Εθνικό σχέδιο για την ασφάλεια των δημοσιογράφων

Σε μια ευρεία θεσμική διαβούλευση για τη θωράκιση της δημοσιογραφικής λειτουργίας και της ελευθερίας του Τύπου στην Ελλάδα εξελίσσεται η παρουσίαση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων. Το σχέδιο, το οποίο εκπονήθηκε από τη Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, παρουσιάστηκε σε ειδική ημερίδα, σηματοδοτώντας την έναρξη μιας ουσιαστικής συζήτησης για το μέλλον της δημοσιογραφίας στη χώρα.

Η πολιτική βούληση πίσω από το σχέδιο δράσης

Ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ και κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, υπογράμμισε ότι η συγκεκριμένη πρωτοβουλία δεν αποτελεί απλώς μια τυπική συμμόρφωση της πολιτείας προς τις ευρωπαϊκές και νομοθετικές της υποχρεώσεις. Αντιθέτως, όπως ανέφερε, πρόκειται για μια συνειδητή πολιτική επιλογή με στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας των λειτουργών της ενημέρωσης και τη διασφάλιση της ποιοτικής ενημέρωσης των πολιτών. Ο κ. Μαρινάκης ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνηση επέλεξε να υπερβεί τα ελάχιστα απαιτούμενα όρια εφαρμογής, συγκεντρώνοντας κάτω από μία ενιαία στρατηγική όλες τις σχετικές νομοθετικές, θεσμικές και πολιτικές παρεμβάσεις που έχουν υλοποιηθεί ή δρομολογούνται στον χώρο της ενημέρωσης. Το σχέδιο διαμορφώνεται μέσα από μια διαδικασία συνεργασίας μεταξύ της πολιτείας, των δημοσιογραφικών ενώσεων, της ακαδημαϊκής κοινότητας και διεθνών οργανισμών, όπως ο ΟΑΣΕ και το Συμβούλιο της Ευρώπης.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην προσέγγιση "από τα κάτω προς τα πάνω" που επέλεξε η κυβέρνηση, επιδιώκοντας το τελικό κείμενο να μην αποτυπώνει απλώς κυβερνητικές αποφάσεις, αλλά μια ευρύτερη κοινωνική συναίνεση. Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο κ. Μαρινάκης, η ανοιχτή θεσμική διαβούλευση αποτελεί τον πυρήνα της πρωτοβουλίας, με στόχο το τελικό κείμενο να αντικατοπτρίζει τι συμφώνησε η κοινωνία και όχι τι αποφάσισε η κυβέρνηση.

Νομοθετικές παρεμβάσεις και μεταρρυθμίσεις

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος αναφέρθηκε εκτενώς στις παρεμβάσεις που έχουν ήδη υλοποιηθεί τα τελευταία χρόνια στον τομέα της προστασίας των δημοσιογράφων. Μεταξύ άλλων, στάθηκε στην κατάργηση του αδικήματος της απλής δυσφήμισης, στην αυστηροποίηση των ποινών για επιθέσεις κατά δημοσιογράφων, στη θέσπιση ειδικού αδικήματος για απειλές σε αθλητικογράφους, στη δημιουργία Παρατηρητηρίου για τις καταχρηστικές αγωγές (SLAPPs), καθώς και στην ενσωμάτωση της σχετικής ευρωπαϊκής οδηγίας στην ελληνική νομοθεσία. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι το υπό διαμόρφωση Εθνικό Σχέδιο Δράσης αποτελεί προϊόν συλλογικής επεξεργασίας και όχι αποκλειστικά κυβερνητικής πρωτοβουλίας. Η σύσταση της ειδικής Task Force για την ασφάλεια των δημοσιογράφων επέτρεψε για πρώτη φορά τη θεσμική συμμετοχή των ίδιων των δημοσιογράφων και των επαγγελματικών τους ενώσεων στη διαμόρφωση των προτεινόμενων μέτρων.

Αναφερόμενος στη διεθνή αξιολόγηση των σχετικών μεταρρυθμίσεων, ο κ. Μαρινάκης υποστήριξε ότι οι πρωτοβουλίες της κυβέρνησης έχουν ήδη αναγνωριστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στην τελευταία της έκθεση για το Κράτος Δικαίου, για το σκέλος που αφορά την ασφάλεια των δημοσιογράφων και την ελευθερία του Τύπου, χρησιμοποιήθηκε ο χαρακτηρισμός "αξιοσημείωτη πρόοδος", γεγονός που αποτελεί κίνητρο για περαιτέρω προσπάθεια.

