Φωτοβολταϊκά μπαλκονιού: Οι υποσχέσεις, οι παγίδες και ο κίνδυνος βλάβης

Δύο εντελώς διαφορετικές προσεγγίσεις διαμορφώνονται γύρω από τα μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα στα μπαλκόνια, τα οποία εισέρχονται για πρώτη φορά στο ελληνικό θεσμικό πλαίσιο μέσα από τη νέα ρύθμιση του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.

Η μία πλευρά υποστηρίζει ότι τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού μπορούν να μειώσουν αισθητά τον λογαριασμό ηλεκτρικού ρεύματος ενός νοικοκυριού, να περιορίσουν τη ζήτηση από το δίκτυο και να διευρύνουν τη συμμετοχή των πολιτών στην παραγωγή καθαρής ενέργειας.

Η άλλη πλευρά θεωρεί ότι η Ελλάδα διαθέτει ήδη μεγάλη φωτοβολταϊκή παραγωγή τις ώρες της ηλιοφάνειας και χρειάζεται επειγόντως συστήματα αποθήκευσης. Εκπρόσωποι των παραγωγών προειδοποιούν ότι η προσθήκη χιλιάδων νέων μικρών μονάδων, χωρίς μπαταρίες και οργανωμένο σχεδιασμό, μπορεί να αυξήσει την ενέργεια που παράγεται τις ώρες κατά τις οποίες η ζήτηση και οι χονδρεμπορικές τιμές είναι χαμηλές.

Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχει θέσει σε δημόσια διαβούλευση υπουργική απόφαση που προβλέπει την εγκατάσταση μικρών φωτοβολταϊκών μέγιστης ισχύος έως 800 Watt. Τα συστήματα προορίζονται αποκλειστικά για αυτοκατανάλωση, με τεχνικό περιορισμό ώστε να μην εγχέεται περίσσεια ηλεκτρικής ενέργειας στο δημόσιο δίκτυο.

Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να δώσει πρόσβαση στην αυτοπαραγωγή και σε πολίτες που ζουν σε διαμερίσματα και δεν διαθέτουν ιδιόκτητη στέγη ή κατάλληλη ταράτσα. Η εγκατάσταση, πάντως, πρέπει να πραγματοποιείται με πιστοποιημένο εξοπλισμό και μετά από έλεγχο της ηλεκτρικής εγκατάστασης από αδειοδοτημένο ηλεκτρολόγο.

Εκτίμηση για εξοικονόμηση έως 400 ευρώ τον χρόνο

Ο ενεργειακός επιθεωρητής Βασίλης Αργυρόπουλος εκτιμά ότι τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού μπορούν να αποδειχθούν συμφέροντα τόσο για το νοικοκυριό όσο και για το σύνολο της κοινωνίας.

Κατά την άποψή του, η αποκεντρωμένη παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μειώνει τις ανάγκες τροφοδοσίας των κατοικιών από το δίκτυο, ιδιαίτερα τις ώρες της ημέρας κατά τις οποίες λειτουργούν ηλεκτρικές συσκευές και υπάρχει επαρκής ηλιοφάνεια.

Τα μικρά συστήματα μπορούν να τοποθετούνται κάθετα σε κιγκλιδώματα ή κατάλληλες επιφάνειες του μπαλκονιού, σε αντίθεση με τα μεγαλύτερα φωτοβολταϊκά πάρκα, όπου τα πάνελ εγκαθίστανται συνήθως με συγκεκριμένη κλίση.

Η κάθετη τοποθέτηση επηρεάζει την ετήσια απόδοση και καθιστά ιδιαίτερα σημαντικούς τον προσανατολισμό, το ύψος του διαμερίσματος και την ύπαρξη σκιάσεων από γειτονικά κτίρια, δέντρα, τέντες ή άλλα εμπόδια.

Ο κ. Αργυρόπουλος υποστηρίζει ότι τα κάθετα πάνελ μπορούν να αξιοποιούν καλύτερα τον χαμηλότερο χειμερινό ήλιο σε ορισμένους προσανατολισμούς. Η συνολική παραγωγή τους εξαρτάται πάντως από τα πραγματικά χαρακτηριστικά κάθε μπαλκονιού και δεν μπορεί να υπολογίζεται με έναν ενιαίο κανόνα για όλες τις κατοικίες.

