Το απολύτως διάτρητο σύστημα εκπαίδευσης του ΟΣΕ, ακόμη και για ειδικότητες άμεσα συνδεδεμένες με την ασφάλεια της κυκλοφορίας, στο οποίο απουσίαζαν παρουσιολόγια, εξετάσεις και διαδικασίες αξιολόγησης, με αποτέλεσμα να ανατίθενται κρίσιμα καθήκοντα χωρίς να αποδεικνύεται ότι όσοι τα ασκούσαν είχαν ολοκληρώσει όλα τα προβλεπόμενα στάδια, αποτυπώνεται με σαφήνεια στη νέα έκθεση της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων για τη διερεύνηση της σιδηροδρομικής τραγωδίας των Τεμπών, που κόστισε τη ζωή σε 57 ανθρώπους.
Από το περιεχόμενο της έκθεσης, η οποία επιβάλλει το ανώτατο προβλεπόμενο πρόστιμο τόσο στον ΟΣΕ όσο και στη Hellenic Train, προκύπτει πλήθος παραβάσεων από τις δύο εμπλεκόμενες εταιρείες, αλλά και ξεκάθαρη ανεπάρκεια στην εκπαίδευση όχι μόνο του μοιραίου σταθμάρχη, Βασίλη Σαμαρά, αλλά και εργαζομένων σε κρίσιμες θέσεις που εξακολουθούν να υπηρετούν στον Οργανισμό. Όπως προκύπτει ρητά, ο ΟΣΕ δεν τήρησε τα όσα ο ίδιος όριζε στο Σύστημα Διαχείρισης Ασφαλείας.
Η απόφαση της ΡΑΣ αναδεικνύει, επιπλέον, τη μη εφαρμογή προβλεπόμενων διαδικασιών και από τις δύο πλευρές, σε συνδυασμό με την αποδοχή ως «κανονικότητας» πρακτικών που αντίκεινται στον Γενικό Κανονισμό Κίνησης και εφαρμόζονταν σε ένα περιβάλλον όπου ο ελληνικός σιδηρόδρομος στερούνταν βασικών συστημάτων ασφαλείας, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό πλαίσιο κινδύνου.
Η Αρχή, ολοκληρώνοντας τη διερεύνηση, επέβαλε συνολικό πρόστιμο 140.000 ευρώ στον ΟΣΕ και 120.000 ευρώ στη Hellenic Train, μόλις δύο μήνες μετά την επιβολή προστίμου ύψους 1 εκατ. ευρώ στον Οργανισμό, λόγω μη συμμόρφωσης με τα πρώτα προσωρινά μέτρα που είχαν τεθεί.
Παράλληλα, η ΡΑΣ προειδοποιεί και τους δύο φορείς με νέα πρόστιμα ή πρόσθετα μέτρα, σε περίπτωση που διαπιστωθεί συνέχιση ή μη άρση των παραβάσεων που έχουν ήδη καταγραφεί.
Υπενθυμίζεται ότι αμέσως μετά το δυστύχημα των Τεμπών, η Αρχή είχε προχωρήσει σε αυτεπάγγελτο έλεγχο, εντοπίζοντας σοβαρές παραβιάσεις. Για μία από αυτές, που αφορούσε την εκπαίδευση των σταθμαρχών, είχε ζητήσει την άμεση απομάκρυνση από τα καθήκοντά τους όσων κρίθηκαν ανεπαρκώς εκπαιδευμένοι, απειλώντας ακόμη και με ασφαλιστικά μέτρα. Δέκα ημέρες αργότερα, νέος έλεγχος κατέδειξε ότι η εντολή δεν είχε εφαρμοστεί.
Το πρόστιμο του 1 εκατ. ευρώ αφορούσε ακριβώς αυτή τη μη συμμόρφωση και την παραβίαση των προσωρινών μέτρων, ενώ τα νεότερα πρόστιμα σε ΟΣΕ και Hellenic Train αποτελούν τις κυρώσεις που προβλέπει το ευρωπαϊκό και εθνικό πλαίσιο για τις παραβάσεις που είχαν διαπιστωθεί ήδη από τον πρώτο έλεγχο.
Εκπαίδευση χωρίς τεκμήρια
Σύμφωνα με την έκθεση, το πρόγραμμα βασικής εκπαίδευσης του προσωπικού του Κλάδου Κυκλοφορίας, στο οποίο ανήκε και ο σταθμάρχης των Τεμπών, όφειλε να συνοδεύεται από πλήρη και τεκμηριωμένα αρχεία: παρουσιολόγια με υπογραφές, ημερολόγια μαθημάτων, ωρολόγια προγράμματα, εκθέσεις απόδοσης και συμπεριφοράς, γραπτές και προφορικές εξετάσεις με βαθμολογία, καθώς και συγκρότηση τριμελούς επιτροπής αξιολόγησης.
