξανά στην επιφάνεια τα χρόνια προβλήματα του νησιού: χιλιάδες αδόμητα και ακαθάριστα οικόπεδα, εκτεταμένη άναρχη δόμηση, δυσκολίες στη διαχείριση απορριμμάτων και περιορισμένοι οικονομικοί πόροι για πρόληψη και πολιτική προστασία.

Σύμφωνα με τον δήμαρχο, τα συνεργεία έχουν ήδη ξεκινήσει την καταγραφή των ζημιών σε κατοικίες και δασικές εκτάσεις, σε συνεργασία με τα κλιμάκια της Γενικής Διεύθυνσης Αποκατάστασης Επιπτώσεων Φυσικών Καταστροφών.

Η πρώτη εικόνα κάνει λόγο για περίπου 15 καμένα σπίτια, αριθμός που δεν θεωρείται ακόμη οριστικός, καθώς οι αυτοψίες συνεχίζονται και η συνολική έκταση των ζημιών δεν έχει καταγραφεί πλήρως.

Ιδιαίτερα τραγική είναι η περίπτωση του ηλικιωμένου ζευγαριού που έχασε τη ζωή του. Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο δήμαρχος, οι δύο άνθρωποι βρίσκονταν πολύ κοντά στο σημείο από το οποίο ξεκίνησε η φωτιά και δεν πρόλαβαν να απομακρυνθούν.

Κατά την ενημέρωση που είχε ο ίδιος, ο θάνατός τους σημειώθηκε στα πρώτα λεπτά της πυρκαγιάς, πριν ακόμη δοθούν οργανωμένες οδηγίες εκκένωσης.

Δύο διαφορετικές εστίες και ανοιχτό το σενάριο εμπρησμού

Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της έρευνας αφορά το γεγονός ότι οι δύο πυρκαγιές ξέσπασαν μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα, σε σημεία που, όπως ανέφερε ο δήμαρχος, δεν έχουν μεταξύ τους άμεση σχέση.

Η συγκεκριμένη εικόνα προκαλεί εύλογα ερωτήματα, χωρίς όμως μέχρι στιγμής να επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα για τα αίτια.

Ο Γιώργος Παναγόπουλος ξεκαθάρισε ότι δεν θα ήταν υπεύθυνο να αποδοθεί προκαταβολικά η φωτιά σε εμπρησμό, υπογράμμισε όμως ότι το συγκεκριμένο σενάριο παραμένει μέσα σε όσα εξετάζουν οι Αρχές.

Η Πυροσβεστική καλείται πλέον να αναλύσει τα σημεία έναρξης, τις χρονικές αποστάσεις, τις μαρτυρίες και όλα τα διαθέσιμα στοιχεία, ώστε να αποσαφηνιστεί εάν πρόκειται για τυχαία γεγονότα, ανθρώπινη αμέλεια ή σκόπιμη ενέργεια.

Την ίδια ώρα, η πυρκαγιά ανέδειξε ένα πολύ μεγαλύτερο πρόβλημα που δεν συνδέεται μόνο με τα αίτια της συγκεκριμένης καταστροφής, αλλά με την ίδια τη δομή της Σαλαμίνας.

Στο νησί υπάρχουν, σύμφωνα με τον δήμαρχο, περισσότερα από 10.000 αδόμητα οικόπεδα. Αν σε αυτά προστεθούν οι κατοικίες με μεγάλες αυλές που δεν έχουν καθαριστεί, ο συνολικός αριθμός των σημείων υψηλού κινδύνου αυξάνεται σημαντικά.

Πρόκειται για εκτάσεις που, όταν παραμένουν γεμάτες ξερά χόρτα, κλαδιά και εύφλεκτη ύλη, μπορούν μέσα σε λίγα λεπτά να λειτουργήσουν ως πολλαπλασιαστές μιας πυρκαγιάς, ιδιαίτερα σε ημέρες με υψηλές θερμοκρασίες και ισχυρούς ανέμους.

Ο δήμος βρίσκεται έτσι αντιμέτωπος με μια εξαιρετικά δύσκολη πραγματικότητα: μεγάλο γεωγραφικό εύρος, διάσπαρτη κατοίκηση, χιλιάδες ιδιωτικά οικόπεδα, δασικές περιοχές και περιορισμένα μέσα για συστηματικούς ελέγχους και καθαρισμούς.

Στο δημόσιο διάλογο μπήκε και το ζήτημα των απορριμμάτων, καθώς κάτοικοι ανέφεραν ότι σε ορισμένα σημεία υπήρχαν συσσωρευμένα σκουπίδια στις άκρες δρόμων, σε πρανή και δίπλα σε γεμάτους κάδους.

Ο δήμαρχος αποσύνδεσε το συγκεκριμένο πρόβλημα από το σημείο έναρξης της φωτιάς, σημειώνοντας ότι τα απορριμματοφόρα περνούν τακτικά από την περιοχή, ειδικά κατά την καλοκαιρινή περίοδο.

Παράλληλα, υπογράμμισε το τεράστιο βάρος που δέχεται ο μηχανισμός καθαριότητας κάθε καλοκαίρι. Η Σαλαμίνα διαθέτει περίπου 37.000 εγγεγραμμένους δημότες, όμως κατά τους θερινούς μήνες καλείται να εξυπηρετήσει πληθυσμό που, σύμφωνα με τον ίδιο, μπορεί να φτάνει τους 300.000 ανθρώπους.

Η διαφορά είναι τεράστια και μεταφράζεται σε πολλαπλάσιο όγκο απορριμμάτων, μεγαλύτερη πίεση στο οδικό δίκτυο και αυξημένες ανάγκες για προσωπικό και εξοπλισμό.

