Έγκριση 4,8 δισ. για το Κοινωνικό Σχέδιο Κλίματος

Σε μια κρίσιμη εξέλιξη για την ενεργειακή και κοινωνική πολιτική της χώρας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έδωσε το πράσινο φως για το ελληνικό Κοινωνικό Σχέδιο για το Κλίμα, έναν αναλυτικό οδικό χάρτη προϋπολογισμού 4,8 δισεκατομμυρίων ευρώ. Ο στόχος είναι διττός: να στηριχθούν έμπρακτα τα ευάλωτα νοικοκυριά και οι μικρές επιχειρήσεις, αλλά και να επιταχυνθεί η μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα, περιορίζοντας τις κοινωνικές ανισότητες που μπορεί να προκύψουν από την πράσινη αλλαγή.

Το μεγαλύτερο εγκεκριμένο σχέδιο στην ΕΕ

Το συγκεκριμένο εγχείρημα αποτελεί το πέμπτο και μεγαλύτερο εθνικό σχέδιο που λαμβάνει έγκριση σε επίπεδο Ένωσης, στο πλαίσιο του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα. Η χρηματοδότηση θα προέλθει από τα έσοδα του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, με στόχο να χρηματοδοτηθούν δράσεις που θα καταστήσουν την καθαρή ενέργεια προσιτή και προσβάσιμη. Το σχέδιο, το οποίο εκπονήθηκε από τις ελληνικές Αρχές σε στενή συνεργασία με την Επιτροπή, καλύπτει την περίοδο 2026-2032 και αναμένεται να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 811.000 τόνους ισοδύναμου CO₂ ετησίως έως το τέλος της περιόδου εφαρμογής του.

Το συνολικό ύψος των πόρων που θα κινητοποιηθούν ανέρχεται σε 4,77 δισεκατομμύρια ευρώ. Από αυτά, τα 3,57 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσοστό 75%, θα αντληθούν από ευρωπαϊκούς πόρους, ενώ το υπόλοιπο 1,2 δισεκατομμύριο ευρώ, ήτοι 25%, θα καλυφθεί από εθνικούς πόρους. Η έγκριση αυτή έρχεται να επικυρώσει την επάρκεια του σχεδιασμού για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από την επέκταση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ΣΕΔΕ2) στους τομείς των κτιρίων και των οδικών μεταφορών.

Στοχευμένες παρεμβάσεις για νοικοκυριά και μεταφορές

Ο πυρήνας του σχεδίου επικεντρώνεται στην ανακούφιση των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων. Συγκεκριμένα, προβλέπεται η στήριξη 460.000 νοικοκυριών που πλήττονται περισσότερο από την ενεργειακή φτώχεια. Η στρατηγική περιλαμβάνει τη χρηματοδότηση έως και 62.000 ανακαινίσεων κατοικιών, καθώς και την εγκατάσταση 200.000 αντλιών θερμότητας και ηλιακών συστημάτων θέρμανσης νερού, μειώνοντας έτσι την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην επέκταση της κοινωνικής κατοικίας, με τη δημιουργία 2.800 νέων ενεργειακά αποδοτικών μονάδων.

Στον τομέα της εκπαίδευσης και της κοινωνικής πρόνοιας, διατίθενται 226 εκατομμύρια ευρώ για την ανακαίνιση των δημόσιων φοιτητικών εστιών. Η παρέμβαση αυτή αναμένεται να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης και να διευκολύνει την πρόσβαση 5.930 ευάλωτων φοιτητών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Επιπλέον, θεσπίζεται ένα προσωρινό επίδομα θέρμανσης, το οποίο θα ενισχύει έως και 800.000 ευάλωτα νοικοκυριά ετησίως, καλύπτοντας μέρος των εξόδων τους μετά την ενεργοποίηση του ΣΕΔΕ2.

Ιδιαίτερη μέριμνα έχει ληφθεί για τον εκσυγχρονισμό των μεταφορών. Το σχέδιο προβλέπει την ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών, από την οποία θα επωφεληθούν 300.000 ευάλωτοι χρήστες. Σε αυτό το πλαίσιο, εντάσσεται η κυκλοφορία περισσότερων από 200 νέων ηλεκτρικών λεωφορείων σε αστικά κέντρα με υψηλή ευαλωτότητα, η προσθήκη 22 νέων συρμών στο μετρό της Αθήνας, η δημιουργία υπηρεσιών μεταφοράς κατά παραγγελία για απομακρυσμένες περιοχές και η ανάπτυξη υποδομών φόρτισης. Παράλληλα, ένα καινοτόμο σύστημα κοινωνικής μίσθωσης αυτοκινήτων (social leasing) θα δώσει τη δυνατότητα σε 15.000 νοικοκυριά που εξαρτώνται από το ΙΧ να αποκτήσουν πρόσβαση σε ηλεκτρικά οχήματα με χαμηλό μηνιαίο κόστος.

Ένταξη, προσβασιμότητα και στήριξη των επιχειρήσεων

Η κοινωνική ένταξη και η προσβασιμότητα αποτελούν βασικούς πυλώνες του σχεδίου. Προβλέπονται επενδύσεις άνω των 12.000 μέσων μετακίνησης, όπως ηλεκτρικά αμαξίδια και σκούτερ, για άτομα με κινητικά προβλήματα. Επιπλέον, δρομολογείται μια νέα ειδική υπηρεσία σχολικής μεταφοράς για μαθητές με αναπηρία, ενώ παράλληλα θα εκπονηθούν έργα βελτίωσης της προσβασιμότητας σε 33 σιδηροδρομικούς σταθμούς και 85 σταθμούς του μετρό, καθιστώντας τα δημόσια μέσα μεταφοράς φιλικά προς όλους τους πολίτες.

Ο επιχειρηματικός ιστός της χώρας δεν μένει εκτός των εξελίξεων. Το σχέδιο στηρίζει 28.000 ευάλωτες πολύ μικρές επιχειρήσεις στη μετάβασή τους προς βιώσιμες πρακτικές. Με προϋπολογισμό 820 εκατομμυρίων ευρώ, θα χρηματοδοτηθούν στοχευμένες παρεμβάσεις για την ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων και επιδοτήσεις που θα μειώσουν το ενεργειακό και μεταφορικό κόστος, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητά τους.

Η διαδικασία υλοποίησης προβλέπει ότι η Ελλάδα θα μπορεί να υποβάλει αίτημα για την πρώτη πληρωμή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μόλις ξεκινήσει η εφαρμογή του σχεδίου και επιτευχθούν τα συμφωνηθέντα ορόσημα. Το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, το οποίο θα λειτουργήσει από το 2026 έως το 2032, αναμένεται να κινητοποιήσει τουλάχιστον 86,7 δισεκατομμύρια ευρώ σε ολόκληρη την ΕΕ, συνδυάζοντας έσοδα από το νέο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS2) με εθνικές συνεισφορές. Η Επιτροπή, έχοντας ήδη εγκρίνει τα σχέδια της Σουηδίας, της Λιθουανίας, της Λετονίας και της Μάλτας, καλεί τα υπόλοιπα κράτη μέλη να υποβάλουν άμεσα τα δικά τους σχέδια, με την Ελλάδα να αποτελεί πλέον παράδειγμα προς μίμηση.