Ελευθερία Τύπου: Στον πάτο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ξανά η Ελλάδα σύμφωνα με τους RSF

Σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα υποχωρεί η ελευθερία της ενημέρωσης διεθνώς, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Δείκτη Ελευθερίας του Τύπου των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα για το 2026. Η έκθεση περιγράφει ένα περιβάλλον αυξανόμενης πίεσης για τη δημοσιογραφία, με πολιτικές παρεμβάσεις, οικονομική εξάρτηση των μέσων ενημέρωσης και νέες μορφές παραπληροφόρησης μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης να διαμορφώνουν ένα ολοένα πιο ασφυκτικό τοπίο.

Η παγκόσμια εικόνα εμφανίζεται ιδιαίτερα ανησυχητική, καθώς οι δημοκρατικοί θεσμοί και η ανεξάρτητη ενημέρωση δοκιμάζονται από συγκεντρωτικές εξουσίες, οικονομικά συμφέροντα και τεχνολογικά εργαλεία που δυσκολεύουν τη διάκριση ανάμεσα στην πραγματική είδηση και την κατασκευασμένη πληροφορία.

Η Ελλάδα παραμένει για πέμπτη συνεχόμενη χρονιά στην τελευταία θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την ελευθερία του Τύπου, γεγονός που επιβεβαιώνει τη σταθερή υποχώρηση της χώρας σε έναν κρίσιμο δείκτη δημοκρατικής ποιότητας.

Η Ελλάδα ξανά ουραγός στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Παρά τη μικρή άνοδο στην παγκόσμια κατάταξη, η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει τη χειρότερη επίδοση μεταξύ των κρατών-μελών της Ε.Ε. Στον δείκτη του 2026 βρίσκεται στην 86η θέση ανάμεσα σε 180 χώρες, παραμένοντας κάτω από χώρες με διαφορετικές θεσμικές και πολιτικές παραδόσεις.

Η χώρα κατατάσσεται στην «πορτοκαλί ζώνη», ένδειξη που παραπέμπει σε σοβαρές δυσλειτουργίες στο περιβάλλον της ενημέρωσης. Οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα επισημαίνουν ως βασικά προβλήματα τις δικαστικές πιέσεις κατά δημοσιογράφων, τις υποθέσεις παρακολουθήσεων, την αδύναμη προστασία της ερευνητικής δημοσιογραφίας και τη συγκέντρωση της ιδιοκτησίας των μέσων ενημέρωσης σε περιορισμένο αριθμό ισχυρών επιχειρηματικών κέντρων.

Η αρνητική αυτή πορεία ξεκίνησε το 2022, όταν η Ελλάδα υποχώρησε στην 108η θέση παγκοσμίως και βρέθηκε για πρώτη φορά στην τελευταία θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το 2023 παρέμεινε ουραγός των «27», καταλαμβάνοντας την 107η θέση διεθνώς. Το 2024 ανέβηκε στην 88η θέση, χωρίς να αλλάξει η θέση της εντός Ε.Ε., ενώ το 2025 βρέθηκε στην 89η θέση. Το 2026 καταγράφεται στην 86η θέση, συμπληρώνοντας πέντε συνεχόμενα χρόνια στην τελευταία θέση της ευρωπαϊκής κατάταξης.

Οι αιχμές των RSF για θεσμούς, παρακολουθήσεις και ασφάλεια

Η έκθεση των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα για την Ελλάδα εστιάζει σε θεσμικές αδυναμίες που επιβαρύνουν το δημοσιογραφικό περιβάλλον. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ανεξαρτησία των δημόσιων μέσων, στη λειτουργία των ρυθμιστικών αρχών και στην περιορισμένη αποτελεσματικότητα των μηχανισμών λογοδοσίας.

Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκονται και οι υποθέσεις παρακολουθήσεων δημοσιογράφων, καθώς και η σκιά του λογισμικού Predator. Οι RSF θεωρούν ότι τέτοιες υποθέσεις πλήττουν την αξιοπιστία των θεσμών και καλλιεργούν κλίμα φόβου στον χώρο της ενημέρωσης.

Η έκθεση επισημαίνει επίσης τη νομοθετική αυστηροποίηση γύρω από τη δυσφήμιση, την καθυστέρηση στην πλήρη διαλεύκανση της δολοφονίας του δημοσιογράφου Γιώργου Καραϊβάζ και το αίσθημα ατιμωρησίας που εξακολουθεί να βαραίνει το πεδίο της ασφάλειας των λειτουργών του Τύπου.

Παράλληλα, καταγράφονται περιστατικά σωματικών επιθέσεων κατά δημοσιογράφων σε διαδηλώσεις και αθλητικές διοργανώσεις, καθώς και φαινόμενα σεξισμού εις βάρος γυναικών δημοσιογράφων. Η οικονομική επισφάλεια των μέσων ενημέρωσης λειτουργεί ως πρόσθετος παράγοντας πίεσης, καθώς αυξάνει την εξάρτηση από επιχειρηματικά συμφέροντα με παράλληλες πολιτικές και οικονομικές επιδιώξεις.

Το ευρωπαϊκό χάσμα και η απειλή της Τεχνητής Νοημοσύνης

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η εικόνα παραμένει έντονα άνιση. Οι χώρες της Βόρειας Ευρώπης συνεχίζουν να βρίσκονται στην κορυφή της διεθνούς κατάταξης, με τη Νορβηγία να διατηρεί την πρώτη θέση και κράτη όπως η Ολλανδία, η Εσθονία και η Δανία να εμφανίζονται ανάμεσα στα ισχυρότερα παραδείγματα προστασίας της ελευθεροτυπίας.

Στον αντίποδα, χώρες όπως η Ερυθραία, η Βόρεια Κορέα και η Κίνα παραμένουν στις τελευταίες θέσεις, σε περιβάλλοντα όπου η ανεξάρτητη δημοσιογραφία διώκεται, ποινικοποιείται ή ελέγχεται ασφυκτικά από την κρατική εξουσία.

Η κρίση ελευθερίας του Τύπου συνδέεται πλέον και με την κρίση εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στην ενημέρωση. Η πόλωση, η οικονομική εξάρτηση των μέσων, η σύνδεση ιδιοκτητών με πολιτικά κέντρα και η διάδοση παραπλανητικού περιεχομένου έχουν διαβρώσει τη σχέση κοινού και δημοσιογραφίας.

Οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα προειδοποιούν ότι το 2026 μπορεί να εξελιχθεί σε κομβική χρονιά για την αξιοπιστία της ενημέρωσης, καθώς η χρήση deepfakes και εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης εντείνει τον κίνδυνο μαζικής παραπληροφόρησης.

Το μήνυμα της έκθεσης είναι σαφές: χωρίς ισχυρή προστασία των δημοσιογράφων, ανεξάρτητους ελεγκτικούς μηχανισμούς και πραγματική θεσμική θωράκιση της ενημέρωσης, η ελευθεροτυπία κινδυνεύει να μετατραπεί από θεμέλιο της δημοκρατίας σε διαρκώς συρρικνούμενο δικαίωμα.