Εκλογές στη Βοσνία: Κρίσιμη δοκιμασία για το μέλλον της χώρας

Σε μια ατμόσφαιρα έντονης πολιτικής αναταραχής και βαθύτατου εθνοτικού διχασμού, οι πολίτες της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης προσέρχονται σήμερα στις κάλπες για να εκλέξουν τη νέα τριμελή προεδρία της χώρας, το εθνικό κοινοβούλιο, καθώς και τα νομοθετικά σώματα των δύο ομοσπονδιακών οντοτήτων: της Ομοσπονδίας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και της Σερβικής Δημοκρατίας. Πρόκειται για μια εκλογική αναμέτρηση που χαρακτηρίζεται ως κρίσιμη δοκιμασία για το μέλλον της χώρας, η οποία συγκαταλέγεται στις φτωχότερες της ευρωπαϊκής ηπείρου.

Περίπου 3,4 εκατομμύρια ψηφοφόροι καλούνται να επιλέξουν τα μέλη της κεντρικής τριμελούς προεδρίας, όπου κάθε μέλος εκπροσωπεί μία από τις τρεις μεγάλες εθνοτικές ομάδες – τους Βόσνιους, τους Σέρβους και τους Κροάτες. Παράλληλα, θα αναδειχθούν περισσότεροι από 500 βουλευτές και άλλοι αξιωματούχοι, σε μια διαδικασία που διεξάγεται υπό τη συνολική εποπτεία της κεντρικής κυβέρνησης και της τριμελούς προεδρίας.

Οι κάλπες άνοιξαν στις 08:00 ώρα Ελλάδας και θα κλείσουν στις 20:00, με τις αρχές να έχουν προχωρήσει για πρώτη φορά στην ηλεκτρονική σάρωση των ψηφοδελτίων στα εκλογικά τμήματα και στην αυτοματοποιημένη καταμέτρηση, σε μια προσπάθεια να αντιμετωπιστούν οι συχνές καταγγελίες για νοθεία που σκιάζουν τις προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις.

Τα διαφορετικά οράματα των εθνοτικών ομάδων

Τα φαβορί των εκλογών προτείνουν εντελώς διαφορετικά οράματα για το μέλλον της χώρας. Οι Βόσνιοι τάσσονται υπέρ ενός ισχυρού κεντρικού κράτους, οι Σέρβοι επιμένουν στην αυτονομία τους και οι Κροάτες ζητούν μεγαλύτερη πολιτική εκπροσώπηση. Αυτή η θεμελιώδης διαφωνία αντανακλά τις βαθιές διαιρέσεις που παραμένουν ζωντανές σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά το τέλος του πολέμου.

Οι βοσνιακές παρατάξεις παρουσιάζονται ως υπερασπιστές του κεντρικού κράτους και της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας. Προβάλλοντας νομικές «νίκες» έναντι των «αυτονομιστών», το απερχόμενο βοσνιακό μέλος της προεδρίας, Ντένις Μπετσίροβιτς, στέλεχος του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SDP) που διεκδικεί εκ νέου το ίδιο αξίωμα, απηύθυνε έκκληση για «ενότητα υπέρ του κράτους της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης». Ο αντίπαλός του για την προεδρία, Μπακίρ Ιζετμπέγκοβιτς, ηγέτης του εθνικιστικού Κόμματος Δημοκρατικής Δράσης (SDA), υποστηρίζει ότι η «ελεύθερη πτώση» της χώρας μπορεί να ανακοπεί μόνο από το κόμμα του και υπόσχεται να «αποκαταστήσει τη δύναμη των Βοσνίων».

Ο Ντόντικ στο επίκεντρο της προσοχής

Στη Σερβική Δημοκρατία, το ενδιαφέρον στρέφεται γύρω από τον Μίλοραντ Ντόντικ, τον ηγέτη των Σέρβων της Βοσνίας, ο οποίος βρισκόταν στην εξουσία από το 2006. Ο Ντόντικ απομακρύνθηκε το 2025 από το αξίωμα του Προέδρου της Σερβικής Δημοκρατίας (Republika Srpska – RS) επειδή δεν σεβάστηκε την εξουσία του διεθνούς Ύπατου Εκπροσώπου, ο οποίος είναι επιφορτισμένος με την εφαρμογή της ειρηνευτικής συμφωνίας του Ντέιτον. Αν και δικαστική απόφαση του απαγορεύει να ασκήσει καθήκοντα προέδρου για έξι χρόνια, ο 67χρονος Ντόντικ – τον οποίο ο στενός του κύκλος εξακολουθεί να αποκαλεί απλώς «πρόεδρο» – συνεχίζει να καθορίζει τις εξελίξεις στη συγκεκριμένη οντότητα, χάρη στην ισχύ του κόμματός του (Συμμαχία Ανεξάρτητων Σοσιαλδημοκρατών – SNSD), της προεκλογικής εκστρατείας του οποίου ηγήθηκε ο ίδιος.

