ΕΑΣ: 440.000 συνταξιούχοι περιμένουν τη δικαστική «βόμβα» της 7ης Οκτωβρίου

Σε νέο πεδίο έντονης αντιπαράθεσης μετατρέπεται η Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ), καθώς εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχοι περιμένουν πλέον την κρίσιμη απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου στις 7 Οκτωβρίου 2026. Η έκβαση της πιλοτικής δίκης μπορεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο υπολογισμού της εισφοράς και να ανοίξει νέο κύκλο δικαστικών διεκδικήσεων για αναδρομικά ποσά.

Στο επίκεντρο βρίσκονται περίπου 440.000 συνταξιούχοι που επιβαρύνονται σήμερα με την ΕΑΣ, ενώ πληροφορίες αναφέρουν ότι η εισήγηση του Επιτρόπου κινείται υπέρ ενός αναλογικότερου τρόπου υπολογισμού ανά κλιμάκιο και όχι επί ολόκληρου του ποσού της σύνταξης.

Εάν η συγκεκριμένη προσέγγιση υιοθετηθεί από το δικαστήριο, οι κρατήσεις θα μπορούσαν σε ορισμένες περιπτώσεις να μειωθούν ακόμη και κατά 50%, εξέλιξη που θα δημιουργούσε νέα δεδομένα για χιλιάδες συνταξιούχους.

Νομικοί που παρακολουθούν την υπόθεση υποστηρίζουν ότι η σημερινή αρχιτεκτονική της ΕΑΣ δημιουργεί σοβαρά ζητήματα αναλογικότητας και ίσης μεταχείρισης, επειδή η επιβολή του αντίστοιχου ποσοστού γίνεται στο σύνολο της σύνταξης μόλις αυτή περάσει το όριο κάθε κλιμακίου.

Η εισφορά θεσπίστηκε το 2010 και έκτοτε έχει αποφέρει, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρατίθενται, περίπου 10 δισ. ευρώ από κρατήσεις σε συνταξιούχους.

Σήμερα επιβαρύνονται όσοι λαμβάνουν κύρια σύνταξη άνω των 1.468 ευρώ και επικουρική άνω των 300 ευρώ, με ποσοστά που κυμαίνονται ανάλογα με το ύψος της σύνταξης.

Οι συντελεστές στις κύριες συντάξεις φτάνουν από 3% έως 14%, ενώ στις επικουρικές οι κρατήσεις κινούνται από 3% έως 10%.

Η μεγάλη στρέβλωση στον υπολογισμό της ΕΑΣ

Το βασικό σημείο σύγκρουσης αφορά τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται η εισφορά.

Οι συνταξιούχοι καταγγέλλουν ότι μόλις μια σύνταξη ενταχθεί σε συγκεκριμένο κλιμάκιο, το αντίστοιχο ποσοστό επιβάλλεται από το πρώτο ευρώ και επί ολόκληρου του ποσού, αντί να εφαρμόζεται μόνο στο τμήμα της σύνταξης που υπερβαίνει το όριο.

Η διαφοροποίηση αυτή είναι κρίσιμη, καθώς ένα μοντέλο αντίστοιχο με εκείνο της φορολογικής κλίμακας θα οδηγούσε σε αισθητά μικρότερη επιβάρυνση για τους δικαιούχους.

Ενδεικτικά, συνταξιούχος με συνολική σύνταξη 2.000 ευρώ επιβαρύνεται σήμερα με συντελεστή 6% επί ολόκληρου του ποσού.

Με την προσέγγιση που υποστηρίζεται στην προσφυγή, η εισφορά θα έπρεπε να υπολογίζεται μόνο στο ποσό που υπερβαίνει το βασικό όριο, δηλαδή στη διαφορά και όχι στο σύνολο της σύνταξης.

Η συγκεκριμένη μέθοδος θα περιόριζε σημαντικά τις κρατήσεις και θα εξάλειφε το φαινόμενο κατά το οποίο μια μικρή αύξηση της σύνταξης μπορεί να οδηγήσει τον δικαιούχο σε υψηλότερη κλίμακα και σε δυσανάλογα μεγαλύτερη συνολική παρακράτηση.