Ένα διαμέρισμα σε υψηλό όροφο, με νότιο ή ευνοϊκό προσανατολισμό και χωρίς έντονες σκιάσεις, έχει περισσότερες πιθανότητες να πετύχει ικανοποιητική απόδοση. Αντίθετα, ένα μπαλκόνι που παραμένει για πολλές ώρες στη σκιά μπορεί να περιορίσει σημαντικά την παραγωγή και την οικονομική ωφέλεια.

Η πραγματική εξοικονόμηση εξαρτάται επίσης από το αν το νοικοκυριό καταναλώνει ηλεκτρική ενέργεια τις ώρες κατά τις οποίες παράγει το φωτοβολταϊκό. Ψυγεία, ηλεκτρονικές συσκευές, κλιματιστικά, θερμοσίφωνες και οικιακός εξοπλισμός μπορούν να απορροφήσουν μέρος της παραγόμενης ενέργειας.

Για ένα σπίτι που παραμένει άδειο κατά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας και παρουσιάζει περιορισμένη πρωινή κατανάλωση, το όφελος μπορεί να είναι μικρότερο, ιδιαίτερα όταν το σύστημα δεν συνοδεύεται από μπαταρία.

Ο ενεργειακός επιθεωρητής εκτιμά ότι ένα κατάλληλα τοποθετημένο μικρό φωτοβολταϊκό μπορεί να δημιουργήσει ετήσιο οικονομικό όφελος της τάξης των 300 έως 400 ευρώ. Πρόκειται για εκτίμηση που εξαρτάται από την παραγόμενη ενέργεια, την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος, τον βαθμό αυτοκατανάλωσης και το κόστος της εγκατάστασης.

Το συνολικό κόστος μπορεί να κυμανθεί από περίπου 1.000 ευρώ για ένα περιορισμένο σύστημα έως αρκετές χιλιάδες ευρώ, όταν περιλαμβάνονται ισχυρότερος εξοπλισμός, τεχνικές παρεμβάσεις, ειδικές βάσεις και αποθήκευση.

Με αυτά τα δεδομένα, η περίοδος απόσβεσης μπορεί σε ευνοϊκές περιπτώσεις να παραμείνει κάτω από τα δέκα χρόνια. Δεν πρόκειται για εγγυημένο αποτέλεσμα, καθώς ένα λανθασμένα τοποθετημένο ή συχνά σκιασμένο σύστημα μπορεί να παράγει πολύ λιγότερη ενέργεια από την αναμενόμενη.

Ο κ. Αργυρόπουλος θεωρεί ότι η ευρεία εγκατάσταση μικρών φωτοβολταϊκών θα μπορούσε να μειώσει τη συνολική ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας από το δίκτυο και να περιορίσει το κόστος παραγωγής. Υποστηρίζει ότι ακόμη και μία μικρή επιφάνεια παραγωγής σε κάθε κατοικία μπορεί σωρευτικά να προσφέρει σημαντικό ενεργειακό αποτέλεσμα.

Αναφέρεται επίσης στις καθυστερήσεις που παρατηρούνται στην επικοινωνία με τον ΔΕΔΔΗΕ, σημειώνοντας ότι διαδικασίες που στο παρελθόν ολοκληρώνονταν σε λίγες ημέρες μπορεί πλέον να απαιτούν αρκετές εβδομάδες.

Σε τεχνικό επίπεδο, η εγκατάσταση χαρακτηρίζεται σχετικά απλή, εφόσον χρησιμοποιείται πιστοποιημένος εξοπλισμός και πραγματοποιείται από αδειοδοτημένο ηλεκτρολόγο. Η απλότητα του συστήματος δεν επιτρέπει πρόχειρες συνδέσεις ούτε παρακάμπτει την ανάγκη ελέγχου του πίνακα, των γραμμών και των μέσων προστασίας της κατοικίας.

Οι αντιρρήσεις για την υπερπαραγωγή και την ασφάλεια

Διαφορετική θέση εκφράζει ο οργανωτικός γραμματέας της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Παραγωγών Ηλεκτρικής Ενέργειας από Φωτοβολταϊκά, Πέτρος Τσικούρας.

Κατά την εκτίμησή του, η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει έλλειμμα φωτοβολταϊκής παραγωγής κατά τη διάρκεια της ημέρας. Αντιμετωπίζει έλλειμμα αποθήκευσης, με συνέπεια μεγάλες ποσότητες ενέργειας να περικόπτονται ή να αποτιμώνται με ελάχιστες, μηδενικές και κατά περιόδους αρνητικές τιμές στη χονδρεμπορική αγορά.

