Ενέργεια: Αναβολή από ΕΕ, «ομπρέλα» Μητσοτάκη

Η Σύνοδος Κορυφής στις Βρυξέλλες ολοκληρώθηκε χωρίς την επίτευξη οριστικής συμφωνίας για το μείζον ενεργειακό ζήτημα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων διαπραγματεύσεων. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες, παρά τις εκτενείς συζητήσεις, δεν κατόρθωσαν να καταλήξουν σε ένα ενιαίο πλαίσιο αντιμετώπισης των πιέσεων στις αγορές ενέργειας, μεταθέτοντας την τελική απόφαση στην έκτακτη Σύνοδο της 26ης Νοεμβρίου. Το αποτέλεσμα αυτό αφήνει εκκρεμή κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με την ευρωπαϊκή στρατηγική απέναντι στο αυξημένο κόστος ενέργειας και τις επιπτώσεις του στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.

Από την πλευρά της Αθήνας, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έσπευσε να διαμηνύσει ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν προτίθεται να αφήσει την οικονομία και τους πολίτες εκτεθειμένους σε ενδεχόμενη επιδείνωση. Χωρίς να προαναγγείλει συγκεκριμένα μέτρα, ο πρωθυπουργός άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο πρόσθετων παρεμβάσεων, υπογραμμίζοντας ότι η κυβέρνηση θα αξιολογήσει τα δεδομένα και θα κινηθεί αναλόγως. Η δήλωσή του ότι «δεν θα τινάξουμε την μπάνκα στον αέρα για τις εκλογές» αποτυπώνει την προσπάθεια εξισορρόπησης μεταξύ δημοσιονομικής σύνεσης και ανάγκης για κοινωνική προστασία.

Το πολιτικό μήνυμα είναι σαφές: η Αθήνα επιθυμεί να διατηρήσει την ευελιξία των κινήσεών της, χωρίς εκ των προτέρων δεσμεύσεις για πακέτο παροχών, αλλά και χωρίς να αποκλείει την ενεργοποίηση μέτρων εάν οι ενεργειακές πιέσεις ενταθούν περαιτέρω.

Η «ομπρέλα» προστασίας και οι εφεδρείες για τον χειμώνα

Κεντρικό στοιχείο της κυβερνητικής στρατηγικής, όπως παρουσιάστηκε από τον πρωθυπουργό, είναι ότι η πολιτική δεν εξαντλείται στα ήδη ανακοινωθέντα μέτρα. Ο κ. Μητσοτάκης τόνισε ότι η στήριξη της κοινωνίας θα συνεχιστεί και διευκρίνισε ότι υπάρχουν δημοσιονομικές εφεδρείες για την κάλυψη των αναγκών ολόκληρου του χειμώνα. Παράλληλα, η Αθήνα διεκδικεί μεγαλύτερη ευελιξία από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ώστε να μπορεί να προσθέσει στοχευμένα και προσωρινά μέτρα στο υφιστάμενο οπλοστάσιο. Δεν πρόκειται, όπως ξεκαθάρισε, για υπόσχεση οριζόντιων φορολογικών μειώσεων ή για ανεξέλεγκτη παροχολογία, αλλά για τη δυνατότητα ενεργοποίησης παρεμβάσεων ανάλογα με την εξέλιξη των τιμών και τις πραγματικές ανάγκες.

Ήδη, σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, τα μέτρα στήριξης που έχουν εφαρμοστεί ξεπερνούν το 1 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων παρεμβάσεων για το πετρέλαιο θέρμανσης, την επιστροφή ενός ενοικίου για την κύρια κατοικία, καθώς και τις προγραμματισμένες αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις. Ωστόσο, το πρόβλημα παραμένει άλυτο, καθώς η ενεργειακή κρίση συνδέεται άρρηκτα με τη διεθνή αστάθεια και τις πολεμικές συγκρούσεις, με την κυβέρνηση να αναγνωρίζει ότι οι επιπτώσεις δεν μπορούν να προβλεφθούν με ακρίβεια. Εξ ου και το διττό μήνυμα από τις Βρυξέλλες: προστασία της κοινωνίας, αλλά και προσεκτική διαχείριση των διαθέσιμων πόρων.

Ο κ. Μητσοτάκης έσπευσε να μετριάσει τις προσδοκίες για μια εύκολη ευρωπαϊκή λύση, επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να μείνει ανεπηρέαστη από μια κρίση τέτοιας κλίμακας. Η «ομπρέλα» προστασίας, επομένως, δεν συνεπάγεται εξαφάνιση των πιέσεων, αλλά διατήρηση της δυνατότητας παρέμβασης εφόσον η κατάσταση επιδεινωθεί.

Η επόμενη μάχη μεταφέρεται στις 26 Νοεμβρίου

Η ενεργειακή ατζέντα δεν έκλεισε στις Βρυξέλλες· μεταφέρεται στην έκτακτη Σύνοδο της 26ης Νοεμβρίου, όπου αναμένεται να επανέλθει στο προσκήνιο η αναζήτηση ευρωπαϊκών απαντήσεων για το κόστος ενέργειας και την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσον η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα έχει παρουσιάσει έως τότε συγκεκριμένες προτάσεις που θα παρέχουν μεγαλύτερα περιθώρια κινήσεων στα κράτη-μέλη. Η ελληνική πλευρά επιδιώκει λύσεις που θα επιτρέπουν προσωρινές και στοχευμένες παρεμβάσεις, χωρίς να διακυβεύεται η δημοσιονομική ισορροπία.

