ΕΦΚΑ: Στόχος η έκδοση σύνταξης μέσα σε έναν μήνα έως το 2027

Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται ένα από τα πιο απαιτητικά έργα ψηφιακού μετασχηματισμού στο ασφαλιστικό σύστημα, με τον e-ΕΦΚΑ να θέτει ως στόχο την έκδοση της κύριας σύνταξης μέσα σε έναν μήνα από την υποβολή της αίτησης έως το 2027. Σε επόμενο στάδιο, η απονομή φιλοδοξεί να περάσει σε σχεδόν αυτόματη διαδικασία, υπό την προϋπόθεση ότι θα τηρηθούν τα χρονοδιαγράμματα και θα ολοκληρωθούν οι κρίσιμες ψηφιακές υποδομές.

Το σχέδιο στηρίζεται σε δύο βασικούς άξονες: στην πλήρη ψηφιοποίηση της ασφαλιστικής ιστορίας των παλαιών ασφαλισμένων και στη δημιουργία νέου Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος, το οποίο θα συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία σε μία ενιαία πλατφόρμα. Πρόκειται για παρέμβαση μεγάλης κλίμακας, καθώς στα αρχεία του ΕΦΚΑ υπάρχουν περίπου 53 εκατομμύρια έγγραφα με ένσημα και ασφαλιστικά δεδομένα που αφορούν την περίοδο πριν από το 2001.

Μέχρι σήμερα, σημαντικό μέρος αυτών των πληροφοριών παραμένει σε φυσική μορφή, γεγονός που επιβραδύνει την επεξεργασία των αιτήσεων συνταξιοδότησης και αναγκάζει τις υπηρεσίες να προχωρούν σε χρονοβόρους ελέγχους. Η εικόνα αυτή αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η έκδοση συντάξεων εξελίχθηκε επί χρόνια σε διοικητική ταλαιπωρία για χιλιάδες ασφαλισμένους.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, τους επόμενους μήνες ξεκινά η ενσωμάτωση παλαιών ασφαλιστικών δεδομένων στο ψηφιακό περιβάλλον του Ταμείου. Στόχος είναι κάθε ασφαλισμένος να μπορεί να έχει πλήρη πρόσβαση στην ασφαλιστική του ιστορία από υπολογιστή ή κινητό τηλέφωνο, χωρίς να απαιτείται αναζήτηση φακέλων, έντυπων βεβαιώσεων και διάσπαρτων στοιχείων.

Ο εργαζόμενος θα μπορεί να βλέπει ηλεκτρονικά τα ένσημά του, τα έτη ασφάλισης, τις μεταβολές στην ασφαλιστική του πορεία, τις εισφορές που έχουν καταβληθεί και τυχόν οφειλές. Η ασφαλιστική καρτέλα σχεδιάζεται να λειτουργεί ως πλήρες ψηφιακό βιογραφικό ασφάλισης, το οποίο θα ακολουθεί τον πολίτη σε όλη τη διάρκεια του εργασιακού του βίου.

Από το «ΑΤΛΑΣ» στη νέα ψηφιακή ασφαλιστική καρτέλα

Ήδη έχουν ψηφιοποιηθεί περισσότερες από 47 εκατομμύρια καρτέλες, ενώ το έργο συνεχίζεται με στόχο την κάλυψη ασφαλιστικού χρόνου που σήμερα παραμένει εκτός του πλήρως ψηφιακού περιβάλλοντος. Μέσω του συστήματος «ΑΤΛΑΣ», οι ασφαλισμένοι είχαν μέχρι σήμερα πρόσβαση κυρίως σε στοιχεία από το 2001 και μετά. Η νέα φάση επεκτείνει την ψηφιακή αποτύπωση έως το 1980, καλύπτοντας ουσιαστικά μια ολόκληρη γενιά εργαζομένων.

Το επόμενο στάδιο είναι ακόμη πιο φιλόδοξο. Η πλήρης ψηφιοποίηση θα επιτρέψει στα πληροφοριακά συστήματα του ΕΦΚΑ να αναγνωρίζουν αυτόματα τον ασφαλιστικό χρόνο, περιορίζοντας τη χειροκίνητη επεξεργασία φακέλων. Αν το έργο ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026, πολλές συντάξεις θα μπορούν να εκδίδονται μέσα σε λίγες ώρες.