Η μάχη κατά των διαδικτυακών επιθέσεων

Ο υφυπουργός στάθηκε ιδιαίτερα στο ζήτημα των επιθέσεων που δέχονται οι δημοσιογράφοι, τόσο στον φυσικό όσο και στον ψηφιακό χώρο. Υποστήριξε ότι κάθε μορφή επίθεσης, ανεξαρτήτως του ποιος είναι ο αποδέκτης ή ποια είναι η πολιτική του τοποθέτηση, πρέπει να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο φαινόμενο των ανώνυμων επιθέσεων μέσω διαδικτύου και κοινωνικών δικτύων, το οποίο χαρακτήρισε ως έναν "ελέφαντα στο δωμάτιο" για τον οποίο επί χρόνια δεν υπήρχε ουσιαστική δημόσια συζήτηση. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι διαδικτυακές επιθέσεις δεν πλήττουν μόνο πολιτικούς και δημοσιογράφους, αλλά συνολικά τους πολίτες που συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο. Στο πλαίσιο αυτό επανέφερε την πρόταση της κυβέρνησης για την ταυτοποίηση των χρηστών στις ψηφιακές πλατφόρμες, διευκρινίζοντας ότι δεν πρόκειται για κατάργηση της δυνατότητας χρήσης ψευδωνύμου, αλλά για τη δυνατότητα των ίδιων των πλατφορμών να γνωρίζουν ποιος βρίσκεται πίσω από κάθε λογαριασμό.

Η αντιμετώπιση των καταχρηστικών αγωγών (SLAPPs)

Στη σημασία της ελευθερίας του Τύπου ως θεμελιώδους πυλώνα της δημοκρατίας, αλλά και στις πρωτοβουλίες της κυβέρνησης για την προστασία των δημοσιογράφων και την αντιμετώπιση των καταχρηστικών αγωγών (SLAPPs), αναφέρθηκε ο υφυπουργός Δικαιοσύνης, Ιωάννης Μπούγας. Όπως επισήμανε, η ελευθερία της έκφρασης και η ελευθερία του Τύπου κατοχυρώνονται τόσο από το ελληνικό Σύνταγμα όσο και από το ευρωπαϊκό δίκαιο, ενώ η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει αναδείξει τον ρόλο του Τύπου ως "δημοσίου θεματοφύλακα της δημοκρατίας". Ο κ. Μπούγας υπογράμμισε ότι η ασφάλεια των δημοσιογράφων δεν αποτελεί μόνο ζήτημα ατομικής προστασίας, αλλά βασική προϋπόθεση για τη διασφάλιση της ελεύθερης έκφρασης και της εύρυθμης λειτουργίας της δημοκρατίας.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στο φαινόμενο των καταχρηστικών αγωγών, οι οποίες, όπως σημείωσε, χρησιμοποιούνται συχνά ως μέσο εκφοβισμού δημοσιογράφων, ερευνητών και πολιτών που συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο. Αναφερόμενος στην ευρωπαϊκή Οδηγία για την αντιμετώπιση των SLAPPs, επισήμανε ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των πρώτων κρατών-μελών που προχωρούν στην ενσωμάτωσή της στο εθνικό δίκαιο. Όπως γνωστοποίησε, το σχετικό σχέδιο νόμου έχει ήδη εγκριθεί από το υπουργικό συμβούλιο και αναμένεται να τεθεί άμεσα σε δημόσια διαβούλευση, με στόχο να ψηφιστεί μέσα στο καλοκαίρι. Το νομοσχέδιο προβλέπει την πρόωρη απόρριψη προδήλως αβάσιμων αγωγών, τη θέσπιση σύντομων διαδικασιών για την ταχύτερη εκδίκασή τους, καθώς και αυστηρότερες συνέπειες για όσους επιχειρούν να χρησιμοποιήσουν τη δικαστική διαδικασία ως εργαλείο εκφοβισμού. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οι νέες ρυθμίσεις δεν θα εφαρμόζονται μόνο σε διασυνοριακές υποθέσεις, όπως προβλέπει η ευρωπαϊκή οδηγία, αλλά και σε αμιγώς εθνικές υποθέσεις.