Παράλληλα, η συζήτηση για την πράσινη μετάβαση παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να επιβαρύνει δυσανάλογα τη βιομηχανία και την παραγωγή, ιδίως σε κλάδους που δεν διαθέτουν ακόμη τις απαραίτητες τεχνικές λύσεις για πλήρη απανθρακοποίηση. Στο ίδιο πλαίσιο, ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε στην ανάγκη ενίσχυσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και των δυνατοτήτων αποθήκευσης, ως μέρους μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής για πιο ανταγωνιστικό ενεργειακό κόστος. Η 26η Νοεμβρίου αποκτά, συνεπώς, ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς θα αποτελέσει το επόμενο κρίσιμο σημείο για το κατά πόσον η Ευρώπη μπορεί να περάσει από τις γενικές διακηρύξεις σε συγκεκριμένες αποφάσεις.

Μεταναστευτικό: Οι ελληνικές θέσεις αναζητούν ευρωπαϊκή εφαρμογή

Εάν στο ενεργειακό μέτωπο δεν υπήρξε η αποφασιστική εξέλιξη που ανέμενε η Αθήνα, στο μεταναστευτικό η ελληνική κυβέρνηση επιχείρησε να αναδείξει ένα διαφορετικό αποτέλεσμα: την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταπόκρισης σε πρωτοβουλίες που η ίδια υποστηρίζει εδώ και χρόνια. Ο κ. Μητσοτάκης έδωσε έμφαση στην προστασία των συνόρων και στην ανάγκη μετατροπής των εθνικών προτεραιοτήτων σε ευρωπαϊκή πολιτική. Με την αναφορά του στα «γαλάζια γράμματα», άφησε και πολιτική αιχμή προς τον Νίκο Ανδρουλάκη, υποστηρίζοντας ότι ελληνικές πρωτοβουλίες μπορούν να βρίσκουν ανταπόκριση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Για την Αθήνα, το ζητούμενο είναι να μην αντιμετωπίζεται το μεταναστευτικό ως αποκλειστική ευθύνη των χωρών πρώτης υποδοχής. Η διαχείριση των εξωτερικών συνόρων, η συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών και η διαμόρφωση κοινών κανόνων αποτελούν πάγιες διεκδικήσεις της ελληνικής πλευράς. Η κυβέρνηση επιδιώκει να εμφανίσει την ευρωπαϊκή συζήτηση ως δικαίωση μιας γραμμής που έχει διατυπωθεί επανειλημμένα από την Αθήνα. Ωστόσο, η πολιτική σημασία των εξελίξεων θα κριθεί στην πράξη: από το εάν οι διακηρύξεις θα μεταφραστούν σε αποτελεσματικότερη φύλαξη των συνόρων και ουσιαστικότερη ευρωπαϊκή συνδρομή.

Ο μεγάλος πονοκέφαλος του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού και ο Μακρόν

Το τρίτο μεγάλο μέτωπο της Συνόδου αφορά τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μια διαπραγμάτευση που αγγίζει άμεσα τις χρηματοδοτήσεις προς τις περιφέρειες, τους αγρότες και τις πολιτικές συνοχής, δηλαδή πόρους ιδιαίτερης σημασίας για την Ελλάδα. Ο πρωθυπουργός ξεκαθάρισε ότι η Αθήνα δεν είναι διατεθειμένη να δεχθεί περαιτέρω υποχωρήσεις στην Κοινή Αγροτική Πολιτική και στην πολιτική συνοχής, τουλάχιστον σε σχέση με τα ποσά που έχει προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Μάλιστα, ανέφερε ότι άλλες 15 χώρες συντάσσονται με την ελληνική θέση, διαμορφώνοντας ένα ευρύτερο μέτωπο υπέρ της διατήρησης των συγκεκριμένων κονδυλίων.

Η ελληνική στάση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς ο νέος προϋπολογισμός θα καθορίσει τις χρηματοδοτικές δυνατότητες της Ένωσης για τα επόμενα χρόνια. Για χώρες όπως η Ελλάδα, οι πόροι της συνοχής και της αγροτικής πολιτικής δεν αποτελούν απλώς λογιστικές εγγραφές, αλλά βασικά εργαλεία περιφερειακής ανάπτυξης, στήριξης της παραγωγής και περιορισμού των ανισοτήτων. Η διαπραγμάτευση, ωστόσο, περιπλέκεται από τις διαφορετικές προτεραιότητες των κρατών-μελών και την αναζήτηση νέων πόρων για τις ευρωπαϊκές ανάγκες. Ο κ. Μητσοτάκης αναγνώρισε ότι θα χρειαστούν συμβιβασμοί, χωρίς όμως να εγκαταλείψει τις ελληνικές κόκκινες γραμμές.

Στο φόντο βρίσκεται και η Γαλλία. Όπως ανέφερε ο πρωθυπουργός, ο Εμανουέλ Μακρόν κατέστησε σαφές ότι, καθώς ολοκληρώνεται η θητεία του, δεν θα μπορεί να δεσμεύσει τη χώρα του σε οποιαδήποτε συμφωνία εάν αυτή δεν επιτευχθεί τον Δεκέμβριο. Η χρονική πίεση προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο δυσκολίας στις διαπραγματεύσεις, καθώς η πολιτική συγκυρία στο Παρίσι επηρεάζει τα περιθώρια χειρισμών.

Ο στόχος για συμφωνία έως το τέλος του έτους παραμένει, αλλά δεν θεωρείται δεδομένος. Ο πρωθυπουργός προειδοποίησε ότι το πρώτο εξάμηνο του 2027 θα είναι δύσκολο εάν η διαπραγμάτευση παραταθεί, και επιστράτευσε τη χαρακτηριστική εικόνα των «πολλών πουκαμίσων» που θα χρειαστούν οι ηγέτες για να παραμείνουν στις Βρυξέλλες όσο απαιτηθεί.