Ενδοοικογενειακή βία: Πώς αναγνωρίζονται τα πρώιμα σημάδια

Η αναγνώριση των πρώιμων ενδείξεων μιας κακοποιητικής σχέσης αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την πρόληψη της έμφυλης βίας, καθώς οι συμπεριφορές ελέγχου και επιβολής συχνά προηγούνται της σωματικής κακοποίησης. Σύμφωνα με την ψυχολόγο Κατερίνα Ασλάνογλου από το Κέντρο Διοτίμα, το οποίο παρέχει εξειδικευμένη υποστήριξη σε γυναίκες που βιώνουν έμφυλη βία, η έγκαιρη αναγνώριση αυτών των μοτίβων μπορεί να αποτελέσει καθοριστικό βήμα για την προστασία των θυμάτων.

Τα πρώιμα σημάδια μιας κακοποιητικής σχέσης

Σύμφωνα με την κα Ασλάνογλου, στις πρώιμες ενδείξεις περιλαμβάνονται η υπερβολική ζήλια και η κτητικότητα, ιδίως όταν συνοδεύονται από την απαίτηση να γνωρίζει ο σύντροφος συνεχώς πού βρίσκεται η γυναίκα και με ποιον. Επίσης, η απομόνωσή της από φίλους και συγγενείς και η προσπάθεια περιορισμού των επαφών της με ανθρώπους που εμπιστεύεται, ο έλεγχος του τηλεφώνου και των κοινωνικών δικτύων, η απαίτηση να δοθούν κωδικοί πρόσβασης ή η παρακολούθηση των επικοινωνιών της, η συστηματική υποτίμηση και απαξίωση, ακόμη και όταν οι προσβολές παρουσιάζονται ως «αστείο», οι απειλές, ο εκφοβισμός και η καταστροφή αντικειμένων, ιδιαίτερα ως αντίδραση σε μια διαφωνία ή σε ένα όριο που θέτει η γυναίκα, ο οικονομικός έλεγχος ή η επιβολή οικονομικής εξάρτησης, καθώς και η παραβίαση των σεξουαλικών ή άλλων προσωπικών ορίων της.

«Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να παρατηρούμε πώς αντιδρά ένας άνθρωπος όταν η σύντροφός του διαφωνεί μαζί του, λέει “όχι” ή θέτει ένα όριο», επισημαίνει η ψυχολόγος. Δεν χρειάζεται να συνυπάρχουν όλες οι παραπάνω συμπεριφορές, ούτε κάθε μεμονωμένο περιστατικό προδικάζει ότι θα ακολουθήσει σωματική βία. Το κρίσιμο είναι εάν διαμορφώνεται ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο επιβολής και ελέγχου και εάν αυτό κλιμακώνεται.

Συμπεριφορές όπως οι συνεχείς κλήσεις, η απαίτηση για διαρκή ενημέρωση ή η έντονη ζήλια ενδέχεται να παρουσιάζονται ως εκδηλώσεις ενδιαφέροντος και αγάπης. «Μια υγιής σχέση μπορεί να αντέξει το “όχι”, τη διαφωνία και την αυτονομία του άλλου. Δεν χρειάζεται φόβο για να διατηρηθεί», υπογραμμίζει η κ. Ασλάνογλου.

Ποια σημάδια συνδέονται με σοβαρότερο κίνδυνο

Για την αξιολόγηση του κινδύνου, η ψυχολόγος ξεχωρίζει ως ιδιαίτερα ανησυχητικά σημάδια τα προηγούμενα περιστατικά σωματικής βίας, τις απειλές ότι ο σύντροφος θα σκοτώσει ή θα τραυματίσει τη γυναίκα, την πρόσβαση σε όπλο, την καταδίωξη και επίμονη παρακολούθηση, καθώς και την παραβίαση περιοριστικών μέτρων.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν η γυναίκα επιχειρεί να αποχωρήσει από τη σχέση ή έχει μόλις χωρίσει, εφόσον έχει προηγηθεί έλεγχος, εκφοβισμός ή βία. Οι απειλές, οι επίμονες κλήσεις και οι πιεστικές προσπάθειες επανασύνδεσης μπορεί να αποτελούν συνέχεια της ίδιας ελεγκτικής συμπεριφοράς. «Αυτό δεν σημαίνει ότι ο χωρισμός προκαλεί τη βία. Η ευθύνη για τη βία ανήκει αποκλειστικά στον δράστη», διευκρινίζει η κ. Ασλάνογλου.

Για αυτόν τον λόγο, η προτροπή «απλώς φύγε» δεν είναι επαρκής. Όπου είναι δυνατόν, η αποχώρηση χρειάζεται να σχεδιάζεται με τη συνδρομή εξειδικευμένων υπηρεσιών, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες, την ύπαρξη παιδιών, το διαθέσιμο υποστηρικτικό δίκτυο και τους πιθανούς κινδύνους μετά τον χωρισμό.

Πάνω από 14.500 καταγγελίες το οκτάμηνο του 2026

Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, από τον Ιανουάριο έως και τον Αύγουστο του 2026 καταγγέλθηκαν στις αρμόδιες αστυνομικές υπηρεσίες 14.519 περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας και πραγματοποιήθηκαν 8.920 συλλήψεις για σχετικά αδικήματα. Το ίδιο διάστημα, ως δράστες αδικημάτων του νόμου περί ενδοοικογενειακής βίας καταγράφηκαν 14.978 πρόσωπα, εκ των οποίων 11.950 άνδρες και 3.028 γυναίκες.

Από την έναρξη λειτουργίας του Panic Button, τον Μάρτιο του 2023, έως τις 31 Αυγούστου 2026, στην εφαρμογή είχαν εγγραφεί 15.113 γυναίκες και 1.470 άνδρες. Παράλληλα, είχαν αποσταλεί 2.935 αυτοματοποιημένα μηνύματα προς την αστυνομία έπειτα από ενεργοποίησή της. Τα στοιχεία αφορούν αποκλειστικά περιστατικά που έφτασαν στις Αρχές και δεν αποτυπώνουν από μόνα τους τη συνολική έκταση της βίας.

«Η παραμονή δεν αποτελεί συναίνεση στη βία»

Η κα Ασλάνογλου τονίζει ότι μια γυναίκα δεν χρειάζεται να περιμένει να υποστεί σωματική βία για να ζητήσει υποστήριξη. Εξίσου σημαντικό είναι το περιβάλλον της να την ακούσει χωρίς να την αμφισβητεί ή να τη ρωτά «γιατί δεν φεύγεις;». Η απομόνωση, η οικονομική εξάρτηση, η ύπαρξη παιδιών και ο φόβος για όσα μπορεί να ακολουθήσουν περιορίζουν συχνά σημαντικά τις επιλογές της. «Η παραμονή σε μια κακοποιητική σχέση δεν αποτελεί συναίνεση στη βία», υπογραμμίζει.

Πού μπορούν να απευθυνθούν τα θύματα

Σε περίπτωση άμεσου κινδύνου, οι πολίτες μπορούν να καλέσουν την Άμεση Δράση στο 100. Εάν δεν μπορούν να μιλήσουν, μπορούν να στείλουν SMS στον ίδιο αριθμό, αναφέροντας την ακριβή διεύθυνσή τους, το ονοματεπώνυμό τους και το είδος της επείγουσας ανάγκης. Η γραμμή SOS 15900 παρέχει δωρεάν υποστήριξη σε γυναίκες που βιώνουν βία, όλο το εικοσιτετράωρο.