Ευρώπη: Ρεκόρ χαμηλών αποθεμάτων φυσικού αερίου

Η ενεργειακή επάρκεια της Ευρώπης βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτόγνωρη πρόκληση, καθώς τα αποθέματα φυσικού αερίου καταγράφουν ιστορικό χαμηλό για την εποχή, αναβιώνοντας το εφιαλτικό σενάριο του 2022. Η γεωπολιτική αναταραχή, με επίκεντρο τον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν, έχει προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στην παγκόσμια αλυσίδα εφοδιασμού, επαναφέροντας στο προσκήνιο τους κινδύνους για τον πληθωρισμό και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας.

Ωστόσο, η σημερινή πραγματικότητα διαφοροποιείται σημαντικά από εκείνη της προηγούμενης κρίσης. Η Ευρώπη έχει μειώσει την κατανάλωση φυσικού αερίου και έχει ενισχύσει το μερίδιο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο ενεργειακό της μείγμα. Παρ' όλα αυτά, η στρατηγική στροφή από το ρωσικό αέριο μέσω αγωγών προς το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), το οποίο διακινείται σε μια άκρως ανταγωνιστική διεθνή αγορά, έχει δημιουργήσει νέες ευπάθειες. Σε περίπτωση ενός δριμέος χειμώνα, η Ευρώπη θα μπορούσε να βρεθεί στη δυσάρεστη θέση να πληρώσει υπέρογκα ποσά για να εξασφαλίσει τις απαραίτητες ποσότητες, εάν δεν καταφέρει να γεμίσει τις αποθήκες της κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών.

Ιστορικό χαμηλό στην πληρότητα των αποθηκών

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Gas Infrastructure Europe, τα οποία επικαλείται το Reuters, οι ευρωπαϊκές αποθήκες φυσικού αερίου είναι αυτή τη στιγμή γεμάτες σε ποσοστό ελαφρώς κάτω από το 58%. Το ποσοστό αυτό αποτελεί το χαμηλότερο επίπεδο για τη συγκεκριμένη περίοδο του έτους από το 2011, όταν ξεκίνησε η καταγραφή των σχετικών δεδομένων. Μάλιστα, η φετινή επίδοση είναι περίπου 12 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερη σε σύγκριση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο, γεγονός που υποδηλώνει την ένταση της πίεσης που δέχεται το ενεργειακό σύστημα.

Οι μνήμες του 2022 και οι νέες συνθήκες

Το 2022, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία πυροδότησε μια άνευ προηγουμένου ενεργειακή κρίση. Οι τιμές του φυσικού αερίου εκτοξεύτηκαν πάνω από τα 300 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ οι εταιρείες έσπευσαν να ενισχύσουν τα αποθέματά τους σε μια ατμόσφαιρα πανικού. Ως απάντηση, η Ευρωπαϊκή Ένωση θέσπισε αρχικά έναν φιλόδοξο στόχο για πλήρωση των αποθηκών στο 90% της χωρητικότητάς τους έως τον Νοέμβριο. Στη συνέχεια, ο στόχος αυτός χαλάρωσε στο 80% έως τον Δεκέμβριο, με σκοπό να αποφευχθεί ένας επικίνδυνος ανταγωνισμός αγορών που θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα εκτίναξη των τιμών.

Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και οι έμποροι ενέργειας είχαν στηρίξει τις ελπίδες τους στην αυξημένη χρήση LNG για την αναπλήρωση των αποθεμάτων. Ωστόσο, η διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, περιόρισε δραστικά την πρόσβαση σε περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς LNG, το οποίο παραδοσιακά προέρχεται από το Κατάρ. Η εξέλιξη αυτή είχε άμεσο αντίκτυπο στις τιμές, οι οποίες στα τέλη Ιουλίου ήταν σχεδόν διπλάσιες σε σύγκριση με τα προπολεμικά επίπεδα, σκαρφαλώνοντας από περίπου 31 ευρώ ανά μεγαβατώρα σε σχεδόν 60 ευρώ/MWh. Ακολούθησε μια μικρή αποκλιμάκωση κοντά στα 53 ευρώ/MWh, λόγω της αναζωπύρωσης των προσδοκιών για μια πιθανή συμφωνία ειρήνευσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Αποκλίνουσες προβλέψεις για τις τιμές

Το εύρος των προβλέψεων για την πορεία των τιμών του φυσικού αερίου τον χειμώνα είναι ιδιαίτερα ευρύ, αντανακλώντας την αβεβαιότητα που επικρατεί. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Energy Aspects, οι τιμές θα μπορούσαν να διαμορφωθούν μεταξύ 60 και 80 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ανάλογα με το πότε θα αποκατασταθεί η ομαλή κίνηση στα Στενά του Ορμούζ. Σε ένα δυσμενέστερο σενάριο, όπου δεν θα υπάρχει διαθέσιμο LNG από το Κατάρ και οι θερμοκρασίες θα είναι χαμηλότερες από τα κανονικά επίπεδα, η μέση τιμή στην αγορά επόμενης ημέρας θα μπορούσε να εκτιναχθεί στα 110 ευρώ/MWh από τον Νοέμβριο έως τον Μάρτιο. Σε αυτή την περίπτωση, οι αποθήκες θα έμεναν μόλις στο 10% της χωρητικότητάς τους στο τέλος του χειμώνα. Αντίθετα, μια πιο συντηρητική προσέγγιση για τη δημιουργία μεγαλύτερου αποθέματος ασφαλείας, με τις αποθήκες στο 16%, θα μπορούσε να οδηγήσει τη μέση τιμή ακόμη και στα 210 ευρώ/MWh.

