Ρεπορτάζ: Ξανθής Γούναρη
Ο πρόεδρος της Ελληνικής Οργάνωσης Παραγωγών Υδατοκαλλιέργειας (ΕΛΟΠΥ) και αντιπρόεδρος του ομίλου Avramar, Απόστολος Τουραλιάς, εξαπέλυσε δριμεία επίθεση κατά της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), από το βήμα του 4ου Διεθνούς Συνεδρίου Ιχθυοκαλλιέργειας που διεξάγεται στην Αθήνα. Η κριτική του επικεντρώθηκε στις χρόνιες καθυστερήσεις που παρατηρούνται στην ολοκλήρωση του χωροταξικού σχεδιασμού για τις υδατοκαλλιέργειες, ένα ζήτημα που, όπως υποστήριξε, παραμένει άλυτο εδώ και πολλά χρόνια, παρά τις επανειλημμένες δεσμεύσεις.
Ο κ. Τουραλιάς περιέγραψε μια κατάσταση παρατεταμένης θεσμικής αδράνειας, τονίζοντας ότι το αίτημα του κλάδου για την προώθηση του χωροταξικού έχει καταστεί πλέον γραφικό λόγω της μονοτονίας του. "Είναι τόσο μονότονο το ίδιο αίτημα που τολμώ να πω ότι έχει καταστεί γραφικό", ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι παρά τις δημόσιες εξαγγελίες, ακόμη και από τον Πρωθυπουργό στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ), για "άμεση ολοκλήρωση" του χωροταξικού, ο κλάδος δεν έχει καταφέρει ούτε καν να εξασφαλίσει μια συνάντηση με την πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ. "Στην ιχθυοκαλλιέργεια είμαστε στην ατζέντα του Πρωθυπουργού, αλλά δυστυχώς δεν έχει ο Πρωθυπουργός πρόσβαση στο ΥΠΕΝ για να μπορέσει να ξεκινήσει να λύνει το θέμα. Γιατί τι άλλο να υποθέσουμε; Από τον Σεπτέμβριο μέχρι σήμερα, η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ δεν έχει δεχτεί καν να μας συναντήσει", τόνισε με έμφαση.
Ο ίδιος άφησε σαφείς αιχμές, υποστηρίζοντας ότι η διατήρηση των εκκρεμοτήτων ενδέχεται να εξυπηρετεί τη συντήρηση κοινωνικών αντιδράσεων εναντίον των υδατοκαλλιεργειών. "Είμαι πλέον πεπεισμένος ότι οι ίδιοι συντηρούν τις αντιδράσεις της κοινωνίας των πολιτών ακριβώς για να μην προχωρήσει τίποτα", είπε, προκαλώντας αίσθηση.
Το πάγωμα των ΠΟΑΥ και οι χαμένες επενδύσεις
Η παρέμβαση του κ. Τουραλιά πραγματοποιείται σε μια κρίσιμη συγκυρία, όπου το ζήτημα των Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΟΑΥ) παραμένει σε εκκρεμότητα. Αυτή η στασιμότητα μπλοκάρει επενδύσεις δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ και δημιουργεί έντονη αβεβαιότητα για έναν από τους πλέον εξαγωγικούς κλάδους της ελληνικής πρωτογενούς παραγωγής. Το Χωροταξικό Ιχθυοκαλλιεργειών δεν είναι ένας απλός πολεοδομικός σχεδιασμός, αλλά ένα σύνθετο πλαίσιο χωρικής οργάνωσης που ενσωματώνει περιβαλλοντικά κριτήρια, δείκτες βιωσιμότητας και παραμέτρους κοινωνικής αποδοχής.
Η εφαρμογή του προϋποθέτει την έκδοση προεδρικών διαταγμάτων για τη θεσμοθέτηση 25 ΠΟΑΥ, εκ των οποίων 23 αφορούν την ιχθυοκαλλιέργεια και δύο τη μυδοκαλλιέργεια. Μέχρι σήμερα, έχουν προχωρήσει μόλις οκτώ προεδρικά διατάγματα: ένα για τη μυδοκαλλιέργεια στην Πιερία και επτά για ιχθυοκαλλιέργειες σε Κεφαλονιά, Οξειά, Χαλκιδική, Θεσπρωτία, Μέγαρα, Αιτωλοακαρνανία και Εύβοια. Οι υπόλοιπες 17 περιοχές παραμένουν "παγωμένες", παρά το γεγονός ότι τρεις περιπτώσεις, αυτές της Σαλαμίνας, του Πόρου και της Βοιωτίας, θεωρούνται ώριμες ήδη από το 2024. Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, οι καθυστερήσεις αυτές υπονομεύουν ευθέως τους στόχους του Πολυετούς Στρατηγικού Σχεδίου του κλάδου, πάνω στους οποίους εγκρίθηκαν κοινοτικοί πόροι άνω των 500 εκατομμυρίων ευρώ.
Στον αέρα οι χρηματοδοτήσεις
Στο στόχαστρο της ΕΛΟΠΥ βρέθηκε και η καθυστέρηση στην ενεργοποίηση των χρηματοδοτήσεων του προγράμματος ΕΣΠΑ 2021-2027. Ο κ. Τουραλιάς, απευθυνόμενος στην ηγεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, εξέφρασε ανοιχτά την ανησυχία των επιχειρήσεων. Σημείωσε ότι, παρά το γεγονός πως βρισκόμαστε ήδη στον Μάιο του 2026, οι παραγωγοί δεν γνωρίζουν ακόμη ποιο θα είναι το διαθέσιμο κονδύλι για παραγωγικές δαπάνες και επενδύσεις της πρώτης πρόσκλησης. Όπως ανέφερε, μεγάλο μέρος των επενδυτικών σχεδίων που έχουν ήδη υποβληθεί αφορά αναδρομικές δαπάνες, δηλαδή επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν με ίδια κεφάλαια και έχουν ήδη εξοφληθεί από τις επιχειρήσεις, χωρίς να υπάρχει ακόμη σαφής εικόνα για την επιλεξιμότητα και τη χρηματοδότησή τους.
