Ευρώπη: Αυξάνονται οι καύσωνες σε συχνότητα και ένταση

Μια νέα ανάλυση της ομάδας ClimateHub, του κόμβου πληροφόρησης για την Ενέργεια και την Κλιματική Αλλαγή στην Ελλάδα, αποκαλύπτει ότι οι καύσωνες στην Ευρώπη γίνονται όλο και πιο συχνοί, ξεκινούν νωρίτερα μέσα στο έτος και είναι σημαντικά πιο έντονοι. Τα ευρήματα αυτά έρχονται σε μια περίοδο όπου ο υδράργυρος σπάει το ένα ρεκόρ μετά το άλλο σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ελβετία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, με τις θερμοκρασίες να ξεπερνούν συχνά τους 40 βαθμούς Κελσίου. Η Ευρώπη βρίσκεται, σύμφωνα με τους επιστήμονες, αντιμέτωπη με έναν από τους πιο ακραίους, πρώιμους και εκτεταμένους καύσωνες που έχουν καταγραφεί ποτέ.

Η ομάδα του ClimateHub, η οποία συντονίζεται από την ομάδα NOA-ReACT του Ινστιτούτου Αστρονομίας Αστροφυσικής Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης (ΙΑΑΔΕΤ) του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και υποστηρίζεται από το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Συνεργασίας της Υπηρεσίας Παρακολούθησης Κλιματικής Αλλαγής Copernicus C3S, προχώρησε σε μια εκτενή ανάλυση ιστορικών δεδομένων για τον αριθμό των ημερών καύσωνα ανά ευρωπαϊκή χώρα. Τα αποτελέσματα είναι αποκαλυπτικά: αυτό που βιώνει σήμερα η ήπειρος είναι το αποτέλεσμα μιας σταθερής και επιταχυνόμενης αυξητικής τάσης της παγκόσμιας θερμοκρασίας. Τα μακροχρόνια στοιχεία καταδεικνύουν ότι η Ευρώπη εξελίσσεται σε μια ήπειρο δύο ταχυτήτων, με κοινή, ωστόσο, ανοδική πορεία ως προς τη συχνότητα και την ένταση των ακραίων θερμών επεισοδίων.

Νότια Ευρώπη και Βαλκάνια στο επίκεντρο

Σύμφωνα με την ανάλυση, οι χώρες της Νότιας Ευρώπης και των Βαλκανίων παρουσιάζουν τους υψηλότερους μέσους όρους ημερών καύσωνα. Η Μάλτα και η Βόρεια Μακεδονία, για παράδειγμα, καταγράφουν παραδοσιακά υψηλά επίπεδα ακραίων θερμοκρασιών. Αντίθετα, χώρες με ιστορικά ήπια καλοκαίρια, όπως η Ολλανδία και η Νορβηγία, βλέπουν τα δικά τους στατιστικά στοιχεία να ανατρέπονται, καθώς οι ημέρες καύσωνα εμφανίζουν έντονη μεταβλητότητα και αυξητική τάση. Στην Κεντρική Ευρώπη, τα δεδομένα δείχνουν μια σταθερή, στατιστικά σημαντική αύξηση των ημερών καύσωνα, με σαφή επιτάχυνση της κλιματικής πίεσης τα τελευταία χρόνια.

Για την Ελλάδα, η εικόνα είναι ιδιαίτερα ανησυχητική. Οι ερευνητές του ClimateHub εξηγούν ότι, σε αντίθεση με τις χώρες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης που τώρα μαθαίνουν να ζουν με συχνότερους καύσωνες, η χώρα μας ξεκινά από μια πολύ υψηλότερη βάση αναφοράς, έχοντας ήδη ένα μεγάλο αριθμό ημερών καύσωνα ετησίως. Κατά την τριακονταετία 1991-2020, η Ελλάδα κατέγραψε σταθερά θετική τάση αύξησης των ημερών καύσωνα. Η περίοδος 2020-2025, ωστόσο, δείχνει ότι το φαινόμενο αποκτά νέα χαρακτηριστικά: οι καύσωνες δεν είναι απλώς πιο θερμοί, αλλά έχουν μεγαλύτερη διάρκεια και εμφανίζονται πλέον πολύ νωρίτερα μέσα στο έτος, καταπονώντας το οικοσύστημα, το ηλεκτρικό δίκτυο και τον πληθυσμό προτού καν αρχίσει ο παραδοσιακός πυρήνας του καλοκαιριού.