Ωστόσο, κανένα από τα παραπάνω στοιχεία δεν προσκομίστηκε επαρκώς. Η ΡΑΣ διαπιστώνει ότι, για το σύνολο των εκπαιδευόμενων που ελέγχθηκαν – ακόμη και για όσους παραμένουν σήμερα στον ΟΣΕ – δεν υπάρχει τεκμηρίωση ολοκλήρωσης της προβλεπόμενης εκπαίδευσης, αφού απουσιάζουν πιστοποιήσεις επιτυχούς παρακολούθησης, συγκεντρωτικά δελτία αξιολόγησης και εκθέσεις αξιοποίησης της εκπαίδευσης.
Η δε προβλεπόμενη δεκαοκτάμηνη δοκιμαστική περίοδος για το νεοπροσλαμβανόμενο προσωπικό, που περιλαμβάνει θεωρητική κατάρτιση, πρακτική μαθητεία και σταδιακή ανάθεση καθηκόντων, είτε δεν υλοποιήθηκε είτε δεν αποδείχθηκε ότι υλοποιήθηκε.
Ειδικά για τον κατηγορούμενο σταθμάρχη, η εκπαίδευσή του φαίνεται να ολοκληρώθηκε μόλις έναν μήνα πριν το δυστύχημα, χωρίς να αποδεικνύεται η πλήρης ολοκλήρωση θεωρητικής και πρακτικής κατάρτισης ή η ορθή σταδιακή ανάθεση κρίσιμων καθηκόντων. Η ΡΑΣ σημειώνει χαρακτηριστικά ότι δεν μπορεί να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα πως ολοκληρώθηκε ο Β΄ κύκλος θεωρητικής εκπαίδευσης των 177 ωρών, μετά τον Α΄ κύκλο των 535 ωρών, παράλληλα με την πρακτική εκπαίδευση των 75 ημερών, καθώς δεν προσκομίστηκαν κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία.
Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας ο ΟΣΕ «έχασε» από τα αρχεία του 11 σταθμάρχες, καθώς τα προσκομισθέντα φύλλα αξιολόγησης αφορούν 66 αξιολογήσεις αντί των 77 που έπρεπε να υπάρχουν, χωρίς στοιχεία για χρόνο, τόπο, διάρκεια ή υπογραφές των αξιολογούμενων.
Παρά τους ισχυρισμούς του ΟΣΕ ότι δεν παραβίασε τη διαδικασία και ότι η ΡΑΣ δεν έχει αρμοδιότητα, η Αρχή απέρριψε πλήρως τα επιχειρήματα, διευκρινίζοντας ότι πρόκειται για καθαρά διοικητική διαδικασία, ανεξάρτητη από την ποινική διερεύνηση, και ότι οι διοικητικές κυρώσεις επιβάλλονται ανεξαρτήτως ποινικών ευθυνών. Τόνισε, επίσης, ότι δεν υφίσταται αμετάκλητη ποινική απόφαση και ότι το πόρισμα της ΡΑΣ του 2024, στο οποίο παρέπεμπε ο ΟΣΕ, κρίθηκε νομικά πλημμελές και δεν ισχύει.
Οι ευθύνες της Hellenic Train
Η ΡΑΣ διαπιστώνει ότι και η Hellenic Train παραβίασε βασικές διατάξεις του Γενικού Κανονισμού Κίνησης και του δικού της Συστήματος Διαχείρισης Ασφαλείας. Όπως αναφέρεται, οι μηχανοδηγοί της αμαξοστοιχίας IC62 δεν εφάρμοσαν τα άρθρα 120 και 1204, που προβλέπουν άμεση στάση και συνεννόηση σε περίπτωση απόκλισης από την κανονική πορεία. Δεν προκύπτει ότι διαπίστωσαν ή δήλωσαν ρητά πως κινούνταν σε αντίθετη γραμμή, ούτε ότι ενημέρωσαν τον σταθμάρχη Λάρισας.
Δεν έγινε αναγγελία αναχώρησης σε αντίθετη γραμμή, όπως ορίζουν τα άρθρα 153 και 154, ούτε τηρήθηκαν τα προβλεπόμενα άμεσα μέτρα πρόληψης κινδύνου, δηλαδή στάση της αμαξοστοιχίας, ειδοποίηση αρμόδιων και επανάληψη τηλεγραφήματος.
Οι σύντομοι διάλογοι που επικαλέστηκε η εταιρεία δεν αποδεικνύουν, κατά την Αρχή, ούτε επίγνωση της κατάστασης ούτε εφαρμογή των διαδικασιών. Αντίθετα, σύμφωνα με τα πορίσματα της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων και του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, η κατάσταση αντιμετωπίστηκε ως «φυσιολογική», αποκλείοντας την ενεργοποίηση των προστατευτικών μηχανισμών.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην απόρριψη του ισχυρισμού ότι η κίνηση σε αντίθετη γραμμή αποτελούσε «συνήθη πρακτική». Όπως τονίζει η ΡΑΣ, η επίκληση μιας παγιωμένης κατάστασης όχι μόνο δεν απαλλάσσει το προσωπικό από την τήρηση των κανόνων, αλλά επιβάλλει ακόμη αυστηρότερη συμμόρφωση, ιδίως σε συνθήκες έλλειψης βασικών συστημάτων ασφαλείας.
