Σχέδιο έκτακτης ανάγκης στην ΕΕ με φόντο τις αφίξεις στην Κρήτη

Στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών εξελίξεων για το μεταναστευτικό βρίσκεται ξανά η Κρήτη, καθώς οι αυξημένες αφίξεις από τη Λιβύη εντείνουν την πίεση για πιο άμεση και συντονισμένη αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στέλνει σαφές μήνυμα προς τους 27 ηγέτες των κρατών-μελών, προαναγγέλλοντας την εξειδίκευση ενός ευρωπαϊκού πλαισίου έκτακτης ανάγκης για τη διαχείριση αιφνίδιων ή μαζικών μεταναστευτικών ροών.

Η εννεασέλιδη επιστολή, ενόψει της Συνόδου Κορυφής στις Βρυξέλλες, επαναφέρει στο προσκήνιο την ανάγκη ταχύτερης κινητοποίησης των ευρωπαϊκών μηχανισμών, ενισχυμένης συνεργασίας με τρίτες χώρες και επιτάχυνσης των διαδικασιών επιστροφής όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.

Έκτακτος ευρωπαϊκός μηχανισμός για μαζικές αφίξεις

Το νέο πλαίσιο, με την ονομασία European Emergency Response Framework, είχε προαναγγελθεί από τη Φον ντερ Λάιεν τον Σεπτέμβριο και φιλοδοξεί να δώσει στα κράτη-μέλη πρόσθετες δυνατότητες αντίδρασης όταν αντιμετωπίζουν αιφνίδιες ή μαζικές παράτυπες αφίξεις και οι υφιστάμενοι κανόνες δεν επαρκούν για την άμεση διαχείρισή τους.

Σύμφωνα με την επιστολή, προβλέπεται μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση των συνόρων, στις διαδικασίες ασύλου και στις επιστροφές, με επίκληση και του άρθρου 72 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Κομισιόν συνδέει την ανάγκη ενός τέτοιου μηχανισμού με πρόσφατες κρίσεις, μεταξύ των οποίων οι εξελίξεις στην Κρήτη και στη Θέουτα της Ισπανίας, οι οποίες ανέδειξαν, όπως επισημαίνεται, την ανάγκη καλύτερης ανταλλαγής πληροφοριών, ολοκληρωμένης αξιολόγησης των δεδομένων και έγκαιρης ευρωπαϊκής κινητοποίησης.

Η Αθήνα έχει ζητήσει τη δυνατότητα ακόμη και προσωρινής αναστολής των διαδικασιών ασύλου υπό εξαιρετικές συνθήκες. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχει αποσαφηνιστεί εάν το αίτημα αυτό θα καλύπτεται από το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Πρόσθετα 25 εκατ. ευρώ για τη Λιβύη

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη Λιβύη, την οποία η πρόεδρος της Κομισιόν χαρακτηρίζει βασική χώρα αναχώρησης μεταναστών προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στην επιστολή γνωστοποιείται η υπογραφή πρόσθετης χρηματοδότησης ύψους 25 εκατομμυρίων ευρώ για την ενίσχυση δράσεων στην Ανατολική Λιβύη. Οι δράσεις αφορούν τη διαχείριση των συνόρων, την έρευνα και διάσωση, καθώς και την καταπολέμηση των δικτύων διακίνησης μεταναστών.

Παράλληλα, στους σχεδιασμούς περιλαμβάνεται η δημιουργία Κέντρου Συντονισμού Θαλάσσιας Διάσωσης στη Βεγγάζη, με τη συνδρομή της ευρωπαϊκής επιχείρησης IRINI και χρηματοδότηση από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη. Εξετάζεται επίσης η περαιτέρω εμπλοκή της ευρωπαϊκής αποστολής EUBAM Libya και η υποστήριξη από κράτη-μέλη.

Η Κομισιόν επικαλείται τη συνολική μείωση των παράτυπων αφίξεων στην Ευρώπη κατά 55% την τελευταία διετία και περίπου 35% μέσα στο 2026. Ωστόσο, δεν έδωσε συγκεκριμένες διευκρινίσεις για τον τρόπο διάθεσης των πρόσθετων 25 εκατ. ευρώ ούτε για το χρονοδιάγραμμα των αποτελεσμάτων που αναμένονται από τη συνεργασία με τις λιβυκές αρχές.

Στο τραπέζι οι κόμβοι επιστροφών σε τρίτες χώρες

Ένα ακόμη κρίσιμο σκέλος του ευρωπαϊκού σχεδιασμού αφορά τους λεγόμενους «κόμβους επιστροφών» (return hubs), δηλαδή δομές σε τρίτες χώρες που συνδέονται με τη διαδικασία επιστροφής μεταναστών.

Η Φον ντερ Λάιεν υπογραμμίζει ότι το νέο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο παρέχει τη νομική βάση για την προώθηση σχετικών πρωτοβουλιών και ζητεί επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφής.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που συνοδεύουν τον σχεδιασμό, η Ελλάδα συμμετέχει μαζί με τη Γερμανία, την Αυστρία, τη Δανία και την Ολλανδία σε ομάδα κρατών που διερευνούν συμφωνίες με τρίτες χώρες, μεταξύ των οποίων η Ρουάντα και η Ουγκάντα. Στόχος είναι να καταστεί δυνατή η λειτουργία του πρώτου τέτοιου κέντρου εντός του 2027.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στην επιστολή, το συνολικό ποσοστό επιστροφών στην ΕΕ παραμένει στο 32%.

Ενίσχυση της Frontex και εφαρμογή του Συμφώνου Μετανάστευσης

Στις προτεραιότητες της Κομισιόν περιλαμβάνεται και η περαιτέρω ενίσχυση της Frontex, με αύξηση του μόνιμου σώματος, δημιουργία ευρωπαϊκής εφεδρείας για τα σύνορα και τις επιστροφές, καθώς και ανάπτυξη δύναμης ταχείας αντίδρασης και κέντρου συντονισμού επιστροφών.

Η επιστολή δίνει, παράλληλα, έμφαση στην εφαρμογή του Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου, στην ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και στην ενίσχυση της συνεργασίας με τρίτες χώρες, μεταξύ των οποίων και η Τουρκία.

Για την Κρήτη, που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των αφίξεων από τη βόρεια Αφρική, οι επόμενες ευρωπαϊκές αποφάσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία. Το ζητούμενο είναι κατά πόσο οι εξαγγελίες για έκτακτους μηχανισμούς, χρηματοδότηση και επιστροφές θα μεταφραστούν σε συγκεκριμένα μέτρα και σε ταχύτερη επιχειρησιακή υποστήριξη απέναντι στις μεταναστευτικές ροές.