Ευλογιά: Σχεδόν 496.000 ζώα θανατώθηκαν – Η κυβέρνηση οφείλει απαντήσεις

Σχεδόν μισό εκατομμύριο θανατωμένα αιγοπρόβατα, χιλιάδες πληγείσες εκμεταλλεύσεις και μια παραγωγική αλυσίδα που δέχεται παρατεταμένη πίεση συνθέτουν τον απολογισμό της ευλογιάς στην ελληνική κτηνοτροφία. Δύο χρόνια μετά την εμφάνιση της επιζωοτίας, η κυβέρνηση καλείται να εξηγήσει τη συνεχιζόμενη διασπορά και να παρουσιάσει συγκεκριμένο σχέδιο περιορισμού της νόσου και αποκατάστασης της παραγωγής.

Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας με την παρέμβασή του την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου αποτυπώνουν το μέγεθος της απώλειας. Από τον Αύγουστο του 2024 έως τις 9 Σεπτεμβρίου 2026 καταγράφηκαν 2.271 εστίες και 495.918 θανατώσεις αιγοπροβάτων.

Πρόκειται για δεδομένα που είχαν παρουσιάσει οι ελληνικές κτηνιατρικές υπηρεσίες στην αρμόδια επιτροπή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ο συγκεκριμένος απολογισμός αφορά την περίοδο έως τις 9 Σεπτεμβρίου και δεν αποτελεί καταγραφή μέχρι σήμερα.

Κάθε θανάτωση κοπαδιού συνεπάγεται διακοπή της παραγωγής, απώλεια εισοδήματος και ανάγκη χρηματοδότησης για την επανεκκίνηση μιας εκμετάλλευσης. Οι συνέπειες επεκτείνονται στα τυροκομεία, στις τοπικές οικονομίες και στην επάρκεια της εγχώριας πρώτης ύλης.

Η κρίση αποκτά έτσι ευρύτερη οικονομική σημασία. Η παραγωγή αιγοπρόβειου γάλακτος, η φέτα και τα υπόλοιπα τυροκομικά προϊόντα εξαρτώνται από τη δυνατότητα των κτηνοτρόφων να παραμείνουν ενεργοί και να ανασυστήσουν τα κοπάδια τους.

Η συνεχιζόμενη διασπορά και οι εκκρεμότητες της κυβερνητικής στρατηγικής

Η αντιμετώπιση της νόσου περιλαμβάνει θανατώσεις στις μολυσμένες εκτροφές, περιορισμούς μετακινήσεων, ζώνες προστασίας και επιτήρησης και μέτρα βιοασφάλειας. Η επιμονή της επιζωοτίας απαιτεί αξιολόγηση της επάρκειας των ελέγχων, της στελέχωσης των υπηρεσιών και της ταχύτητας εφαρμογής των αποφάσεων.

Η καταγραφή των θανατώσεων αποτυπώνει τις απώλειες. Για την αξιολόγηση της πολιτικής χρειάζονται επίσης στοιχεία για τις νέες εστίες, τις διαδρομές μετάδοσης και τα αποτελέσματα κάθε παρέμβασης.

Το ΓΕΩΤΕΕ ζητά ενίσχυση των κτηνιατρικών υπηρεσιών, διαφάνεια στην επιδημιολογική επιτήρηση και ολοκληρωμένη στρατηγική αντιμετώπισης. Στις προτάσεις του περιλαμβάνεται η προετοιμασία επίσημου σχεδίου εμβολιασμού, ώστε να εφαρμοστεί όπου κριθεί αναγκαίο.

Η παρέμβαση αναδεικνύει την ανάγκη ενός σχεδίου με σαφείς στόχους, χρονοδιάγραμμα και εναλλακτικές επιλογές. Η παρατεταμένη κρίση επιβαρύνει τους παραγωγούς και αυξάνει την πίεση για δημόσια λογοδοσία σχετικά με την αποτελεσματικότητα των μέτρων.