Το έδαφος είχε προετοιμαστεί από τον Μάιο

Η ανάλυση υπογραμμίζει ότι το έδαφος για τον τρέχοντα πύρινο Ιούνιο είχε ήδη προετοιμαστεί από ένα εξαιρετικά σπάνιο και έντονο κύμα καύσωνα που έπληξε την Κεντρική και Δυτική Ευρώπη κατά το δεύτερο μισό του περασμένου Μαΐου, κυρίως μεταξύ 21 και 30 Μαΐου 2026. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, η μέση ημερήσια θερμοκρασία σε περιοχές της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης εκτινάχθηκε σε επίπεδα έως και 10 με 15 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα κανονικά κλιματικά επίπεδα για την εποχή. Αυτή η απότομη μετάβαση από έναν σχετικά δροσερό Μάιο σε ακραίες συνθήκες οδήγησε στην κατάρριψη ιστορικών θερμοκρασιακών ρεκόρ σε χώρες όπως η Αυστρία, το Βέλγιο, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Στην Αυστρία, η πόλη Λιέντς σημείωσε το απόλυτο ρεκόρ των οκτώ "θερμών ημερών" (άνω των 30 βαθμών Κελσίου) για τον μήνα Μάιο.

Η Υπηρεσία Copernicus (C3S) υπογράμμισε ότι η ταχύτητα της θερμικής εισβολής στα τέλη Μαΐου δεν άφησε κανένα περιθώριο προσαρμογής στους πληθυσμούς, τις καλλιέργειες και τα τοπικά οικοσυστήματα, επιτείνοντας την ξηρασία και μειώνοντας δραματικά τη ροή των ποταμών στην Κεντρική Ευρώπη. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από τον καύσωνα που βρίσκεται σε εξέλιξη, με την Κεντρική και τη Δυτική Ευρώπη να βιώνουν ένα πρωτοφανές κύμα. Έως τις 25 Ιουνίου 2026, η Ελβετία κατέγραψε την υψηλότερη θερμοκρασία Ιουνίου στην ιστορία της με 38 βαθμούς Κελσίου στη Βασιλεία, καταρρίπτοντας ένα ρεκόρ που κρατούσε από το 1947. Στη Γαλλία ο υδράργυρος άγγιξε τους 43,8 βαθμούς Κελσίου, ενώ η Γερμανία και οι Κάτω Χώρες βρίσκονται υπό το καθεστώς πρωτοφανών κόκκινων προειδοποιήσεων, με τη ζήτηση για ψύξη να φτάνει σε υψηλό 45 ετών.

Οι πόλεις βιώνουν εντονότερα την κρίση

Παράλληλα, οι ερευνητές του ClimateHub τονίζουν ότι οι ευρωπαϊκές πόλεις βιώνουν την ακραία ζέστη πολύ πιο έντονα από την επαρχία. Το τσιμέντο, η άσφαλτος και η έλλειψη πρασίνου απορροφούν την ηλιακή ακτινοβολία κατά τη διάρκεια της ημέρας, ενώ το φαινόμενο της θερμικής αστικής νησίδας είναι πιο έντονο κατά τη διάρκεια της νύχτας, όταν τα κτίρια απελευθερώνουν τη συσσωρευμένη ζέστη. Στα κέντρα μεγαλουπόλεων όπως το Λονδίνο, το Παρίσι και οι Βρυξέλλες, οι νυχτερινές θερμοκρασίες είναι συχνά έως και 4 με 10 βαθμούς Κελσίου υψηλότερες σε σχέση με τις γύρω μη αστικές περιοχές, εμποδίζοντας το ανθρώπινο σώμα να ανακάμψει. Λόγω αυτών των παραγόντων, οι πόλεις καταγράφουν κατά μέσο όρο διπλάσιες ημέρες καύσωνα ετησίως σε σύγκριση με τις μη αστικές περιοχές.

Η ανάλυση του ClimateHub καταλήγει ότι τα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνείας: οι καύσωνες στην Ευρώπη γίνονται πιο συχνοί, πιο πρώιμοι, ξεκινώντας πλέον από τον Μάιο και τον Ιούνιο, και σημαντικά πιο έντονοι. Η Κεντρική Ευρώπη μετατρέπεται με ταχύτατους ρυθμούς σε μια ζώνη υψηλού κλιματικού κινδύνου, ενώ η Ελλάδα και ο ευρωπαϊκός Νότος βρίσκονται αντιμέτωποι με την ανάγκη άμεσης θωράκισης απέναντι σε ένα ολοένα και πιο εχθρικό θερμικό περιβάλλον, απαιτώντας άμεση επανασχεδίαση των υποδομών και των πολιτικών υγείας.