Φθηνότερο το ελληνικό καλάθι από 8 ευρωπαϊκές χώρες

Μια πρόσφατη έρευνα του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ) αποκαλύπτει ότι οι τιμές του τυπικού καλαθιού του νοικοκυριού στα ελληνικά σούπερ μάρκετ παραμένουν χαμηλότερες σε σύγκριση με οκτώ άλλες ευρωπαϊκές χώρες: Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Γερμανία, Ρουμανία και Βουλγαρία. Η μελέτη, που βασίζεται σε δεδομένα από πλατφόρμες σύγκρισης τιμών και τιμοληψίες από αλυσίδες σούπερ μάρκετ, εξέτασε τις τιμές τον Αύγουστο του 2026, συγκρίνοντας 40 κατηγορίες προϊόντων. Η ανάλυση περιλαμβάνει ένα σημαντικό δείγμα άνω των 6.000 τιμών προϊόντων από 48 διαφορετικές αλυσίδες σούπερ μάρκετ στις εξεταζόμενες χώρες, με στόχο τον υπολογισμό των μέσων τιμών. Οι τιμές αφορούν τόσο επώνυμα προϊόντα όσο και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, και αφορούν αποκλειστικά αλυσίδες σούπερ μάρκετ, εξαιρώντας άλλα σημεία πώλησης.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, το μέσο καλάθι στην Ελλάδα είναι φθηνότερο από όλες τις άλλες χώρες που εξετάστηκαν. Συγκεκριμένα, το μέσο καλάθι στη Γερμανία είναι 29% ακριβότερο, στη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο 28% ακριβότερο, στην Ιταλία και την Ισπανία 12% ακριβότερο, στη Ρουμανία 16% ακριβότερο, στην Πορτογαλία 3% ακριβότερο και στη Βουλγαρία 15% ακριβότερο. Ωστόσο, η εικόνα αλλάζει σημαντικά όταν αφαιρεθεί ο ΦΠΑ, ο οποίος διαφέρει σε κάθε χώρα. Χωρίς τον ΦΠΑ, οι υπόλοιπες χώρες εμφανίζουν ακόμη πιο ακριβό μέσο καλάθι: η Γερμανία κατά 35%, η Γαλλία κατά 36%, το Ηνωμένο Βασίλειο κατά 37%, η Ιταλία κατά 19%, η Ισπανία κατά 21%, η Πορτογαλία κατά 6%, η Ρουμανία κατά 22% και η Βουλγαρία κατά 11%.

Ο ρόλος του ΦΠΑ στις τιμές

Το ΙΕΛΚΑ επισημαίνει ότι αυτή η διαφορά οφείλεται κυρίως στους διαφορετικούς συντελεστές ΦΠΑ που εφαρμόζονται στα τρόφιμα και τα ποτά σε κάθε χώρα. Στην Ελλάδα, ο ΦΠΑ για τα τρόφιμα είναι 13%, ο οποίος είναι σημαντικά υψηλότερος από τον αντίστοιχο στο Ηνωμένο Βασίλειο (0% ή 5%), τη Γαλλία (10% και 5,5%), την Ισπανία (10% και 4%), την Πορτογαλία (13% και 6%), την Ιταλία (10% και 4%), τη Γερμανία (7%) και τη Ρουμανία (11% και 5%). Η βασική διαφορά έγκειται στο γεγονός ότι πολλά τρόφιμα που στην Ελλάδα υπάγονται στον μεσαίο συντελεστή ΦΠΑ του 13%, στις άλλες χώρες υπάγονται στον χαμηλό συντελεστή, ο οποίος είναι χαμηλότερος του ελληνικού, φτάνοντας ακόμη και στο 0%. Ελάχιστα προϊόντα βρίσκονται στον χαμηλό ΦΠΑ στην Ελλάδα και στον υψηλό στις άλλες χώρες, όπως τα μωρομάντηλα. Η μόνη χώρα με πιο επιβαρυντικό ΦΠΑ είναι η Βουλγαρία, η οποία εφαρμόζει ενιαίο συντελεστή 20% σε όλα τα είδη. Αξίζει να σημειωθεί ότι η επίδραση ειδικών φόρων κατανάλωσης, όπως στον καφέ, δεν μπορεί να συνυπολογιστεί στα παραπάνω στοιχεία.

