ΕΕ: Ιστορική πρόοδος για Ουκρανία, Μολδαβία, Αλβανία και Μαυροβούνιο

Σε μια ημέρα που χαρακτηρίζεται ως ορόσημο για την πολιτική διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τέσσερις υποψήφιες χώρες σημειώνουν σημαντική πρόοδο στις ενταξιακές τους διαπραγματεύσεις. Η Ουκρανία και η Μολδαβία προχωρούν στο άνοιγμα της δεύτερης δέσμης (cluster) των συνομιλιών τους, ενώ η Αλβανία και το Μαυροβούνιο ολοκληρώνουν κρίσιμα διαπραγματευτικά κεφάλαια. Η εξέλιξη αυτή, που λαμβάνει χώρα σχεδόν δύο δεκαετίες μετά το μεγάλο κύμα ένταξης του 2004, θεωρείται από Ευρωπαίους αξιωματούχους ως η μεγαλύτερη συγκέντρωση διακυβερνητικών διασκέψεων με υποψήφιες χώρες σε μία μόνο ημέρα, αποκτώντας τον χαρακτηρισμό «Μέγκα-Τρίτη».

Η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ εξέφρασε την ικανοποίησή της για την πρόοδο που σημειώνεται, με τον υπουργό Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Τόμας Μπερν να υπογραμμίζει ότι πρόκειται για ένα «σημαντικό βήμα» στην ευρωπαϊκή πορεία των υποψήφιων χωρών. Ο ίδιος τόνισε ότι η διεύρυνση αποτελεί «στρατηγική επένδυση στην ειρήνη, την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την ευημερία», αναδεικνύοντας τη γεωπολιτική διάσταση της διαδικασίας.

Μόλις έναν μήνα μετά την έναρξη της σχετικής διαδικασίας, η Ουκρανία και η Μολδαβία άνοιξαν σήμερα τη δεύτερη δέσμη των διαπραγματεύσεών τους, η οποία περιλαμβάνει δύο κρίσιμα κεφάλαια: το πρώτο αφορά την κοινή εμπορική πολιτική, την ανθρωπιστική βοήθεια και την αναπτυξιακή συνεργασία, ενώ το δεύτερο επικεντρώνεται στην κοινή εξωτερική πολιτική, την πολιτική ασφάλειας και άμυνας. Η ταχύτητα αυτή αποτελεί ένδειξη της αποφασιστικότητας της ΕΕ να επιταχύνει τη διαδικασία ένταξης, παρά τις προκλήσεις που παραμένουν.

Πολιτικός συμβολισμός και υπέρβαση εμποδίων

Πέρα από το τεχνικό σκέλος των διαπραγματεύσεων, η σημερινή ημέρα έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Για σχεδόν δύο χρόνια, η ενταξιακή πορεία της Ουκρανίας και της Μολδαβίας παρέμενε ουσιαστικά «παγωμένη» λόγω του βέτο που είχε επιβάλει η προηγούμενη κυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία. Η αλλαγή πολιτικής ηγεσίας στη Βουδαπέστη επέτρεψε να ξεμπλοκάρει η διαδικασία, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν επιφυλάξεις από ορισμένα κράτη-μέλη σχετικά με την επιτάχυνση του ανοίγματος νέων κεφαλαίων, παρά τη θετική αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Παράλληλα, η Αλβανία κλείνει σήμερα τρία διαπραγματευτικά κεφάλαια: επιστήμη και έρευνα, εκπαίδευση και πολιτισμό, καθώς και εξωτερικές σχέσεις. Το Μαυροβούνιο, από την πλευρά του, ολοκληρώνει άλλα δύο κεφάλαια, για την πολιτική ανταγωνισμού και την τελωνειακή ένωση, επιβεβαιώνοντας ότι παραμένει η πιο προχωρημένη υποψήφια προς ένταξη χώρα. Η πρόοδος αυτή ενισχύει τη δυναμική της διεύρυνσης, όπως τόνισε η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος, η οποία δήλωσε ότι «πλέον είναι αδιαμφισβήτητο ότι η Ουκρανία, η Μολδαβία, το Μαυροβούνιο και η Αλβανία κινούνται προς την πλήρη ένταξη, εφόσον συνεχίσουν να υλοποιούν τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις».

Προκλήσεις και χρονοδιάγραμμα

Παρότι η διεύρυνση παραμένει επισήμως μια αυστηρά αξιοκρατική διαδικασία, αρκετοί Ευρωπαίοι διπλωμάτες εκτιμούν ότι το πολιτικό παράθυρο ευκαιρίας ίσως αποδειχθεί περιορισμένο. Ο εκλογικός κύκλος του 2027 σε αρκετά κράτη-μέλη –μεταξύ αυτών και η Γαλλία, όπου η ένταξη νέων μελών απαιτεί δημοψήφισμα– σε συνδυασμό με την ανάγκη εσωτερικών μεταρρυθμίσεων της ΕΕ ενόψει μιας νέας διεύρυνσης, ενδέχεται να επιβραδύνει τη σημερινή δυναμική. Η πρόκληση για την ΕΕ είναι διττή: από τη μία, να διατηρήσει την αξιοπιστία της διαδικασίας, και από την άλλη, να διαχειριστεί τις πολιτικές πιέσεις που προκύπτουν από την προοπτική ένταξης νέων μελών.