Με βάση αυτή την προσέγγιση, η προσθήκη περισσότερων φωτοβολταϊκών χωρίς μπαταρίες δεν αντιμετωπίζει το βασικό πρόβλημα του ενεργειακού συστήματος. Η παραγωγή παραμένει συγκεντρωμένη στις μεσημεριανές ώρες, ενώ η υψηλή οικιακή κατανάλωση εμφανίζεται συχνά το απόγευμα και το βράδυ.

Ο κ. Τσικούρας υποστηρίζει ότι η κυβερνητική πολιτική πρέπει να επικεντρωθεί στην επιδότηση συστημάτων αποθήκευσης για κατοικίες και επιχειρήσεις. Με αυτόν τον τρόπο, η φθηνή μεσημεριανή ενέργεια θα μπορεί να χρησιμοποιείται αργότερα, όταν μειώνεται η παραγωγή των φωτοβολταϊκών και αυξάνεται η ζήτηση.

Προτείνει επίσης την ευρύτερη εφαρμογή δυναμικών τιμολογίων, ώστε οι καταναλωτές να έχουν πραγματικό οικονομικό κίνητρο να μεταφέρουν τη χρήση ενεργοβόρων συσκευών στις ώρες χαμηλών τιμών.

Σε ένα τέτοιο μοντέλο, η μπαταρία θα μπορούσε να φορτίζει όταν το ηλεκτρικό ρεύμα είναι φθηνότερο και να καλύπτει μέρος των αναγκών του σπιτιού τις βραδινές ώρες. Η οικονομική απόδοση θα εξαρτάται από την τιμή αγοράς της μπαταρίας, τη διάρκεια ζωής της και τις διαφορές των τιμών μέσα στην ημέρα.

Ο εκπρόσωπος της ΠΟΣΠΗΕΦ θέτει παράλληλα ζήτημα ηλεκτρικής ασφάλειας. Προειδοποιεί ότι η σύνδεση εξοπλισμού σε παλαιές ή ακατάλληλες ηλεκτρικές εγκαταστάσεις μπορεί να προκαλέσει υπερθέρμανση, βλάβη ή βραχυκύκλωμα.

Η ασφάλεια δεν κρίνεται μόνο από τη διατομή ενός καλωδίου ή από την ονομαστική ισχύ μιας πρίζας. Απαιτείται συνολικός έλεγχος της ηλεκτρικής γραμμής, των ασφαλειών, της γείωσης, του πίνακα, του μικρομετατροπέα και των συστημάτων αυτόματης αποσύνδεσης.

Το προτεινόμενο θεσμικό πλαίσιο προβλέπει συστήματα ισχύος έως 800 Watt, χωρίς έγχυση ενέργειας στο δίκτυο και με δικλείδες ασφαλείας για την προστασία της εσωτερικής εγκατάστασης. Η τελική υπουργική απόφαση και οι οδηγίες εφαρμογής του ΔΕΔΔΗΕ θα καθορίσουν τις ακριβείς τεχνικές απαιτήσεις και τη διαδικασία σύνδεσης.

Τα φωτοβολταϊκά μπαλκονιού μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο εργαλείο εξοικονόμησης για κατοικίες με κατάλληλο προσανατολισμό, σταθερή ημερήσια κατανάλωση και ασφαλή ηλεκτρική εγκατάσταση. Δεν προσφέρουν την ίδια απόδοση σε όλα τα διαμερίσματα και δεν υποκαθιστούν την ανάγκη για μαζικές επενδύσεις στην αποθήκευση και στον εκσυγχρονισμό του δικτύου.

Η οικονομική επιλογή πρέπει να βασίζεται σε τεχνική μελέτη της κατοικίας και σε ρεαλιστικό υπολογισμό της παραγόμενης ενέργειας. Οι γενικές υποσχέσεις για βέβαιο ετήσιο κέρδος ή άμεση πτώση των τιμών χρειάζονται προσοχή, καθώς η απόδοση κάθε συστήματος εξαρτάται από διαφορετικές συνθήκες.

Η νέα δυνατότητα μπορεί να διευρύνει την ενεργειακή αυτονομία των νοικοκυριών, εφόσον εφαρμοστεί με σαφείς κανόνες, πιστοποιημένο εξοπλισμό και αυστηρό έλεγχο ασφάλειας. Η επιτυχία της θα κριθεί από το πραγματικό όφελος στους λογαριασμούς και από την ένταξή της σε έναν συνολικό σχεδιασμό που θα συνδυάζει παραγωγή, αποθήκευση και έξυπνη κατανάλωση.