Παράλληλα, αλλάζει και η διαδικασία απονομής. Σήμερα, ο ασφαλισμένος συνήθως λαμβάνει πρώτα την κύρια σύνταξη και στη συνέχεια αναμένει την επικουρική, η οποία σε αρκετές περιπτώσεις καθυστερεί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το νέο μοντέλο προβλέπει μία ενιαία αίτηση και ταυτόχρονη επεξεργασία όλων των ασφαλιστικών δικαιωμάτων μέσα από κοινή ψηφιακή πλατφόρμα.

Η φιλοσοφία του σχεδίου είναι λιγότερη γραφειοκρατία, λιγότερα δικαιολογητικά, λιγότερες υπηρεσιακές διαδρομές και περισσότερη αυτοματοποίηση. Το σύστημα θα διασταυρώνει τα στοιχεία του ασφαλισμένου, θα ελέγχει τον χρόνο ασφάλισης και θα προχωρά στην απονομή κύριας και επικουρικής σύνταξης με ενιαία επεξεργασία.

Στο τραπέζι η σταδιακή κατάργηση της προσωρινής σύνταξης

Οι αλλαγές επηρεάζουν και τον θεσμό της προσωρινής σύνταξης, ο οποίος δημιουργήθηκε για να καλύπτει τα μεγάλα κενά αναμονής μέχρι την έκδοση της οριστικής απόφασης. Στο Δημόσιο, όπου οι χρόνοι απονομής έχουν περιοριστεί αισθητά, η διοίκηση του ΕΦΚΑ εξετάζει πλέον τη σταδιακή κατάργησή της.

Σήμερα, ένας δημόσιος υπάλληλος που αποχωρεί λαμβάνει προσωρινή σύνταξη μέχρι να εκδοθεί η οριστική. Σε πολλές περιπτώσεις, όμως, η οριστική απόφαση εκδίδεται πλέον σε λιγότερο από δύο μήνες, περιορίζοντας την πρακτική χρησιμότητα του μέτρου.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του φορέα, σχεδόν οκτώ στις δέκα συνταξιοδοτικές αποφάσεις στο Δημόσιο, όταν δεν υπάρχει διαδοχική ή παράλληλη ασφάλιση, ολοκληρώνονται με αυτοματοποιημένες διαδικασίες σε διάστημα μικρότερο των δύο μηνών. Ακόμη ταχύτερη είναι η διαδικασία στις συντάξεις θανάτου, όπου η μεταβίβαση πραγματοποιείται ήδη αυθημερόν με την υποβολή της αίτησης.

Η εικόνα αυτή, πάντως, δεν καλύπτει όλες τις κατηγορίες ασφαλισμένων. Δύσκολες περιπτώσεις εξακολουθούν να υπάρχουν, ιδίως όταν ο ασφαλισμένος έχει χρόνο σε περισσότερα Ταμεία, παράλληλη ασφάλιση, εκκρεμείς οφειλές ή ελλιπή δικαιολογητικά. Σε αυτές τις υποθέσεις, οι καθυστερήσεις παραμένουν σημαντικές και σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνούν ακόμη και τον έναν χρόνο.

Το στοίχημα για τον ΕΦΚΑ είναι να περάσει από το μοντέλο των χειρόγραφων φακέλων, των αποθηκών και της πολύμηνης αναμονής σε ένα πλήρως ψηφιακό σύστημα που θα μειώνει την εξάρτηση του πολίτη από τη γραφειοκρατία. Η κυβερνητική εξαγγελία για σύνταξη μέσα σε έναν μήνα έως το 2027 θα κριθεί στην πράξη από την ολοκλήρωση των έργων, την αξιοπιστία των δεδομένων και την ικανότητα των υπηρεσιών να λειτουργήσουν με ενιαίο ψηφιακό τρόπο.

Αν το εγχείρημα προχωρήσει όπως έχει σχεδιαστεί, η απονομή σύνταξης μπορεί να πάψει να αποτελεί διοικητική δοκιμασία και να μετατραπεί σε μια γρήγορη, αυτοματοποιημένη διαδικασία. Αν τα χρονοδιαγράμματα μείνουν στα χαρτιά, οι ασφαλισμένοι θα συνεχίσουν να πληρώνουν το κόστος μιας χρόνιας θεσμικής καθυστέρησης που το κράτος υπόσχεται εδώ και χρόνια να θεραπεύσει.