Ακόμη σοβαρότερη θεωρείται η περίπτωση των παλαιών συντάξεων που είχαν χορηγηθεί πριν από τον νόμο Κατρούγκαλου.

Σύμφωνα με τις καταγγελίες των συνταξιούχων, σε αυτές τις περιπτώσεις η ΕΑΣ υπολογίζεται πάνω στο αρχικό ποσό της σύνταξης πριν από ορισμένες μεταγενέστερες περικοπές και όχι πάνω στο ποσό που τελικά καταβάλλεται στον δικαιούχο.

Έτσι, ένας συνταξιούχος μπορεί να επιβαρύνεται με εισφορά πάνω σε χρήματα τα οποία στην πράξη δεν εισπράττει πλέον.

Πρόσθετη ένταση προκαλεί και το φορολογικό σκέλος της υπόθεσης, καθώς το ποσό που παρακρατείται για την ΕΑΣ, σύμφωνα με όσα υποστηρίζονται, δεν αφαιρείται από το φορολογητέο εισόδημα.

Με άλλα λόγια, ο συνταξιούχος καλείται να φορολογηθεί και για ποσό που έχει ήδη παρακρατηθεί υπέρ της εισφοράς.

Αυτές οι στρεβλώσεις έχουν οδηγήσει εδώ και χρόνια οργανώσεις συνταξιούχων, νομικούς και κόμματα της αντιπολίτευσης να ζητούν είτε ριζική αναμόρφωση είτε πλήρη κατάργηση της ΕΑΣ.

Το οικονομικό μέγεθος της επιβάρυνσης είναι εξαιρετικά μεγάλο.

Μόνο για το 2026, πάνω από 400.000 συνταξιούχοι ή οι κληρονόμοι τους εκτιμάται ότι θα επιβαρυνθούν συνολικά κατά 888 εκατ. ευρώ από την ΕΑΣ, με βάση τα στοιχεία του κρατικού προϋπολογισμού.

Από αυτά, περίπου 721 εκατ. ευρώ προέρχονται από τις κύριες συντάξεις και 167 εκατ. ευρώ από τις επικουρικές.

Τα ποσά αυτά αποτυπώνουν το δημοσιονομικό βάρος που έχει αποκτήσει η εισφορά και εξηγούν γιατί οποιαδήποτε δικαστική απόφαση υπέρ των συνταξιούχων μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες τόσο για τον κρατικό προϋπολογισμό όσο και για τον σχεδιασμό του υπουργείου Εργασίας.

Η πιλοτική δίκη και ο φόβος νέου κύκλου αναδρομικών

Η υπόθεση που θα εξεταστεί από το Ελεγκτικό Συνέδριο αφορά προσφυγή ιδιώτη συνταξιούχου, ο οποίος ζητά αλλαγή του τρόπου με τον οποίο υπολογίζεται η ΕΑΣ, επικαλούμενος μεταξύ άλλων τη συνταγματική αρχή της αναλογικότητας.

Η δίκη είχε αρχικά προγραμματιστεί για τις 10 Ιουνίου 2026.

Τελικά αναβλήθηκε για τις 7 Οκτωβρίου, έπειτα από αίτημα του Δημοσίου, το οποίο επικαλέστηκε ότι το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους δεν είχε προλάβει να ολοκληρώσει την προετοιμασία του φακέλου.

Η συγκεκριμένη εξέλιξη προκάλεσε νέα κριτική, καθώς, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν γίνει γνωστές, η αγωγή είχε κατατεθεί περίπου έξι χρόνια νωρίτερα.

Η κυβέρνηση φέρεται να περιμένει πλέον την ετυμηγορία του Ελεγκτικού Συνεδρίου πριν προχωρήσει σε νομοθετικές αλλαγές στον τρόπο υπολογισμού της εισφοράς.

Οι όποιες παρεμβάσεις εξετάζεται να εφαρμοστούν μέσα στο 2027 και να αφορούν το μέλλον, χωρίς αυτοματοποιημένη αναδρομική επιστροφή των κρατήσεων προηγούμενων ετών.

Αυτό ακριβώς είναι και ένα από τα μεγαλύτερα σημεία τριβής.

