ΕΕ: Γαλλία και Γερμανία ψαλιδίζουν την Κάλας

Σε παρασκηνιακές συζητήσεις για μια βαθιά αναδιάρθρωση της διπλωματικής λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης φέρονται να βρίσκονται η Γαλλία και η Γερμανία, με προτάσεις που θα μπορούσαν να περιορίσουν ουσιαστικά τον ρόλο της επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας.

Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, το Παρίσι και το Βερολίνο, μαζί με άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, εξετάζουν αλλαγές στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, τη γνωστή EEAS, η οποία εδώ και περίπου 15 χρόνια λειτουργεί ως ο βασικός διπλωματικός μηχανισμός της Ένωσης.

Οι υπό συζήτηση προτάσεις προβλέπουν τη μεταφορά κρίσιμων αρμοδιοτήτων από την EEAS προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη. Μια τέτοια εξέλιξη θα σήμαινε σημαντική αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής διπλωματικής υπηρεσίας, αλλά και περιορισμό της επιρροής της ηγεσίας της σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.

Στο μικροσκόπιο ο ρόλος της EEAS

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης διαθέτει ετήσιο προϋπολογισμό περίπου 1 δισ. ευρώ και αποτελεί τον μηχανισμό μέσω του οποίου η ΕΕ επιχειρεί να διαμορφώσει ενιαία γραμμή στην εξωτερική πολιτική, ιδίως σε περιόδους γεωπολιτικών κρίσεων.

Ωστόσο, η λειτουργία της έχει δεχθεί επανειλημμένα κριτική για αργές αντιδράσεις, περίπλοκες διαδικασίες και περιορισμένη αποτελεσματικότητα σε κρίσιμες διεθνείς εξελίξεις. Το γεγονός ότι μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες συζητούν πλέον ανοιχτά τη μεταφορά αρμοδιοτήτων πίσω σε εθνικό και κοινοτικό επίπεδο δείχνει ότι η δυσαρέσκεια έχει αποκτήσει θεσμικό βάθος.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ο στόχος των συζητήσεων είναι να ενισχυθεί η ταχύτητα και η αποφασιστικότητα της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής. Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με διαδοχικές κρίσεις, από τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή μέχρι τις εντάσεις με τη Ρωσία, την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες, και η ανάγκη για πιο άμεσες αποφάσεις θεωρείται πλέον επιτακτική.

Πολιτικό μήνυμα προς την Κάλας

Η συζήτηση για την αναμόρφωση της EEAS έχει αναπόφευκτα και προσωπική πολιτική διάσταση, καθώς θα μπορούσε να περιορίσει τον ρόλο της Κάγια Κάλας στην άσκηση της ευρωπαϊκής διπλωματίας. Αν οι προτάσεις προχωρήσουν, η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ θα βρεθεί με λιγότερα εργαλεία και μικρότερο πεδίο παρέμβασης.

Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει και το βαθύτερο πρόβλημα της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής: την αδυναμία της Ένωσης να λειτουργήσει ως ενιαίο γεωπολιτικό υποκείμενο, όταν τα μεγάλα κράτη-μέλη επιμένουν να διατηρούν τον πρώτο λόγο στις κρίσιμες αποφάσεις.

Η πιθανή αναδιάρθρωση της EEAS δεν αφορά μόνο τη διοικητική οργάνωση των Βρυξελλών. Αγγίζει τον πυρήνα του ερωτήματος αν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί πράγματι να αποκτήσει κοινή στρατηγική φωνή στον κόσμο ή αν, στις μεγάλες κρίσεις, η εξωτερική πολιτική θα επιστρέφει πάντα στα χέρια των ισχυρότερων εθνικών κυβερνήσεων.