Ως παραπλανητικό χαρακτηρίζει το δίλημμα «εμβόλιο ή βιοασφάλεια» η Εθνική Επιστημονική Επιτροπή Διαχείρισης και Ελέγχου της Ευλογιάς (ΕΕΕΔΕΕ), σχολιάζοντας τα σενάρια που κυκλοφορούν το τελευταίο διάστημα και υπογραμμίζοντας ότι χωρίς αυστηρή και καθολική εφαρμογή των μέτρων κανένα διαθέσιμο εργαλείο δεν μπορεί να αποδώσει.
Όπως έχει τονιστεί από την Επιτροπή, για την εκρίζωση της ζωονόσου η μόνη υπεύθυνη και αποτελεσματική στρατηγική είναι η πιστή εφαρμογή των επιστημονικά τεκμηριωμένων μέτρων. Αυτό προϋποθέτει συντονισμένη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων, από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και τις Περιφέρειες έως την Ελληνική Αστυνομία και το Λιμενικό Σώμα.
Από τον περασμένο Οκτώβριο, η ΕΕΕΔΕΕ και το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, αξιολογώντας το σύνολο των διαθέσιμων δεδομένων, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο μαζικός εμβολιασμός θα μπορούσε να επιδεινώσει την κατάσταση. Τα διαθέσιμα εμβόλια περιέχουν ζωντανό ιό μειωμένης λοιμογόνου ισχύος και, δεδομένου του υψηλού παθογόνου δυναμικού της νόσου, η χρήση τους σε συνθήκες ανεπαρκούς βιοασφάλειας εγκυμονεί τον κίνδυνο περαιτέρω διασποράς αντί περιορισμού.
Για την αντιμετώπιση της ευλογιάς, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, σε συνεργασία με όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες, έχει θέσει σε εφαρμογή δέσμη μέτρων περιορισμού της νόσου.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο και οι περιορισμοί
Το ισχύον ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο προβλέπει πολιτική stamping out, δημιουργία ζωνών προστασίας και αυστηρούς περιορισμούς στις μετακινήσεις. Στο πλαίσιο αυτό θεσπίστηκαν ζώνες προστασίας και επιτήρησης ακτίνας 3 και 10 χιλιομέτρων γύρω από κάθε εστία, με πλήρη απαγόρευση μετακινήσεων ζώων, ενώ παράλληλα κινητοποιήθηκαν και στρατιωτικοί κτηνίατροι.
Με κοινή ρύθμιση των υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εθνικής Άμυνας, Εσωτερικών και Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων προβλέπεται η διάθεση έως τριών στρατιωτικών κτηνιάτρων ανά Περιφερειακή Ενότητα, για διάστημα έως έξι μηνών, εφόσον το επιτρέπουν οι υπηρεσιακές ανάγκες.
Σύμφωνα με την ΕΕΕΔΕΕ, ο εμβολιασμός δεν ανακόπτει αυτόματα τη διασπορά της νόσου ούτε υποκαθιστά τα μέτρα βιοασφάλειας. Αντιθέτως, μπορεί να συγκαλύψει υποκείμενες λοιμώξεις, να δυσχεράνει τη διάγνωση και να παρατείνει την επιζωοτία. Παρόμοια φαινόμενα έχουν καταγραφεί σε χώρες όπως το Ισραήλ, η Τουρκία, η Αίγυπτος, η Ινδία και η Ιορδανία, όπου η νόσος κατέστη ενδημική, με συνεχιζόμενες θανατώσεις ζώων και απώλειες παραγωγής.
Σε περίπτωση επιλογής του εμβολιασμού, η Ελλάδα θα απωλέσει το καθεστώς της «ελεύθερης χώρας», η ανάκτηση του οποίου απαιτεί πολυετή διαδικασία, με σοβαρές συνέπειες για αγορές όπως η Αυστραλία και ο Καναδάς. Παράλληλα, θα επηρεαστούν και οι εξαγωγές της Φέτας, οι οποίες σήμερα αγγίζουν το 1 δισ. ευρώ ετησίως.