Η πρόοδος της Ελλάδας στο κράτος δικαίου

Στην πρόοδο που έχει σημειώσει η Ελλάδα στον τομέα της ελευθερίας του Τύπου, της προστασίας των δημοσιογράφων και της ενίσχυσης του Κράτους Δικαίου αναφέρθηκε η Γενική Γραμματέας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, Εύη Δραμαλιώτη. Η κ. Δραμαλιώτη υπογράμμισε ότι η χώρα καταγράφει σημαντική πρόοδο στην υλοποίηση των συστάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου, συγκαταλεγόμενη μεταξύ των κρατών-μελών που έχουν επιτύχει τις καλύτερες επιδόσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Όπως επισήμανε, η ενίσχυση της ελευθερίας του Τύπου, η προστασία των δημοσιογράφων και η διαμόρφωση ενός πλουραλιστικού και διαφανούς μιντιακού περιβάλλοντος αποτελούν σταθερές προτεραιότητες της κυβέρνησης. Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε στην εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης μέσω του νόμου 5253, καθώς και στην ενσωμάτωση της ευρωπαϊκής οδηγίας για την αντιμετώπιση των καταχρηστικών αγωγών (SLAPPs), επισημαίνοντας ότι η Ελλάδα προχώρησε σε ρυθμίσεις που υπερβαίνουν τα ελάχιστα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Παράλληλα, στάθηκε σε μια σειρά μεταρρυθμίσεων που έχουν υλοποιηθεί τα τελευταία χρόνια, όπως η αποποινικοποίηση της απλής δυσφήμησης, η ενίσχυση των εγγυήσεων για την προστασία των επικοινωνιών, η λειτουργία των μητρώων έντυπου και ηλεκτρονικού Τύπου, καθώς και η αδειοδότηση των περιφερειακών τηλεοπτικών σταθμών. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη λειτουργία της Task Force για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων, η οποία συστάθηκε το 2022 και συγκεντρώνει εκπροσώπους της πολιτείας, των δημοσιογραφικών ενώσεων, της ακαδημαϊκής κοινότητας και της κοινωνίας των πολιτών.

Η διεθνής διάσταση και η σημασία της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας

Τη σημασία της ασφάλειας των δημοσιογράφων ως προϋπόθεση για την ελευθερία της έκφρασης και τη δημοκρατική λογοδοσία υπογράμμισε η Μπάρμπαρα Τριόνφι, εκπροσωπώντας το Γραφείο του Εκπροσώπου για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης του ΟΑΣΕ. Η κ. Τριόνφι συνεχάρη την Ελλάδα για την πρωτοβουλία εκπόνησης του Εθνικού Σχεδίου Δράσης, χαρακτηρίζοντάς την ως ένα σημαντικό βήμα για την ενίσχυση της προστασίας των δημοσιογράφων και τη διαμόρφωση ενός ασφαλούς περιβάλλοντος για την άσκηση του δημοσιογραφικού λειτουργήματος. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις καταχρηστικές αγωγές (SLAPPs), οι οποίες, όπως σημείωσε, χρησιμοποιούνται σε πολλές χώρες ως εργαλείο πίεσης και εκφοβισμού δημοσιογράφων, αλλά και στις διαδικτυακές επιθέσεις μέσω των κοινωνικών δικτύων, που συχνά λαμβάνουν τη μορφή οργανωμένων εκστρατειών μίσους, απειλών και δυσφήμησης. Όπως τόνισε, οι πρακτικές αυτές δεν αποσκοπούν μόνο στην αυτολογοκρισία των δημοσιογράφων, αλλά και στην υπονόμευση της αξιοπιστίας τους στον δημόσιο διάλογο. Η κ. Τριόνφι χαιρέτισε ιδιαίτερα την ελληνική πρωτοβουλία για την εκπόνηση Εθνικού Σχεδίου Δράσης, χαρακτηρίζοντάς την "σημαντικό και επίκαιρο βήμα" που αποτυπώνει τη βούληση της χώρας να εφαρμόσει με συστηματικό και ουσιαστικό τρόπο τις διεθνείς δεσμεύσεις της για την ασφάλεια των δημοσιογράφων.