Παράλληλα, η υπόθεση βρίσκεται υπό ευρωπαϊκή παρακολούθηση. Δημοσιεύματα από τον Φεβρουάριο του 2026 έχουν αναφερθεί στην πίεση των Βρυξελλών για την αντιμετώπιση της επιζωοτίας, στη διαφωνία γύρω από τον εμβολιασμό και στο ενδεχόμενο κυρώσεων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει θεσπίσει έκτακτα μέτρα για την Ελλάδα, με περιορισμένες ζώνες, επιτήρηση και υποχρεώσεις αποτροπής της διασποράς. Από τα διαθέσιμα στοιχεία δεν τεκμηριώνεται συγκεκριμένη νέα οικονομική κύρωση που να έχει επιβληθεί στη χώρα.

Απαιτείται, ωστόσο, σαφής ενημέρωση για την τήρηση των ευρωπαϊκών υποχρεώσεων και για τυχόν ελλείψεις που έχουν επισημανθεί. Το ενδεχόμενο πρόσθετων παρεμβάσεων πρέπει να διακρίνεται από αποφάσεις που έχουν ήδη ληφθεί.

Στο θέμα του εμβολιασμού, η κυβέρνηση έχει επικαλεστεί επιπτώσεις στο υγειονομικό καθεστώς των εκτροφών και στο εμπόριο προϊόντων. Ο αρμόδιος Ευρωπαίος Επίτροπος είχε επισημάνει ότι οι σχετικοί εμπορικοί περιορισμοί μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να έχουν προσωρινό χαρακτήρα.

Η επιλογή στρατηγικής χρειάζεται επιστημονική τεκμηρίωση και αναλυτική παρουσίαση των συνεπειών της. Οι κτηνοτρόφοι δικαιούνται να γνωρίζουν πώς αξιολογούνται οι ευρωπαϊκές συστάσεις, ποια δεδομένα καθοδηγούν τις αποφάσεις και ποια είναι τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Η απώλεια γάλακτος, η φέτα και η επιστροφή στην παραγωγή

Η θανάτωση ενός παραγωγικού κοπαδιού διακόπτει την παροχή γάλακτος από τη συγκεκριμένη εκτροφή. Ο παραγωγός χάνει έσοδα και η μεταποίηση στερείται μέρος των προμηθειών της, ενώ η αποκατάσταση της παραγωγής απαιτεί χρόνο και κεφάλαια.

Η πιθανή επίδραση στις τιμές ακολουθεί μια συγκεκριμένη διαδρομή: απώλεια ζωικού κεφαλαίου, μικρότερη παραγωγή γάλακτος, περιορισμός διαθέσιμης πρώτης ύλης και ενδεχόμενη αύξηση του κόστους προμήθειας των τυροκομείων.

Εάν οι πιέσεις αυτές μεταφερθούν στη λιανική, μπορούν να επιβαρύνουν τον καταναλωτή. Πρόκειται για δυνητικό μηχανισμό μετάδοσης του κόστους και όχι για επιβεβαιωμένη αύξηση τιμών που έχει αποδοθεί στην ευλογιά.

Για τη φέτα, η διαθεσιμότητα της ελληνικής πρώτης ύλης έχει ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω των προδιαγραφών της ως προϊόντος Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης. Η απώλεια εγχώριας παραγωγής χρειάζεται επομένως να αξιολογηθεί και ως προς τη δυνατότητα εφοδιασμού της μεταποίησης.

Το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται από το συνολικό ύψος παραγωγής, τα αποθέματα, τα συμβόλαια προμήθειας, το ενεργειακό κόστος και τα περιθώρια της αγοράς. Ο αριθμός των θανατωμένων ζώων από μόνος του δεν επιτρέπει ασφαλή πρόβλεψη για την τιμή της φέτας.

Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης καλείται να παρουσιάσει εκτίμηση για τις ποσότητες γάλακτος που έχουν χαθεί, τις περιφερειακές ελλείψεις και τις συνέπειες για τις τυροκομικές επιχειρήσεις. Αυτά τα δεδομένα είναι αναγκαία για στοχευμένες παρεμβάσεις στην παραγωγή.