Η νέα εποχή της εξάρτησης από το LNG

Σε σύγκριση με το 2022, η Ευρώπη έχει επιτύχει σημαντική πρόοδο στη μείωση της κατανάλωσης φυσικού αερίου και στην ενσωμάτωση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η ταχεία ανάπτυξη των υποδομών εισαγωγής LNG έχει επίσης προσφέρει περισσότερες εναλλακτικές για την εξασφάλιση προμηθειών. Ωστόσο, αυτή η αυξημένη εξάρτηση από το LNG συνεπάγεται την απώλεια της ασφάλειας που προσέφεραν τα μακροχρόνια συμβόλαια σταθερών τιμών του ρωσικού αερίου μέσω αγωγών. Η Ευρώπη παραμένει πλέον εκτεθειμένη σε απότομες αυξήσεις τιμών, ιδιαίτερα εάν χρειαστεί να προβεί σε μαζικές αγορές κατά τη διάρκεια του χειμώνα.

Η ανησυχία για την κατάσταση είναι διάχυτη στους αναλυτές. Ο David Lewis, ανώτερος αναλυτής της Wood Mackenzie, προειδοποίησε ότι η χαμηλή στάθμη των αποθηκών δημιουργεί μια πολύ επικίνδυνη κατάσταση. Σε περίπτωση ενός πολύ ψυχρού χειμώνα ή μιας παρατεταμένης περιόδου χαμηλών θερμοκρασιών, η Ευρώπη ενδέχεται να χρειαστεί να εφαρμόσει περιορισμούς στη ζήτηση, να αντιμετωπίσει υψηλότερες τιμές ή να βρεθεί αντιμέτωπη με ελλείψεις φυσικού αερίου. Οι ευρωπαϊκές εγκαταστάσεις αποθήκευσης μπορούν να φιλοξενήσουν λίγο πάνω από 102 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, ενώ οι αποσύρσεις από τα αποθέματα μπορούν να καλύψουν έως και το 30% της κατανάλωσης σε έναν κανονικό χειμώνα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατηρεί τη θέση ότι ο στόχος πλήρωσης των αποθηκών στο 80% είναι επαρκής για την ασφάλεια του εφοδιασμού τον χειμώνα και είναι τεχνικά εφικτός. Ωστόσο, οι αναλυτές εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί, με τις προβλέψεις της αγοράς να κυμαίνονται από 67% έως 76% για το ανώτατο επίπεδο αποθήκευσης πριν από την έναρξη του χειμώνα. Για να επιτευχθούν ακόμη και αυτά τα χαμηλότερα επίπεδα, οι Ευρωπαίοι αγοραστές θα πρέπει να προσφέρουν υψηλότερες τιμές για φορτία LNG, προκειμένου να ανταγωνιστούν τους αγοραστές στην Ασία, οι οποίοι αναζητούν εναλλακτικές πηγές μετά τη διαταραχή στις ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Η κρίση στην περιοχή του Ορμούζ έχει εντείνει τον παγκόσμιο ανταγωνισμό για LNG και έχει οδηγήσει την αγορά σε βαθύτερη αντιστροφή (backwardation), όπου οι βραχυπρόθεσμες τιμές είναι υψηλότερες από τις τιμές των συμβολαίων για τον χειμώνα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μην υπάρχει σημαντικό οικονομικό κίνητρο για την αγορά φυσικού αερίου σήμερα με στόχο την αποθήκευση και μεταπώληση αργότερα. Ο Jacob Mandel, επικεφαλής ερευνών της Aurora Energy Research, υπογράμμισε ότι δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή κανένα οικονομικό κίνητρο για την αύξηση των αποθεμάτων με βάση τις τιμές της αγοράς. Για να φτάσει η Ευρώπη στο 80% πληρότητας πριν από τον χειμώνα, θα απαιτούνταν ρυθμοί αποθήκευσης κοντά σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, κάτι που θα μπορούσε να επιτευχθεί μόνο μέσω κρατικής παρέμβασης.

Ωστόσο, οι κυβερνήσεις εμφανίζονται απρόθυμες να προχωρήσουν σε τέτοιες κινήσεις. Παράλληλα, η ΕΕ διατηρεί την απόφαση για πλήρη απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού LNG από το τέλος του έτους, με στόχο τη μείωση των εσόδων που χρηματοδοτούν τον πόλεμο της Μόσχας στην Ουκρανία. Όποιο και αν είναι τελικά το επίπεδο των τιμών, το κόστος αναμένεται να μετακυλιστεί στα νοικοκυριά και τη βιομηχανία, επιβαρύνοντας περαιτέρω την οικονομική κατάσταση των καταναλωτών και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.