EMGF: Η Ανατολική Μεσόγειος ενεργειακός κόμβος

Τον στρατηγικό ρόλο της Ανατολικής Μεσογείου ως κρίσιμου ενεργειακού διαδρόμου ανάμεσα στη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και την Αφρική ανέδειξε η 10η Υπουργική Σύνοδος του Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (East Med Gas Forum – EMGF), η οποία πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα στην Ουάσινγκτον υπό την προεδρία του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου.

Η σύνοδος πραγματοποιήθηκε έπειτα από κοινή πρόσκληση του Έλληνα υπουργού και του Αμερικανού υπουργού Ενέργειας Κρις Ράιτ, καταλήγοντας στην ομόφωνη υιοθέτηση κοινού ανακοινωθέντος. Στο κείμενο αναγνωρίζεται ρητά ότι η ανάπτυξη του φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο πρέπει να πραγματοποιείται εντός του πλαισίου που ορίζει το Διεθνές Δίκαιο.

Η συγκεκριμένη αναφορά αποκτά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα, καθώς διατυπώνεται σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων, όπου η ενεργειακή ασφάλεια, οι κρίσιμες υποδομές και η ανθεκτικότητα των ενεργειακών συστημάτων αποτελούν πλέον βασικά πεδία περιφερειακής ισχύος και διπλωματικής συνεργασίας.

Στη σύνοδο συμμετείχαν, μαζί με τον Σταύρο Παπασταύρου και τον Κρις Ράιτ, ο υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κυπριακής Δημοκρατίας Μιχάλης Δαμιανός, ο υπουργός Πετρελαίου και Ορυκτών Πόρων της Αιγύπτου Καρίμ Μπανταουί, ο υπουργός Ενέργειας και Ορυκτών Πόρων της Ιορδανίας Σαλέχ Αλί Αλ Καραμπσέχ, καθώς και επικεφαλής αντιπροσωπειών από το Ισραήλ, την Ιταλία και την Παλαιστίνη. Παρόντες ήταν επίσης εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Ενεργειακή ασφάλεια και διεθνές δίκαιο

Οι υπουργοί και οι επικεφαλής των αντιπροσωπειών συζήτησαν τις τρέχουσες εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, την ενεργειακή συνεργασία, την προστασία κρίσιμων υποδομών και τον στρατηγικό σχεδιασμό του Οργανισμού. Σύμφωνα με τη διακήρυξη της συνόδου, το EMGF αποτελεί κρίσιμη πλατφόρμα διαλόγου και συντονισμού για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας στην περιοχή.

Το κοινό ανακοινωθέν υπογραμμίζει την ανάγκη ενός πλαισίου κοινής κατανόησης και ανάπτυξης, με βάση τους κανόνες του διεθνούς δικαίου. Η διατύπωση αυτή έρχεται να ενισχύσει τη θέση όσων θεωρούν ότι η ενεργειακή αξιοποίηση της Ανατολικής Μεσογείου οφείλει να στηρίζεται σε σαφείς κανόνες, αμοιβαία αποδεκτές αρχές και σεβασμό των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών.

Στο επίκεντρο βρέθηκαν και οι τρόποι με τους οποίους τα κράτη-μέλη μπορούν να αξιοποιήσουν το Φόρουμ για την ανάπτυξη διασυνδεδεμένων και ανθεκτικών ενεργειακών συστημάτων, με βασικό πυλώνα το φυσικό αέριο. Η Ανατολική Μεσόγειος παρουσιάστηκε ως περιοχή με ιδιαίτερη γεωοικονομική αξία, ικανή να συνδέσει ενεργειακά τρεις ηπείρους και να λειτουργήσει ως κόμβος σταθερότητας σε ένα περιβάλλον έντονων αναταράξεων.

Στο πλαίσιο της Υπουργικής Συνόδου προηγήθηκε γεύμα εργασίας με τη συμμετοχή εκπροσώπων μεγάλων ενεργειακών εταιρειών από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ανατολική Μεσόγειο. Η παρουσία επιχειρηματικών παραγόντων υψηλού επιπέδου επιβεβαίωσε το αυξημένο ενδιαφέρον για τις ενεργειακές δυνατότητες της περιοχής και για τα έργα υποδομής που μπορούν να ενισχύσουν την περιφερειακή διασύνδεση.