Οι αποζημιώσεις αποτελούν ένα μέρος της στήριξης. Τον Αύγουστο ανακοινώθηκε καταβολή 16,84 εκατ. ευρώ σε 2.806 εκμεταλλεύσεις για απώλεια εισοδήματος κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, λόγω ευλογιάς, πανώλης και αφθώδους πυρετού.

Στην ίδια ενημέρωση, το σύνολο των συγκεκριμένων ενισχύσεων για απώλεια εισοδήματος αναφερόταν στα 45,34 εκατ. ευρώ. Τα ποσά αφορούν τις αναφερόμενες ζωονόσους συνολικά και δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως ενισχύσεις αποκλειστικά για την ευλογιά.

Για έναν κτηνοτρόφο που έχασε εκατοντάδες ζώα, η επανεκκίνηση απαιτεί αγορά νέου ζωικού κεφαλαίου όταν επιτραπεί, κάλυψη πάγιων εξόδων και κεφάλαιο κίνησης μέχρι να αποκατασταθούν οι πωλήσεις.

Η διάρκεια των υγειονομικών περιορισμών και ο χρόνος επιστροφής στην παραγωγή επηρεάζουν καθοριστικά τη βιωσιμότητα της μονάδας. Χρειάζεται συνεπώς σχέδιο ανασύστασης που να συνδέει την οικονομική ενίσχυση με συγκεκριμένα στάδια επαναλειτουργίας.

Οι μικρότερες εκμεταλλεύσεις αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα μεγάλη πίεση, καθώς διαθέτουν περιορισμένα οικονομικά περιθώρια. Η παρατεταμένη απώλεια εισοδήματος μπορεί να οδηγήσει σε οριστική εγκατάλειψη της δραστηριότητας και μόνιμη συρρίκνωση του παραγωγικού δυναμικού.

Μια τέτοια εξέλιξη θα επηρέαζε τις οικογένειες των παραγωγών, τις επιχειρήσεις μεταποίησης, τις τοπικές οικονομίες και τις εξαγωγές. Η αποτελεσματικότητα της στήριξης κρίνεται επομένως και από τη δυνατότητα διατήρησης ενεργών εκμεταλλεύσεων.

Πέντε πεδία απαιτούν συγκεκριμένες κυβερνητικές απαντήσεις:

• Η συνεχιζόμενη εμφάνιση εστιών και η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων που εφαρμόζονται από το 2024.
• Η στελέχωση των κτηνιατρικών υπηρεσιών, ο αριθμός των υπηρετούντων κτηνιάτρων και οι κενές θέσεις.
• Η επιστημονική τεκμηρίωση της στρατηγικής εμβολιασμού και η αξιολόγηση των ευρωπαϊκών συστάσεων.
• Η πορεία πλήρους αποζημίωσης των εκμεταλλεύσεων και το χρονοδιάγραμμα ανασύστασης των κοπαδιών.
• Η εκτιμώμενη απώλεια αιγοπρόβειου γάλακτος και οι συνέπειες για τη φέτα και τα υπόλοιπα τυροκομικά προϊόντα.

Η ελληνική κτηνοτροφία χρειάζεται επαρκείς ελεγκτικούς μηχανισμούς, αποτελεσματική υγειονομική προστασία, έγκαιρες αποζημιώσεις και χρηματοδοτημένη επιστροφή στην παραγωγή. Οι σχεδόν 496.000 θανατώσεις έως τις 9 Σεπτεμβρίου αποτυπώνουν ήδη μια βαριά απώλεια.

Οι παραγωγοί περιμένουν να μάθουν πότε και με ποιους όρους θα μπορέσουν να εργαστούν ξανά. Η κυβέρνηση οφείλει να παρουσιάσει μετρήσιμα αποτελέσματα για τον περιορισμό της νόσου και πειστική προοπτική αποκατάστασης των εκμεταλλεύσεων. Εάν η σημερινή απώλεια μετατραπεί σε μόνιμη μείωση παραγωγής, οι επιπτώσεις ενδέχεται να φτάσουν και στις τιμές των προϊόντων.