Σε βαθύ και διαρκές αδιέξοδο φαίνεται να έχει περιέλθει η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, με τις τελευταίες εξελίξεις να ενισχύουν την εικόνα απομάκρυνσης της Άγκυρας από τον ευρωπαϊκό πυρήνα, τόσο σε θεσμικό όσο και σε γεωπολιτικό επίπεδο.
Η πρόσφατη έκθεση της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αποτυπώνει με σαφήνεια το βάθος της κρίσης στις ευρωτουρκικές σχέσεις, επισημαίνοντας την έλλειψη ουσιαστικών δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων και την υποχώρηση του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Παράλληλα, οι αναφορές στη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας» εντείνουν τις ανησυχίες για τη στάση της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Παρά τις επανειλημμένες δηλώσεις της τουρκικής κυβέρνησης περί προσήλωσης στην ευρωπαϊκή προοπτική, οι βασικές εκκρεμότητες που επηρεάζουν την ενταξιακή διαδικασία παραμένουν άλυτες. Οι διαπραγματεύσεις, που ξεκίνησαν το 2005, βρίσκονται εδώ και χρόνια σε καθεστώς ουσιαστικής ακινησίας, με την πλειονότητα των διαπραγματευτικών κεφαλαίων είτε να έχει παγώσει είτε να μην μπορεί να ανοίξει.
Καθοριστικό ρόλο στο αδιέξοδο διαδραματίζει το Κυπριακό, καθώς η Τουρκία εξακολουθεί να αρνείται την εφαρμογή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Συμφωνίας της Άγκυρας και να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία, μπλοκάροντας την πρόοδο σε κρίσιμα κεφάλαια.
Οι πρόσφατες εξελίξεις στη νεκρή ζώνη της Κύπρου έρχονται να ενισχύσουν περαιτέρω τις ευρωπαϊκές ανησυχίες. Η παρουσία και η ενίσχυση των τουρκικών δυνάμεων στην περιοχή της Πύλας, με παρεμβάσεις που προκάλεσαν την αντίδραση της Ειρηνευτικής Δύναμης του ΟΗΕ, ερμηνεύονται ως προσπάθεια δημιουργίας νέων τετελεσμένων.
Η Κυπριακή Δημοκρατία αντέδρασε άμεσα, καταδικάζοντας τις ενέργειες αυτές και προχωρώντας σε διπλωματικά διαβήματα, ενώ η ένταση επεκτάθηκε και σε διεθνές επίπεδο, με την Τουρκία να αρνείται τη συμμετοχή της Λευκωσίας σε διεθνείς εργασίες υπό την προεδρία της.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Άγκυρα επιχείρησε να μεταφέρει την ευθύνη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κάνοντας λόγο για έλλειψη ισορροπίας στο Κυπριακό και επαναφέροντας επιχειρήματα που σχετίζονται με την απόρριψη του σχεδίου Ανάν από τους Ελληνοκύπριους.
Η μακρά και προβληματική ενταξιακή πορεία της Τουρκίας δεν έχει αντίστοιχο προηγούμενο, καθώς από τα 35 διαπραγματευτικά κεφάλαια ελάχιστα έχουν ανοίξει και μόλις ένα έχει κλείσει προσωρινά. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι δεν πρόκειται να υπάρξει περαιτέρω πρόοδος υπό τις παρούσες συνθήκες, λόγω των σοβαρών ανησυχιών για τη δημοκρατική οπισθοδρόμηση στη χώρα.
Την ίδια στιγμή, η γεωπολιτική συγκυρία στη Μέση Ανατολή φαίνεται να περιορίζει τον ρόλο της Τουρκίας, ενώ η επικείμενη σύνοδος κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Κύπρο αναμένεται να ενισχύσει τη θέση της Λευκωσίας στο ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα εξετάσουν ζητήματα όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία και η κρίση στη Μέση Ανατολή, εξελίξεις που επηρεάζουν άμεσα τη στρατηγική της Ένωσης και, κατ’ επέκταση, τη στάση της απέναντι στην Άγκυρα.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας απομακρύνεται περαιτέρω, με τις σχέσεις ΕΕ – Άγκυρας να χαρακτηρίζονται από αυξανόμενη δυσπιστία, πολιτική ένταση και απουσία ουσιαστικού διαλόγου για την επανεκκίνηση της ενταξιακής διαδικασίας.