Σύμφωνα με τη διακήρυξη, οι συζητήσεις για την αναθεωρημένη μακροπρόθεσμη στρατηγική του Φόρουμ συνεχίζονται στο Εκτελεστικό Συμβούλιο, με την υποστήριξη της Γραμματείας. Στόχος είναι η διαμόρφωση κοινής αντίληψης μεταξύ των κρατών-μελών για τη μελλοντική στρατηγική κατεύθυνση του EMGF και για τον ρόλο του φυσικού αερίου στη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου.

Νέα προεδρία και ελληνικό μήνυμα σταθερότητας

Κατά τη διάρκεια της συνόδου, ο υπουργός Ενέργειας και Υποδομών του Ισραήλ Έλι Κοέν ορίστηκε πρόεδρος της Υπουργικής Συνόδου για την περίοδο από 1 Αυγούστου 2026 έως 30 Ιουνίου 2027. Αναπληρωτής πρόεδρος ορίστηκε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενεργειακής Ασφάλειας της Ιταλίας Ζιλμπέρτο Πιτσέτο Φρατίν, ενώ ο Γιόσι Νταγιάν από το Ισραήλ αναλαμβάνει την προεδρία του Εκτελεστικού Συμβουλίου για την ίδια περίοδο.

Οι υπουργοί και οι επικεφαλής των αντιπροσωπειών εξέφρασαν την εκτίμησή τους προς τις Ηνωμένες Πολιτείες για τη φιλοξενία της Υπουργικής Συνόδου. Ευχαρίστησαν επίσης τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και τον υπουργό Ενέργειας Κρις Ράιτ για τη συμβολή τους στην προώθηση της συνεργασίας. Όπως τονίστηκε, η πρωτοβουλία αποτυπώνει την κοινή βούληση για εποικοδομητική συνεργασία, ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και θωράκιση της ανθεκτικότητας των ενεργειακών συστημάτων.

Μετά την ολοκλήρωση της συνόδου, ο Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε ότι η Ελλάδα έχει την τιμή και την ευθύνη να προεδρεύει στην Υπουργική Σύνοδο για το φυσικό αέριο των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου, σε μια διαδικασία που φιλοξενείται από τον υπουργό Ενέργειας των Ηνωμένων Πολιτειών. Υπογράμμισε ότι, σε περίοδο γεωπολιτικών συγκρούσεων και αβεβαιότητας, έχει ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι υπουργοί και εκπρόσωποι από Ελλάδα, Κύπρο, Ιορδανία, Αίγυπτο, Ηνωμένες Πολιτείες, Ισραήλ, Παλαιστίνη, Ιταλία, Ευρωπαϊκή Ένωση και Παγκόσμια Τράπεζα κάθονται στο ίδιο τραπέζι για να συζητήσουν τις ενεργειακές εξελίξεις στην περιοχή.

Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας σημείωσε ότι η ελληνική προεδρία αναδεικνύει τον ηγετικό ρόλο που αναγνωρίζεται στη χώρα στον ενεργειακό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου. Όπως ανέφερε, η Ελλάδα συμβάλλει στην οικοδόμηση πλαισίου συνεργασίας με πλήρη σεβασμό στο διεθνές δίκαιο, με αμοιβαία αποδεκτές αρχές και εμπορικούς κανόνες που ενισχύουν τη σταθερότητα και αποθαρρύνουν μονομερείς και αναθεωρητικές συμπεριφορές.

Το μήνυμα της συνόδου είναι σαφές: η ενεργειακή ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη γεωπολιτική σταθερότητα, τον σεβασμό των κανόνων και την πολυμερή συνεργασία. Σε μια περιοχή όπου οι ανταγωνισμοί παραμένουν ισχυροί, το φυσικό αέριο αντιμετωπίζεται ως εργαλείο σύνδεσης, ασφάλειας και οικονομικής προοπτικής, υπό την προϋπόθεση ότι η ανάπτυξή του θα στηριχθεί σε θεσμική νομιμότητα και όχι σε μονομερείς επιδιώξεις.