Ακόμη και εάν το δικαστήριο κάνει δεκτή πλήρως ή εν μέρει την προσφυγή, οι συνταξιούχοι που επιθυμούν επιστροφή ποσών ενδέχεται να αναγκαστούν να προσφύγουν εκ νέου στη Δικαιοσύνη.

Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέο κύκλο αγωγών, δικαστικών εξόδων και πολυετούς αναμονής.

Οι οργανώσεις των συνταξιούχων υπενθυμίζουν ότι ακόμη εκκρεμούν άλλες επιστροφές ποσών οι οποίες έχουν συνδεθεί με παλαιότερες δικαστικές αποφάσεις για παράνομες περικοπές προηγούμενων ετών.

Το ενδεχόμενο να ακολουθηθεί η ίδια διαδρομή και για την ΕΑΣ ενισχύει την αίσθηση ότι ακόμη και μια θετική δικαστική απόφαση δεν συνεπάγεται αυτομάτως άμεση οικονομική αποκατάσταση για τους δικαιούχους.

Το βασικό σενάριο που εξετάζεται αφορά την απαλλαγή του ποσού της σύνταξης έως τα 1.468 ευρώ και την επιβολή της εισφοράς μόνο στο υπερβάλλον ποσό.

Παράλληλα, εξετάζονται πιθανές αλλαγές και στον αντίστοιχο μηχανισμό που εφαρμόζεται στις επικουρικές συντάξεις.

Εάν το Ελεγκτικό Συνέδριο κρίνει ότι η ΕΑΣ πρέπει να εφαρμόζεται αναλογικά, το σημερινό μοντέλο θα αλλάξει ουσιαστικά.

Ένας συνταξιούχος με σύνταξη 2.000 ευρώ, για παράδειγμα, δεν θα επιβαρύνεται πλέον με τον προβλεπόμενο συντελεστή επί ολόκληρου του ποσού, αλλά μόνο στο τμήμα που υπερβαίνει το αφορολόγητο ή απαλλασσόμενο όριο που θα καθοριστεί.

Η ίδια αρχή έχει υποστηριχθεί και από τον Συνήγορο του Πολίτη, ο οποίος έχει εισηγηθεί την εφαρμογή της ΕΑΣ με αναλογικό τρόπο και με απαλλασσόμενο ποσό, κατά τη λογική των φορολογικών κλιμακίων.

Το σχετικό πόρισμα είχε αποσταλεί στο υπουργείο Εργασίας, χωρίς όμως οι προτάσεις να έχουν υιοθετηθεί έως σήμερα.

Η 7η Οκτωβρίου αποκτά έτσι ιδιαίτερη βαρύτητα για περίπου 440.000 συνταξιούχους.

Η απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου θα δείξει εάν το σημερινό καθεστώς μπορεί να συνεχίσει να εφαρμόζεται με την ίδια μορφή ή εάν απαιτείται ουσιαστική ανατροπή του τρόπου υπολογισμού.

Για την κυβέρνηση, η υπόθεση έχει ταυτόχρονα δημοσιονομική και πολιτική διάσταση. Η ΕΑΣ αποφέρει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε σημαντική μείωσή της ιδιαίτερα δαπανηρή για τον κρατικό προϋπολογισμό.

Για τους συνταξιούχους, όμως, το ζήτημα είναι διαφορετικό: αφορά ποσά που παρακρατούνται κάθε μήνα από το εισόδημά τους και έναν τρόπο υπολογισμού που εδώ και χρόνια αμφισβητείται ως άδικος και δυσανάλογος.

Η κρίσιμη δικαστική απόφαση αναμένεται πλέον να καθορίσει αν η ΕΑΣ θα συνεχίσει με τη σημερινή μορφή της ή αν το κράτος θα υποχρεωθεί να επανασχεδιάσει έναν μηχανισμό που από το 2010 έχει αφαιρέσει περίπου 10 δισ. ευρώ από τις συντάξεις.

Και εάν το δικαστήριο ανοίξει τον δρόμο για αναλογικό υπολογισμό, η επόμενη μεγάλη μάχη θα αφορά τα αναδρομικά και το εάν το Δημόσιο θα επιστρέψει τα ποσά χωρίς να υποχρεώσει εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους να ξαναπεράσουν από τα δικαστήρια.