Η αβεβαιότητα αυτή δημιουργεί πρόσθετη πίεση σε έναν κλάδο που βρίσκεται σε φάση αναδιάρθρωσης, μετά από μια μακρά περίοδο χρηματοοικονομικών δυσκολιών και αυξημένου κόστους παραγωγής.
Η πιο βιώσιμη ζωική πρωτεΐνη
Παράλληλα, ο πρόεδρος της ΕΛΟΠΥ επιχείρησε να απαντήσει στις περιβαλλοντικές επικρίσεις που δέχεται συχνά ο κλάδος, παρουσιάζοντας στοιχεία για το χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα της υδατοκαλλιέργειας. Όπως τόνισε, η ιχθυοκαλλιέργεια αποτελεί τη βιωσιμότερη μορφή παραγωγής ζωικής πρωτεΐνης, καθώς απαιτεί λιγότερο χώρο, λιγότερο γλυκό νερό και μικρότερη κατανάλωση ζωοτροφών συγκριτικά με άλλες μορφές εκτροφής. Επικαλέστηκε μάλιστα διεθνή δεδομένα, σύμφωνα με τα οποία η υδατοκαλλιέργεια ευθύνεται μόλις για το 0,5% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη βελτίωση της αποδοτικότητας των ιχθυοτροφών. Όπως είπε, το 2000 απαιτούνταν 2,2 κιλά άγριου ψαριού για την παραγωγή ενός κιλού εκτρεφόμενου ψαριού, ενώ σήμερα η αναλογία έχει περιοριστεί στα 0,75 κιλά, χάρη στην αξιοποίηση υποπροϊόντων και υπολειμμάτων επεξεργασίας στο πλαίσιο της κυκλικής οικονομίας.
Κάλεσμα στις τοπικές κοινωνίες
Ο κ. Τουραλιάς επιχείρησε επίσης να αποκλιμακώσει τη σύγκρουση με τις τοπικές κοινωνίες, υποστηρίζοντας ότι οι κάτοικοι, οι ψαράδες και οι τουριστικές επιχειρήσεις δεν αποτελούν "αντίπαλους" του κλάδου, αλλά ενδιαφερόμενα μέρη με τα οποία απαιτείται συνύπαρξη. Διευκρίνισε ότι μια ΠΟΑΥ δεν συνεπάγεται αυτόματη αδειοδότηση εγκαταστάσεων, αλλά αποτελεί ένα χωροταξικό εργαλείο που καθορίζει ζώνες στις οποίες δυνητικά μπορεί να αναπτυχθεί δραστηριότητα υδατοκαλλιέργειας.
Παράλληλα, ζήτησε περισσότερη εμπιστοσύνη προς τα ελληνικά πανεπιστήμια και τα ερευνητικά ιδρύματα, καλώντας την πολιτεία να στηριχθεί σε εγχώρια επιστημονική τεκμηρίωση, αντί να αναζητά λύσεις και μελέτες στο εξωτερικό. Στο ίδιο πλαίσιο, πρότεινε την από κοινού χρηματοδότηση της χαρτογράφησης των λιβαδιών Ποσειδωνίας, ενός από τα κεντρικά περιβαλλοντικά επιχειρήματα των επικριτών του κλάδου. Επεσήμανε ότι η πολιτεία δεν έχει προχωρήσει στις απαραίτητες ενέργειες, ενώ ήδη πολλές ΠΟΑΥ έχουν αναλάβει με δικό τους κόστος τη χαρτογράφηση των ζωνών τους. Κατήγγειλε δε την παρουσίαση αδημοσίευτων μεταπτυχιακών μελετών για την Ποσειδωνία, ακόμα και εντός του Ελληνικού Κοινοβουλίου, ως επιστημονική τεκμηρίωση.
Κερδοφορία το 2025 και ισχυρό εξαγωγικό αποτύπωμα
Παρά τα ανοιχτά μέτωπα, ο πρόεδρος της ΕΛΟΠΥ υποστήριξε ότι το 2025 ο κλάδος επέστρεψε συνολικά στην κερδοφορία, χάρη στις επενδύσεις σε παραγωγικότητα, βιοασφάλεια, ευζωία και περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο κύκλος εργασιών των ελληνικών ιχθυοκαλλιεργειών προσέγγισε τα 850 εκατομμύρια ευρώ το 2025, με το 82% να αφορά εξαγωγές. Η ελληνική τσιπούρα και το λαβράκι παραμένουν το σημαντικότερο εξαγώγιμο προϊόν ζωικής πρωτεΐνης της χώρας, ενώ το συνολικό οικονομικό αποτύπωμα του κλάδου, μαζί με τις υποστηρικτικές δραστηριότητες, ξεπερνά το 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ. Η αναδιάρθρωση της Avramar, της μεγαλύτερης εταιρείας του κλάδου, με την είσοδο στρατηγικού επενδυτή, θεωρείται από την αγορά κρίσιμο βήμα για τη σταθεροποίηση και τη μελλοντική ανάπτυξη της ελληνικής υδατοκαλλιέργειας.