Η Ελλάδα καταγράφει τον δεύτερο υψηλότερο μέσο συντελεστή ΦΠΑ για το καλάθι των 40 κατηγοριών, φτάνοντας το 15,7%, ενώ η Ισπανία έχει τον χαμηλότερο με 7,0%, λόγω της εφαρμογής χαμηλού συντελεστή σε πολλά προϊόντα. Οι περισσότερες χώρες κινούνται στην περιοχή του 9-10%. Το ΙΕΛΚΑ συμπεραίνει ότι το οργανωμένο ελληνικό λιανεμπόριο τροφίμων παρέχει στους Έλληνες καταναλωτές πρόσβαση σε προϊόντα για το τυπικό καλάθι τους σε χαμηλότερες τιμές κατά μέσο όρο, χάρη στις συντονισμένες προσπάθειες προμηθευτών και λιανεμπόρων για συγκράτηση των τιμών τα τελευταία χρόνια. Η τάση αυτή, με μικρές διακυμάνσεις, είναι διαχρονική την τελευταία δωδεκαετία που διεξάγεται η έρευνα.

Παράγοντες που επηρεάζουν τις τιμές

Κατά τη σύγκριση τιμών μεταξύ χωρών, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πολλοί παράγοντες, όπως:

• Το ύψος των συντελεστών ΦΠΑ σε κάθε χώρα
• Οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης
• Το ύψος της φορολογίας γενικότερα
• Η αγροτική και βιομηχανική παραγωγή
• Οι καταναλωτικές συνήθειες (π.χ. προτίμηση σε συσκευασμένα προϊόντα, προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας)
• Οι καιρικές συνθήκες και οι φυσικές καταστροφές λόγω κλιματικής αλλαγής
• Το κόστος ενέργειας
• Το κόστος καυσίμων και μεταφορών
• Το μισθολογικό και εργασιακό κόστος
• Η απόσταση από τα παραγωγικά κέντρα της κεντρικής Ευρώπης
• Η πολυπλοκότητα της γεωγραφίας (π.χ. οδικό δίκτυο, νησιά)
• Το μέγεθος της αγοράς και η αγοραστική δύναμη
• Η αναλογία οργανωμένου λιανεμπορίου προς μικρά εξειδικευμένα σημεία πώλησης
• Το ισοζύγιο εξαγωγών-εισαγωγών σε τρόφιμα και πρώτες ύλες
• Τα διάφορα κόστη παραγωγής (ενέργεια, πρώτες ύλες, μισθολογικό κόστος, χρηματοοικονομικό κόστος, γραφειοκρατία)
• Η παραγωγικότητα της βιομηχανίας και του λιανεμπορίου
• Η εποχικότητα της ζήτησης και της προσφοράς (π.χ. λόγω τουρισμού ή καιρικών συνθηκών)

Τα δεδομένα τιμών προέρχονται από γνωστά παρατηρητήρια τιμών των χωρών που εξετάστηκαν και συμπληρώνονται με τιμοληψίες για την Ελλάδα από μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ. Τα κριτήρια επιλογής των κατηγοριών στο καλάθι βασίζονται σε συνδυασμό των μεγαλύτερων σε πωλήσεις αγαθών, αντίστοιχων καλαθιών που χρησιμοποιούνται για εκτιμήσεις στο εξωτερικό και κοινής διαθεσιμότητας κατηγοριών προϊόντων στις αγορές των χωρών που εξετάζονται. Οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ που συμμετείχαν στην έρευνα είναι: Ελλάδα (Σκλαβενίτης, ΑΒ, My Market, Μασούτης, Market In), Ηνωμένο Βασίλειο (Morrisons, ASDA, Sainsbury's, Coop, Ocado, TESCO), Ισπανία (Carrefour, Marcadona, Caprabo, Condis, Dia, Eroski, SoySuper, Alcampo), Ιταλία (CosiComodo, emiDrive, Pim Spesa, Agora, Everli, HeyConad, easyCoop), Πορτογαλία (Continente, Minipreco, Auchan, Spar), Γαλλία (Monoprix Plus, Carrefour, Super U, Auchan, Aldi), Γερμανία (Edeka, Rewe, Kaufland, Lekkerland, Bela, Norma), Ρουμανία (Carrefour, Auchan, Mega Image) και Βουλγαρία (Kaufland, Lidl, Supermag, eBag).