Οι αυξήσεις που προδιαγράφονται στις αποδοχές δεν θα στηριχθούν – αυτή τη φορά – αποκλειστικά στον κατώτατο μισθό ή στις ατομικές συμβάσεις. Το «ατού» μεταφέρεται στις συλλογικές συμβάσεις και, κυρίως, στην επαναφορά των επιδομάτων που τις συνοδεύουν, καθώς το υπουργείο Εργασίας προωθεί ρύθμιση για πλήρη μετενέργεια, δηλαδή τη διατήρηση όλων των όρων μιας σύμβασης ακόμη και μετά τη λήξη της, έως ότου συναφθεί νέα.
Το νομοσχέδιο που ενσωματώνει την «Εθνική Κοινωνική Συμφωνία» των κοινωνικών εταίρων βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση έως τις 28 Ιανουαρίου, με την κυβέρνηση να επιδιώκει την ψήφισή του εντός Φεβρουαρίου. Στην πράξη, διαμορφώνεται ένα νέο θεσμικό πλαίσιο που μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για αναπροσαρμογές αποδοχών σε κλάδους όπου οι συλλογικές συμβάσεις είτε καθυστερούν να ανανεωθούν είτε λήγουν χωρίς άμεση αντικατάσταση.
Κομβικό ζήτημα αποτελεί το τι συμβαίνει όταν μια σύμβαση φτάνει στο τέλος της. Με το ισχύον καθεστώς, που διαμορφώθηκε στα χρόνια των μνημονίων, μετά τη λήξη μιας ΣΣΕ οι όροι της παραμένουν σε ισχύ για τρεις μήνες. Αν μέσα σε αυτό το διάστημα δεν υπάρξει νέα συμφωνία, ο εργοδότης έχει τη δυνατότητα να μειώσει τις αποδοχές στα κατώτατα όρια και να διατηρήσει μόνο περιορισμένο αριθμό επιδομάτων, συνήθως προϋπηρεσίας, τέκνων, σπουδών και ανθυγιεινής εργασίας. Έτσι, πολλά πρόσθετα ποσά που ενίσχυαν τον μισθό εξαφανίζονταν αυτομάτως.
Πλήρης μετενέργεια και επιδόματα
Με τη ρύθμιση που προωθείται, το τρίμηνο παραμένει ως μεταβατική περίοδος, όμως μετά την παρέλευσή του δεν ενεργοποιείται «ψαλίδι» στους όρους της σύμβασης. Οι κανονιστικοί όροι, μισθολογικοί και θεσμικοί, μαζί με όλα τα επιδόματα, εξακολουθούν να ισχύουν έως ότου αντικατασταθούν από νέα συλλογική σύμβαση ή από νέα ή τροποποιημένη ατομική συμφωνία. Το άρθρο 8 του σχεδίου νόμου αποτυπώνει ακριβώς αυτή τη συνέχεια, επεκτείνοντας ουσιαστικά τη μετενέργεια στο σύνολο των όρων.
Γιατί αυτό μεταφράζεται σε αυξήσεις; Διότι στην πράξη τα επιδόματα λειτουργούν ως πρόσθετες αμοιβές: συγκρατούν τις αποδοχές σε υψηλότερα επίπεδα και αποτρέπουν την επιστροφή σε χαμηλότερους μισθούς όταν μια σύμβαση δεν ανανεώνεται εγκαίρως. Επιπλέον, η πλήρης κάλυψη και των νεοπροσλαμβανόμενων στο τρίμηνο μετά τη λήξη της σύμβασης σημαίνει ότι οι νέες προσλήψεις δεν θα γίνονται με «φθηνότερους» όρους εν αναμονή νέας ΣΣΕ, κάτι που επηρεάζει άμεσα τον μέσο μισθό ενός κλάδου.
Το δεύτερο σκέλος που συνδέεται με τις αυξήσεις αφορά τη διευκόλυνση της επέκτασης των συλλογικών συμβάσεων σε κλαδικό επίπεδο, ώστε να καλύπτεται μεγαλύτερο μέρος των εργαζομένων. Όσο περισσότεροι εργαζόμενοι υπάγονται στην «ομπρέλα» μιας ΣΣΕ, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες οι μισθολογικές βελτιώσεις και οι παροχές να διαχέονται ευρύτερα και να μην περιορίζονται σε λίγες επιχειρήσεις που υπογράφουν πρώτες.
Με λίγα λόγια, το νέο πλαίσιο δεν υπόσχεται μια αυτόματη, οριζόντια αύξηση, αλλά αλλάζει τη μηχανική του συστήματος: αντί οι αποδοχές να υποχωρούν με τη λήξη μιας σύμβασης, διατηρούνται – μαζί με τα επιδόματα – έως ότου υπάρξει νέα συμφωνία. Και αυτό είναι το σημείο που, σύμφωνα με την κυβερνητική εκτίμηση, μπορεί να οδηγήσει σε σταδιακή άνοδο των μέσων μισθών, ιδίως σε κλάδους όπου οι συλλογικές συμβάσεις θα ανακτήσουν αυξημένο ρόλο.
