Οι τελευταίες μέρες στον δημόσιο διάλογο επιβάλλουν δύο προειδοποιητικές σημειώσεις πριν φτάσουμε στο μείζον ζήτημα: τη γεωπολιτική θέση της χώρας στη νέα διεθνή πραγματικότητα, με άξονα την ενέργεια και τα παιχνίδια ισχύος που παίζονται πίσω από τις κλειστές πόρτες.
Μετά τις δηλώσεις του Αντώνη Σαμαρά, που επικρίνει ευθέως την εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης και ζητά αναβολή της συνάντησης Μητσοτάκη – Ερντογάν, ο κυβερνητικός μηχανισμός έσπευσε να υπενθυμίσει ότι και επί πρωθυπουργίας Σαμαρά πραγματοποιούνταν συνεδριάσεις του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας και διάλογος με τον ίδιο γείτονα. Σωστό ως προς τη διατύπωση, λείπει όμως η ουσία: κατά τις θητείες Σαμαρά και Καραμανλή η Τουρκία δεν είχε το θράσος να επιβάλει τη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας» ούτε να επιβεβαιώσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Σήμερα, η Ελλάδα διαπραγματεύεται τα αιώνια κυριαρχικά της δικαιώματα στο Αιγαίο από μειονεκτική θέση, υπό το βάρος αποφάσεων που φορτώθηκαν σε προηγούμενους χειρισμούς.
Το ίδιο ισχύει και για την ψήφο υπέρ Τούρκου υποψηφίου σε διεθνή οργανισμό. Ο Σινιρλίογλου, εμπνευστής της «Γαλάζιας Πατρίδας», βρήκε ελληνική στήριξη στον ΟΑΣΕ ενώ το Κυπριακό παρέμενε ανοιχτό. Οι προηγούμενες ηγεσίες δεν προέβαιναν σε τέτοιες πράξεις, που αφήνουν εκτεθειμένη τη χώρα και αναδεικνύουν την ευκολία με την οποία η Αθήνα θυσιάζει το κύρος της.
Το 2013 ο Αντώνης Σαμαράς, σε συνεργασία με τον Χρύσανθο Λαζαρίδη, είχε καταστρώσει σχέδιο μονομερούς ανακήρυξης ΑΟΖ στο Αιγαίο. Η πρωτοβουλία μπλοκαρίστηκε, καθώς ένας κυβερνητικός αξιωματούχος και ένας διπλωμάτης έσπευσαν να ενημερώσουν ξένους παράγοντες, επικαλούμενοι υποθετικό «θερμό επεισόδιο». Η ευκαιρία χάθηκε πριν ακόμη δοκιμαστεί. Η μνημονιακή ομηρία και η διασύνδεση με τους δανειστές παρείχαν εργαλεία για την ακύρωση της πρωτοβουλίας.
Παράλληλα, η συζήτηση για τις διαγραφές στο εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας αποκτά διαστάσεις αστείου όταν υπενθυμίζεται η περίπτωση Σουφλιά το 1998. Η διαγραφή του δεν είχε καμία σχέση με προσωπική εκδίκηση, αλλά συνδεόταν με ψήφιση νόμου του ΠΑΣΟΚ για τις ΔΕΚΟ, που άνοιξε το δρόμο για διαπλοκή και διαφθορά, όπως αποδείχθηκε με την υπόθεση Siemens. Ο Σουφλιάς επανεντάχθηκε στο κόμμα το 2001 και ανέλαβε θέση αριθμό δύο, ενώ αντίστοιχη ανοχή δεν παραχωρήθηκε στον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, που είχε επίσης στηρίξει τη διάταξη του ΠΑΣΟΚ. Η σημερινή ηγεσία απέδειξε ότι η αμείλικτη πειθαρχία δεν συνοδεύεται από σεβασμό σε στοιχειώδη συνέπεια.
Περνώντας στα σημερινά, το δημοσίευμα της «Ναυτεμπορικής» των Μιχάλη Ψύλλου και Μιχάλη Μαστοράκη αποκαλύπτει τις φούσκες γύρω από τον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου. Η προπαγάνδα είχε θέσει την Ελλάδα ως υποτιθέμενο ενεργειακό κόμβο των ΗΠΑ για την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Η πραγματικότητα όμως έρχεται να διαψεύσει τις υπερβολές.
Στη συνέντευξή του στον Σκάι, ο πρωθυπουργός απέσυρε επισήμως Ουκρανία και Κεντρική Ευρώπη από τον σχεδιασμό, περιορίζοντας το έργο μέχρι τη Ρουμανία. Τα δεδομένα για χωρητικότητα και διαθεσιμότητα ποσοτήτων αποδείχθηκαν ανεπαρκή, με την πρόσφατη δημοπράτηση να κηρύσσεται άγονη. Η ελληνική ενεργειακή αυτοαντίληψη καταρρέει μπροστά στην πραγματικότητα.
Το ρεπορτάζ αποκαλύπτει ότι ούτε ο Κάθετος Διάδρομος ούτε το τερματικό LNG της Αλεξανδρούπολης μπορούν να ανταγωνιστούν οικονομικά. Ο πολωνικός διάδρομος εμφανίζει κόστος 4,1 ευρώ ανά MWh, η Κροατία μέσω Ουγγαρίας 5,1 ευρώ, η Λιθουανία μέσω Πολωνίας 7,5 ευρώ, γερμανικά τερματικά LNG μέσω Κεντρικής Ευρώπης 9,9 και 10,3 ευρώ, ενώ η Ρεβυθούσα φτάνει τα 11,9 και η Αλεξανδρούπολη τα 15,1 ευρώ ανά MWh. Οι υπερτιμολογήσεις καθιστούν κάθε αφήγηση περί «ενεργειακού κόμβου» ανέκδοτο.
