ΕΛΚΕΘΕ: Ψυχραιμία για τον λαγοκέφαλο

Το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), ως ο κορυφαίος δημόσιος ερευνητικός φορέας της χώρας για τη μελέτη της υδρόσφαιρας και των υδρόβιων οργανισμών, έκρινε απαραίτητο να παρέμβει δημόσια. Αφορμή στάθηκαν τα εκτεταμένα δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών που αφορούν τον λαγοκέφαλο και την υποτιθέμενη επικινδυνότητά του. Με ανακοίνωσή του, το ΕΛΚΕΘΕ καλεί τους πολίτες να αντιμετωπίσουν το ζήτημα με ψυχραιμία και υπευθυνότητα, αποφεύγοντας τον πανικό.

Τι είναι ο λαγοκέφαλος και πώς έφτασε στην Ελλάδα

Ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus) αποτελεί ένα ξενικό είδος που εισήλθε στη Μεσόγειο Θάλασσα από την Ερυθρά Θάλασσα, μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Στην Ελλάδα, η πρώτη καταγραφή του έγινε το 2005 και έκτοτε η παρουσία του έχει επεκταθεί σχεδόν σε όλες τις ελληνικές θάλασσες, με τις εμφανίσεις του να γίνονται ολοένα και συχνότερες. Πρόκειται για ένα χωροκατακτητικό είδος που επιδρά αρνητικά στη βιοποικιλότητα, τα θαλάσσια οικοσυστήματα και την αλιεία, καθώς ανταγωνίζεται τα ντόπια είδη για τροφή και καταναλώνει εμπορικά αλιεύματα. Οι παράκτιοι αλιείς αντιμετωπίζουν σημαντικές οικονομικές απώλειες εξαιτίας του, καθώς προκαλεί ζημιές στα αλιευτικά εργαλεία, καταστρέφει δίχτυα και παραγάδια, ενώ τους αναγκάζει να αλλάζουν περιοχές ψαρέματος.

Τοξικότητα και νομοθετικό πλαίσιο

Οι ιστοί του λαγοκέφαλου περιέχουν την ισχυρή νευροτοξίνη τετροδοτοξίνη (TTX), για την οποία δεν υπάρχει γνωστό αντίδοτο. Η κατανάλωσή του μπορεί να προκαλέσει σοβαρή δηλητηρίαση και ακόμη και θάνατο. Για τον λόγο αυτό, η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαγορεύει ρητά τη διάθεση και κατανάλωση του είδους, καθώς και των συγγενικών του ψαριών. Στην Ελλάδα, έχει καταγραφεί μόνο ένα περιστατικό δηλητηρίασης, το οποίο αφορούσε πέντε αλλοδαπούς ναυτικούς που αγνοούσαν την επικινδυνότητα του ψαριού. Μέχρι σήμερα, δεν έχει καταγραφεί κανένας θάνατος από κατανάλωση λαγοκέφαλου στη χώρα.

Κίνδυνος για τους λουόμενους: Τι λέει η επιστήμη

Σύμφωνα με το ΕΛΚΕΘΕ, δεν υπάρχει επίσημο σύστημα καταγραφής περιστατικών επιθέσεων ή δηλητηριάσεων από λαγοκέφαλο στην Ελλάδα ή σε άλλες μεσογειακές χώρες. Το Κέντρο έχει ενημερωθεί μόνο για ένα επιβεβαιωμένο περιστατικό τραυματισμού λουόμενης στην Κρήτη το 2022. Τα περιστατικά που κυκλοφορούν τις τελευταίες ημέρες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν έχουν επιβεβαιωθεί και, σύμφωνα με τους επιστήμονες, ενδέχεται να δημιουργούν αδικαιολόγητο φόβο και ανασφάλεια.

Σχέδιο δράσης και μέτρα αντιμετώπισης

Το ΕΛΚΕΘΕ παρακολουθεί συστηματικά την εξάπλωση του λαγοκέφαλου και τις επιπτώσεις του στο θαλάσσιο περιβάλλον και στην αλιεία, σε συνεργασία με τα αρμόδια υπουργεία. Το 2024 εκπονήθηκε Σχέδιο Δράσης για τη διαχείριση του είδους, το οποίο περιλαμβάνει προτάσεις για την παρακολούθηση, τη διαχείριση και την πιθανή αξιοποίησή του. Παράλληλα, έχει προταθεί πιλοτικό πρόγραμμα επιδοτούμενης αλίευσης λαγοκέφαλων από επαγγελματίες παράκτιους αλιείς, ακολουθώντας το παράδειγμα της Κύπρου. Η σχετική πρόταση έχει ήδη αποσταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για έγκριση.

Οδηγίες και συστάσεις προς τους πολίτες

Οι επιστήμονες καλούν όσους επισκέπτονται τις παραλίες ή ασχολούνται με το ερασιτεχνικό ψάρεμα να επιδείξουν ψυχραιμία και προσοχή. Συγκεκριμένα, συνιστούν:

• Να μην πλησιάζουμε, αγγίζουμε ή ταΐζουμε άγρια ζώα, θαλάσσια ή χερσαία.
• Να χειριζόμαστε τον λαγοκέφαλο μόνο εφόσον είναι απολύτως απαραίτητο και πάντα με ειδικά χοντρά γάντια.
• Να μην καταναλώνουμε ποτέ λαγοκέφαλο.
• Να μην τρώμε οποιοδήποτε ψάρι ή θαλάσσιο οργανισμό εάν δεν είμαστε απολύτως βέβαιοι ότι είναι ασφαλής για κατανάλωση.

Το ΕΛΚΕΘΕ υπογραμμίζει ότι απαιτείται ενημέρωση, προσοχή και επιστημονική τεκμηρίωση, όχι υπερβολή και πανικός.