Ο δήμαρχος υπενθύμισε ακόμη ότι η Σαλαμίνα ήταν ο πρώτος δήμος που οδηγήθηκε σε οικονομική κατάρρευση το 2015 και ότι, παρότι η οικονομική του κατάσταση εξυγιάνθηκε το 2022, εξακολουθεί να διαθέτει περιορισμένους πόρους.

Κατά τον ίδιο, αυτό καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την πλήρη κάλυψη των αναγκών σε καθαριότητα, πρόληψη και πολιτική προστασία.

Το επιχείρημα αυτό, ωστόσο, επαναφέρει ένα ευρύτερο και σοβαρό ζήτημα για την Πολιτεία: οι δήμοι πρώτης γραμμής καλούνται να σηκώσουν τεράστιο βάρος πυροπροστασίας και πρόληψης, συχνά χωρίς επαρκές προσωπικό, χρηματοδότηση και μέσα. Και κάθε φορά που ξεσπά μια μεγάλη φωτιά, η συζήτηση μεταφέρεται εκ των υστέρων στις αδυναμίες που ήταν ήδη γνωστές.

Άναρχη δόμηση, περιορισμένη πρόληψη και η επόμενη ημέρα

Ο δήμος, σύμφωνα με τον Γιώργο Παναγόπουλο, έχει πραγματοποιήσει επενδύσεις στην πρόληψη, παρά τις οικονομικές δυσκολίες.

Στο μεγάλο δάσος των Κανακίων έχει εγκατασταθεί σύστημα αισθητήρων καπνού και θερμοκρασίας, ενώ έχουν τοποθετηθεί κάμερες πολιτικής προστασίας σε κεντρικά σημεία του νησιού. Η εικόνα από τα συγκεκριμένα συστήματα παρακολουθείται από το κέντρο επιχειρήσεων του δήμου.

Αυτές οι παρεμβάσεις, όμως, δεν αρκούν για να καλύψουν το σύνολο των κινδύνων.

Η Σαλαμίνα διαθέτει μεγάλες δασικές και ημι-δασικές περιοχές, ενώ ταυτόχρονα είναι έντονα και διάσπαρτα κατοικημένη. Ο δήμαρχος αναφέρθηκε και στο χρόνιο πρόβλημα της αυθαίρετης και άναρχης δόμησης, που δημιουργεί επικίνδυνες συνθήκες για την πρόσβαση πυροσβεστικών οχημάτων, τις εκκενώσεις και τη δημιουργία ασφαλών ζωνών.

Πολλά από αυτά τα προβλήματα έχουν τις ρίζες τους δεκαετίες πίσω και πλέον συναντούν ένα νέο περιβάλλον ακραίων θερμοκρασιών, παρατεταμένης ξηρασίας και ισχυρών ανέμων.

Η φωτιά της Κυριακής εξελίχθηκε με ιδιαίτερα μεγάλη ταχύτητα. Οι ισχυροί άνεμοι, σε συνδυασμό με τη δασική βλάστηση και τη γειτνίαση με κατοικημένες περιοχές, δημιούργησαν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα συνθήκες εξαιρετικά δύσκολης διαχείρισης.

Οι κάτοικοι έζησαν ώρες αγωνίας, ενώ η απώλεια δύο ανθρώπων και η καταστροφή κατοικιών αποδεικνύουν ότι η πρόληψη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον κομμάτι της πολιτικής προστασίας.

Στη Σαλαμίνα μετέβη και ο υφυπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Κώστας Κατσαφάδος, προκειμένου να πραγματοποιηθεί σύσκεψη με τη δημοτική αρχή και τους εμπλεκόμενους φορείς.

Στο επίκεντρο τέθηκαν η αποτίμηση των ζημιών, τα άμεσα μέτρα στήριξης και τα επόμενα βήματα για τους κατοίκους που έχασαν σπίτια και περιουσίες.

Μετά τη σύσκεψη, ο υφυπουργός ανέφερε ότι προτεραιότητα αποτελεί η ολοκλήρωση της καταγραφής, ώστε να ενεργοποιηθούν οι προβλεπόμενες οικονομικές ενισχύσεις για τις πρώτες βιοτικές ανάγκες και την αντικατάσταση οικοσκευής.

Στη συνέχεια, οι πληγέντες θα μπορούν να υποβάλουν αιτήσεις για επισκευή ή ανακατασκευή των κτιρίων που υπέστησαν ζημιές.

Η επόμενη ημέρα, όμως, δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στις αποζημιώσεις.

Η Σαλαμίνα χρειάζεται ουσιαστική ενίσχυση της πρόληψης, καθαρισμούς, αντιμετώπιση των επικίνδυνων οικοπέδων, καλύτερη διαχείριση απορριμμάτων, ενίσχυση της πολιτικής προστασίας και συγκεκριμένο σχέδιο για τις περιοχές όπου η άναρχη δόμηση συναντά τη δασική βλάστηση.

Η τραγωδία ανέδειξε για ακόμη μία φορά ένα γνωστό ελληνικό πρόβλημα: οι μεγάλες καταστροφές αποκαλύπτουν αδυναμίες που υπάρχουν επί χρόνια, όμως η Πολιτεία ενεργοποιείται κυρίως μετά τη φωτιά.

Με δύο νεκρούς, δεκάδες οικογένειες αντιμέτωπες με ζημιές και σημαντική φυσική καταστροφή, η Σαλαμίνα δεν χρειάζεται μόνο αποκατάσταση. Χρειάζεται σχέδιο ώστε η επόμενη πυρκαγιά να μη βρει ξανά το νησί με τις ίδιες ανοιχτές πληγές.