Ερντογάν: Κέρδη από τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ

Η πρόσφατη Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ, που φιλοξενήθηκε στην Άγκυρα, αποτέλεσε ένα σημαντικό διπλωματικό ορόσημο για τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η παρουσία του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στην τουρκική πρωτεύουσα σηματοδότησε μια ξεκάθαρη προσπάθεια επαναπροσέγγισης μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας, παρά τις χρόνιες διαφωνίες που συνεχίζουν να επιβαρύνουν τις διμερείς σχέσεις. Η επίσκεψη αυτή, η πρώτη Αμερικανού προέδρου στην Τουρκία μετά από εκείνη του Μπαράκ Ομπάμα, προσέφερε στον Ερντογάν μια ισχυρή συμβολική και πολιτική νίκη, σε μια περίοδο που η τουρκική ηγεσία επιδιώκει να αναβαθμίσει τον ρόλο της χώρας εντός της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας και να αποκαταστήσει πλήρως τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το θερμό κλίμα και η προσωπική διπλωματία

Η τουρκική κυβέρνηση επένδυσε σημαντικούς πόρους στη φιλοξενία του Αμερικανού προέδρου. Ο Ερντογάν υποδέχθηκε προσωπικά τον Τραμπ στο αεροδρόμιο, ενώ η επίσκεψη πλαισιώθηκε από μια εντυπωσιακή αεροπορική επίδειξη με τα χρώματα των σημαιών των δύο χωρών. Επιπλέον, ένας νέος τερματικός σταθμός του αεροδρομίου μετονομάστηκε προς τιμήν του Αμερικανού προέδρου, μια κίνηση υψηλού συμβολισμού. Οι δύο ηγέτες εμφανίστηκαν ιδιαίτερα θερμοί στις δημόσιες εμφανίσεις τους, με τον Τραμπ να αποκαλεί επανειλημμένα τον Ερντογάν "φίλο" και τον Τούρκο πρόεδρο να ανταποδίδει, εκφράζοντας τις ευχαριστίες του για την έμφαση που δόθηκε στην προσωπική τους σχέση. Μάλιστα, ο Τραμπ δήλωσε ότι η παρουσία του στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ οφείλεται στον Ερντογάν, ένα σχόλιο που ερμηνεύτηκε από διπλωματικούς κύκλους ως σαφής ένδειξη της αναβαθμισμένης προσωπικής σχέσης των δύο ηγετών.

Οι συζητήσεις για την άρση των κυρώσεων και τα F-35

Το σημαντικότερο πολιτικό αποτέλεσμα της συνάντησης αφορά την αμερικανική πρόθεση να επανεξεταστούν οι κυρώσεις που είχαν επιβληθεί στην Τουρκία λόγω της αγοράς του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 το 2019. Ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να άρει τις κυρώσεις που είχε επιβάλει ο ίδιος κατά την πρώτη του θητεία και εμφανίστηκε θετικός στην προοπτική πώλησης μαχητικών αεροσκαφών F-35 στην Άγκυρα, αφήνοντας ωστόσο ανοιχτό το ενδεχόμενο λήψης τελικής απόφασης. Η συγκεκριμένη εξέλιξη αποτελεί πάγιο αίτημα της Τουρκίας τα τελευταία χρόνια, καθώς η αγορά των S-400 είχε οδηγήσει στον αποκλεισμό της από το πρόγραμμα των F-35 και είχε προκαλέσει μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης στις σχέσεις με τις ΗΠΑ και τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ. Παρόλα αυτά, η υλοποίηση αυτών των δεσμεύσεων δεν θεωρείται δεδομένη. Η αμερικανική νομοθεσία εξακολουθεί να συνδέει την άρση των κυρώσεων με την εγκατάλειψη των S-400 από την Τουρκία, ενώ οποιαδήποτε αλλαγή πολιτικής αναμένεται να συναντήσει σημαντικές αντιδράσεις στο Κογκρέσο. Παράλληλα, η Άγκυρα θα πρέπει να διαχειριστεί και τις δεσμεύσεις που απορρέουν από τη συμφωνία με τη Μόσχα για το ρωσικό σύστημα.

Οι ενδοσυμμαχικές εντάσεις και η σκιά του ΝΑΤΟ

Παρά το ιδιαίτερα θετικό κλίμα στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, η Σύνοδος του ΝΑΤΟ δεν εξελίχθηκε χωρίς εντάσεις. Ο Τραμπ επανέφερε τη σκληρή ρητορική του απέναντι σε ευρωπαϊκές χώρες, ζητώντας τη διακοπή των εμπορικών σχέσεων με την Ισπανία και επαναφέροντας τις διεκδικήσεις του για τη δανική Γροιλανδία, προκαλώντας δυσφορία στους συμμάχους. Παράλληλα, υπερασπίστηκε δημοσίως τον Ερντογάν απέναντι στις αντιδράσεις του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος είχε εκφράσει αντιρρήσεις για μια πιθανή πώληση F-35 στην Τουρκία. Στο τέλος της Συνόδου, πάντως, ο Αμερικανός πρόεδρος επιχείρησε να υποβαθμίσει τις εντάσεις, δηλώνοντας ότι επικράτησε "αγάπη και μεγάλη ενότητα" μεταξύ των ηγετών των χωρών της Συμμαχίας.

Εσωτερικά πολιτικά οφέλη για τον Ερντογάν

Η επίσκεψη Τραμπ προσφέρει και σημαντικά πολιτικά οφέλη στον Ερντογάν στο εσωτερικό της χώρας. Ο Τούρκος πρόεδρος βρίσκεται αντιμέτωπος με αυξανόμενη πολιτική πίεση, καθώς η δημοτικότητά του δοκιμάζεται από τις διώξεις κατά της αντιπολίτευσης και τις επικρίσεις για την κατάσταση του κράτους δικαίου και των δημοκρατικών ελευθεριών. Ενδεικτικό είναι ότι πριν από τη Σύνοδο σημειώθηκαν νέες συλλήψεις δημοσιογράφων και ενός γνωστού κωμικού, ενώ ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, υπενθύμισε ότι η δημοκρατία δεν περιορίζεται μόνο στη διεξαγωγή εκλογών, αλλά προϋποθέτει και την ελευθερία του Τύπου και το δικαίωμα στη διαμαρτυρία. Παρά τις επικρίσεις αυτές, οι δυτικές κυβερνήσεις εμφανίζονται πλέον πιο συγκρατημένες έναντι της Άγκυρας σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς η Τουρκία έχει ενισχύσει τον γεωστρατηγικό της ρόλο ως βασικός πυλώνας της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ και σημαντικός παράγοντας στην αμυντική βιομηχανία της Συμμαχίας.