Επιδοτήσεις καυσίμων: Πάνω από 1 τρισ. δολάρια το 2026

Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια άνευ προηγουμένου συγκυρία, όπου οι κυβερνήσεις καλούνται να διαχειριστούν τις συνέπειες πολλαπλών κρίσεων, την ώρα που τα δημοσιονομικά τους περιθώρια συρρικνώνονται δραματικά. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Αναπτυξιακού Προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών (UNDP), οι παγκόσμιες επιδοτήσεις καυσίμων ενδέχεται να ξεπεράσουν το ποσό του 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων μέσα στο τρέχον έτος, μια εξέλιξη που αποδίδεται κυρίως στις αυξημένες τιμές της ενέργειας που προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν, αλλά και σε άλλες γεωπολιτικές αναταράξεις.

Η έκθεση, η οποία δημοσιεύθηκε την Παρασκευή, υπογραμμίζει ότι οι κρατικές παρεμβάσεις για τον μετριασμό των επιπτώσεων από την άνοδο των τιμών στα τρόφιμα και την ενέργεια καθίστανται ολοένα και πιο δύσκολο να διατηρηθούν. Οι λόγοι είναι σύνθετοι: αφενός το κόστος δανεισμού έχει εκτιναχθεί, αφετέρου το φαινόμενο El Niño οδεύει προς το ισχυρότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ, επιδεινώνοντας τις συνθήκες σε παγκόσμιο επίπεδο.

Το UNDP προειδοποιεί ότι οι επόμενοι δύο μήνες είναι κρίσιμοι για τις κυβερνήσεις που έχουν ήδη εφαρμόσει ανώτατα όρια τιμών, επιδοτήσεις και φορολογικές επιστροφές. Με τις τιμές του πετρελαίου να πλησιάζουν τα 100 δολάρια το βαρέλι και το κόστος δανεισμού να αυξάνεται, οι προϋπολογισμοί των κρατών δέχονται ασφυκτικές πιέσεις, καθιστώντας την κατάσταση εξαιρετικά εύθραυστη.

Ο επικεφαλής οικονομολόγος του UNDP, George Gray Molina, δήλωσε χαρακτηριστικά: "Ο ορίζοντας για τις επόμενες εβδομάδες και τους επόμενους μήνες είναι αβέβαιος, επειδή δεν βλέπουμε μια πολύ σαφή διέξοδο από την κρίση των τριών μετώπων". Η αναφορά του Molina στα "τρία μέτωπα" αφορά τον πόλεμο στο Ιράν, το αυξημένο κόστος δανεισμού και τις επιπτώσεις του καιρικού φαινομένου El Niño.

Η ανάλυση του UNDP, η οποία βασίστηκε σε στοιχεία από την Παγκόσμια Τράπεζα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, αποκαλύπτει ότι ο αριθμός των χωρών που εφαρμόζουν μέτρα ανακούφισης σχεδόν διπλασιάστηκε μεταξύ Απριλίου και Σεπτεμβρίου. Αυτό καταδεικνύει την αυξανόμενη ανάγκη για κρατική παρέμβαση, καθώς οι συνέπειες του πολέμου συνεχίζουν να διαχέονται στις παγκόσμιες αγορές.

Εάν οι χώρες δεν είχαν προβεί σε αυτές τις ενέργειες, εκτιμάται ότι επιπλέον 130 εκατομμύρια άνθρωποι θα είχαν οδηγηθεί κάτω από το όριο της φτώχειας, το οποίο ορίζεται στα 6,85 δολάρια την ημέρα. Η πίεση, ωστόσο, αναμένεται να ενταθεί περαιτέρω, καθώς οι συνδυασμένες επιπτώσεις των σοκ προβλέπεται να κορυφωθούν στις αρχές του 2027. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το φετινό El Niño, κατά το οποίο οι ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες των ωκεανών μπορούν να προκαλέσουν ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως πλημμύρες και ξηρασίες, επιδεινώνοντας την επισιτιστική ανασφάλεια σε ευάλωτες περιοχές.

Η κοινωνική συνοχή δοκιμάζεται, καθώς τον Σεπτέμβριο οι υψηλές τιμές ενέργειας πυροδότησαν διαδηλώσεις και κοινωνικές αναταραχές σε τουλάχιστον 10 χώρες, μεταξύ των οποίων η Συρία, η Γουατεμάλα, οι Φιλιππίνες, η Γαλλία και η Πορτογαλία. Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν τη στενή σχέση μεταξύ ενεργειακής πολιτικής και κοινωνικής σταθερότητας.

Επιπλέον, μια έρευνα του Σεπτεμβρίου σε 26 γραφεία του UNDP παγκοσμίως αποκάλυψε ότι τα 25 από αυτά αναμένουν πως η κρίση στη Μέση Ανατολή θα παραμείνει ή θα καταστεί ακόμη μεγαλύτερη προτεραιότητα τους επόμενους έξι μήνες. Όλες οι τοποθεσίες του οργανισμού προέβλεψαν ότι "τα χειρότερα δεν έχουν έρθει ακόμη", υπογραμμίζοντας την ανάγκη για συντονισμένη διεθνή δράση και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.