Η κατάσταση αποτυπώνει τη στρατηγική αφέλεια και τις αυταπάτες που διακινούνται σε όλα τα επίπεδα. Ταυτόχρονα, δηλώσεις του Δανού επιτρόπου Ενέργειας Νταν Γέρενσεν και της Ισπανίδας αντιπροέδρου της Κομισιόν Τερέζα Ριμπέρα υπενθυμίζουν ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να αντικαταστήσει τη ρωσική ενεργειακή εξάρτηση με μια νέα αμερικανική. Έγινε πόλεμος γι’ αυτό, αλλά οι ελληνικές φαντασιώσεις συνεχίζονται.
Η αποκαλυπτική διάσταση έρχεται όταν ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ σαρκάζει την ελληνική πολιτική δημόσια και όταν μέλη του υπουργικού συμβουλίου παραδέχονται, εκτός κάμερας, ότι ήρθε η ώρα να ανοίξει στοιχειώδης δίαυλος επικοινωνίας με τη Ρωσία. Στο ερώτημα για την Ουκρανία, η απάντηση συνοψίζεται σε μία φράση: «Ο πόλεμος τελείωσε». Η χώρα πληρώνει πανάκριβη ενέργεια για έναν πόλεμο που πλέον φαίνεται να μην αφορά κανέναν από αυτούς που καθορίζουν τις αποφάσεις.
Η εικόνα είναι τραγική αλλά σαφής. Η Ελλάδα εμφανίζεται παγιδευμένη μεταξύ αυταπατών και διεθνών πιέσεων, ενώ η ενεργειακή πολιτική της θυμίζει θέατρο σκιών. Οι φαντασιώσεις περί «ενεργειακού κόμβου», οι πρόχειρες διαγραφές και οι ημιτελείς πρωτοβουλίες δημιουργούν ένα μωσαϊκό κακής διαχείρισης και ανεπάρκειας.
Στην πραγματικότητα, η χώρα κινείται από φιάσκο σε φιάσκο, ακολουθώντας τους σχεδιασμούς των ξένων δυνάμεων και αδυνατώντας να θέσει τη δική της ατζέντα σε κρίσιμα ζητήματα. Η ελληνική ενεργειακή στρατηγική παραμένει κολλημένη στις αυταπάτες που ανακυκλώνονται από τα ίδια πρόσωπα και τους ίδιους μηχανισμούς. Το κόστος για τον πολίτη είναι αδιανόητο, τόσο οικονομικό όσο και γεωπολιτικό.
Οι αυταπάτες δεν αφορούν μόνο τα τεχνικά ή οικονομικά δεδομένα. Αφορούν την αντίληψη ότι η Ελλάδα μπορεί να παίξει ρόλο «κόμβου» χωρίς να διαθέτει τα εργαλεία, την εμπειρία και τη στρατηγική αυτονομία. Τα μεγάλα λόγια για διεθνείς συνεργασίες, αγωγούς και τερματικά μετατρέπονται σε κενά υποσχέσεων, που αποκαλύπτονται τη στιγμή που οι αριθμοί και οι διεθνείς συγκυρίες μιλούν καθαρά.
Η χώρα συνεχίζει να ανακυκλώνει παλιές ήττες ως στρατηγικές, να υπερτιμά τις δυνατότητες της και να υποτιμά τους κανόνες της αγοράς και της διεθνούς πολιτικής. Οι αποφάσεις που παίρνονται ή δεν παίρνονται αφήνουν εμφανείς γραμμές αποτυχίας και πλήρη αδυναμία συντονισμού.
Η ελληνική πραγματικότητα στο ενεργειακό πεδίο είναι ένας συνδυασμός εσωτερικών αυταπατών, γεωπολιτικής απειρίας και ψευδαισθήσεων ότι η χώρα μπορεί να αναρριχηθεί σε διεθνή επίπεδα χωρίς στρατηγικό σχέδιο. Οι ξένες δυνάμεις χαράζουν τις δικές τους πορείες, η αγορά καθορίζει ποιος επιβιώνει, και η Ελλάδα παραμένει θεατής σε ένα παιχνίδι που επιβάλλεται από άλλους.
Στο τέλος, η ιστορία επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο. Οι φαντασιώσεις για μεγάλους ρόλους μετατρέπονται σε φιάσκα, οι αυταπάτες ξεσκεπάζονται από την πραγματικότητα της αγοράς, η γεωπολιτική αδυναμία φανερώνεται και οι πολίτες μένουν να πληρώνουν τα λάθη, οικονομικά και εθνικά. Η χώρα χρειάζεται ριζική αναθεώρηση στρατηγικής, ειλικρίνεια στην επικοινωνία και αποφασιστικότητα για να αποφύγει την επανάληψη των ίδιων αποτυχιών. Μέχρι τότε, παραμένει ένα θέατρο σκιών, που όλοι βλέπουν, αλλά λίγοι τολμούν να αλλάξουν.