Όπως έχει επισημάνει στο παρελθόν ο πρόεδρος της ΕΕΕΔΕΕ και πρύτανης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Χαράλαμπος Μπιλλίνης, ο εμβολιασμός δεν θα σταματήσει τις θανατώσεις, καθώς δεν υπάρχει επιστημονική μέθοδος διαχωρισμού θετικών από εμβολιασμένα ζώα. Έτσι, εμβολιασμένα ζώα που εμφανίζουν συμπτώματα θεωρούνται θετικά και οδηγούνται σε σφαγή.
Στο ίδιο συμπέρασμα έχουν καταλήξει και οι δύο κτηνιατρικές σχολές της χώρας, του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και του ΑΠΘ, τονίζοντας ότι μόνο η αυστηρή εφαρμογή των μέτρων βιοασφάλειας μπορεί να οδηγήσει στην εκρίζωση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων.
Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έχει γνωστοποιήσει ότι μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν εγκεκριμένα και ασφαλή εμβόλια στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ κανένα από τα εμβόλια τρίτων χωρών δεν έχει λάβει αδειοδότηση. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) έχει ξεκαθαρίσει ότι η χρήση τους θα επέφερε άμεσους περιορισμούς στο διεθνές εμπόριο ζώντων ζώων και προϊόντων, ενώ η εισαγωγή ή χρήση μη εγκεκριμένων εμβολίων είναι παράνομη και επικίνδυνη.
Αντίστοιχα, ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΟΦ) έχει διευκρινίσει, με έγγραφό του από τα τέλη Οκτωβρίου, ότι στη χώρα δεν υπάρχει αδειοδοτημένο εμβόλιο κατά της ευλογιάς των αιγοπροβάτων.
Σήμερα, περίπου 400.000 ιορδανικά εμβόλια βρίσκονται στην ευρωπαϊκή τράπεζα εμβολίων, με την Επιτροπή να επισημαίνει ότι καλύπτουν το 60% του πληθυσμού που εμβολιάζεται και περιέχουν ζωντανό στέλεχος του ιού, γεγονός που συνεπάγεται κίνδυνο περαιτέρω μετάδοσης. Η χρήση τους μπορεί να γίνει μόνο με ευθύνη κάθε κράτους-μέλους, ως έσχατη λύση, χωρίς να αίρεται η υποχρέωση θανάτωσης των ζώων.
Αποζημιώσεις και στήριξη των κτηνοτρόφων
Σε ό,τι αφορά τις αποζημιώσεις προς τους κτηνοτρόφους που απώλεσαν το ζωικό τους κεφάλαιο λόγω της ευλογιάς, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έχει ενεργοποιήσει πλήρως το πλαίσιο στήριξης.
Οι αποζημιώσεις ανέρχονται στα 250 ευρώ ανά ζώο, το υψηλότερο ποσό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου ο μέσος όρος κυμαίνεται στα 90 ευρώ, ενώ έχει παρασχεθεί και ενίσχυση για την αγορά ζωοτροφών.
Στο πλαίσιο των ενισχύσεων για επιζωοτίες και ζωονόσους, κυρίως για την ευλογιά, το 2025 έχουν καταβληθεί συνολικά 167,4 εκατ. ευρώ. Αναλυτικά: 70 εκατ. ευρώ για αποζημιώσεις ζωοτροφών, 62 εκατ. ευρώ για θανατωμένα ζώα, 29 εκατ. ευρώ για απώλεια εισοδήματος και 7,2 εκατ. ευρώ για λειτουργικές δαπάνες των Περιφερειών.
«Μόνο μέσα από κοινή δράση και με σεβασμό στα επιστημονικά δεδομένα μπορούμε να διασφαλίσουμε την εξάλειψη της νόσου και την επιβίωση του κτηνοτροφικού τομέα της χώρας», έχει τονίσει η Εθνική Επιστημονική Επιτροπή Διαχείρισης και Ελέγχου της Ευλογιάς.