Γνωστός για την αυτονομιστική του πολιτική, ο Ντόντικ δεν παρέκκλινε από τη συνήθη ρητορική του. «Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη είναι νεκρή· είναι μια χώρα ανέφικτη — δεν βγάζει κανένα νόημα», δήλωσε το βράδυ της Παρασκευής στην τελική προεκλογική συγκέντρωση του κόμματός του. Ο υποψήφιος του κόμματος για την προεδρία της Σερβικής Δημοκρατίας, Σάβο Μίνιτς, είναι αντιμέτωπος με τον Μπράνκο Μλανούσα από το Σερβικό Δημοκρατικό Κόμμα (SDS) — ένα επίσης εθνικιστικό κόμμα, το οποίο ωστόσο φαίνεται να επιδιώκει την αποκλιμάκωση την ώρα που η πορεία προσέγγισης της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση μοιάζει να έχει περιέλθει σε τέλμα λόγω της διαρκούς πολιτικής κρίσης και της έλλειψης μεταρρυθμίσεων.

Η πολυπλοκότητα του πολιτικού συστήματος

Η Βοσνία χωρίζεται σε δύο αυτόνομες οντότητες, καθεμία με τη δική της κυβέρνηση: τη Σερβική Δημοκρατία (RS) και την Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, η οποία διαιρείται σε δέκα καντόνια καθένα από τα οποία διαθέτει τη δική του κυβέρνηση. Τη συνολική εποπτεία ασκούν η κεντρική κυβέρνηση και η τριμελής προεδρία, ένα πολύπλοκο σύστημα που θεσπίστηκε με τη Συμφωνία του Ντέιτον το 1995 για να τερματιστεί ο πόλεμος, αλλά που συχνά οδηγεί σε πολιτικό αδιέξοδο.

Οι διεθνείς ισορροπίες και τα αντίπαλα συμφέροντα

Η Βοσνία εξασφάλισε το καθεστώς της χώρας υποψήφιας για ένταξη στην ΕΕ τον Δεκέμβριο του 2022 και έλαβε το πράσινο φως για την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων το 2024. Όμως οι συνομιλίες δεν έχουν ξεκινήσει καθώς η χώρα δεν έχει τηρήσει βασικές της δεσμεύσεις, όπως η ενίσχυση της δικαστικής εποπτείας και η ψήφιση νομοθεσίας κατά της διαφθοράς.

Οι μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν εδώ και καιρό να ασκήσουν επιρροή στη Βοσνία. Η ΕΕ επιδιώκει να επεκταθεί στα Βαλκάνια, συμπεριλαμβανομένης της Βοσνίας, αλλά η Ρωσία επιβραδύνει αυτή τη διαδικασία, διατηρώντας τη στήριξή της προς τη Σερβική Δημοκρατία. Και οι ΗΠΑ επιδιώκουν να αυξήσουν την επιρροή τους στη χώρα και πιέζουν για ένα σχέδιο κατασκευής αγωγού αξίας 1,5 δισεκατομμυρίου δολαρίων για την εισαγωγή αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου, το οποίο θα υλοποιηθεί από εταιρεία με διασυνδέσεις με την κυβέρνηση Τραμπ. Η ΕΕ προειδοποίησε ότι η διαδικασία επιλογής της εταιρείας στερούνταν της απαιτούμενης διαφάνειας.

Η Ουάσιγκτον έχει επίσης έρθει σε σύγκρουση με τις Βρυξέλλες σχετικά με τον ρόλο του Ύπατου Εκπροσώπου, ο οποίος, βάσει των διατάξεων της Συμφωνίας του Ντέιτον, μεριμνά για την εφαρμογή των νόμων. Ο Κρίστιαν Σμιτ, πρώην υπουργός της γερμανικής κυβέρνησης, παραιτήθηκε τον Μάιο υπό την πίεση των ΗΠΑ, γεγονός που καταδεικνύει τις εντάσεις μεταξύ των δυτικών συμμάχων αναφορικά με τη μεταπολεμική διακυβέρνηση της Βοσνίας.