Φτωχοί άνθρωποι χρησιμοποιούνται ως πιόνια στην απάτη για την αγορά άνθρακα 

Αγορά άνθρακα: Στις 2 Οκτωβρίου, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς των ΗΠΑ (SEC) ανακοίνωσε ότι είχε εκδώσει και διευθετήσει μια διαταγή παύσης και αποφυγής κατά της εταιρείας C-Quest Capital, η οποία εμπορεύεται πιστώσεις άνθρακα. Την ίδια μέρα, η Επιτροπή Εμπορίου Εμπορευμάτων (CFTC) κατέθεσε αγωγή κατά της εταιρείας, ενώ το Υπουργείο Δικαιοσύνης (DOJ) ανακοίνωσε ποινικές κατηγορίες κατά του πρώην διευθύνοντος συμβούλου της C-Quest Capital, Ken Newcombe. Όλοι οι φορείς διατύπωσαν κατηγορίες απάτης.

Αυτές οι νομικές ενέργειες υποδεικνύουν τις πραγματικές συνέπειες των αμφισβητούμενων υποθέσεων που βρίσκονται στη βάση των προγραμμάτων πιστώσεων εκπομπών. Οι υποστηρικτές αυτών των έργων αντιστάθμισης, τα οποία υπήρξαν δημοφιλή, υποσχέθηκαν ότι θα οδηγούσαν όχι μόνο σε μείωση των εκπομπών αλλά και στη διατήρηση του περιβάλλοντος και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Στην πραγματικότητα, δεν κατάφεραν να επιτύχουν τίποτα από αυτά.

Ο Newcombe είχε διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη μιας αγοράς άνθρακα και μιας βιομηχανίας αντιστάθμισης άνθρακα. Εργάστηκε σχεδόν 30 χρόνια στην Παγκόσμια Τράπεζα, όπου ανέπτυξε το πρόγραμμα εμπορίου άνθρακα της τράπεζας και ξεκίνησε το Παγκόσμιο Ταμείο Περιβάλλοντος. Στη συνέχεια, μεταπήδησε στον ιδιωτικό τομέα, όπου προώθησε το εμπόριο πιστώσεων άνθρακα ως ιδιωτική επιχειρηματική δραστηριότητα, ίδρυσε την C-Quest Capital και βοήθησε στη δημιουργία ενός εκ των κύριων φορέων πιστοποίησης των ποιοτικών πιστώσεων άνθρακα, της Verra, της μεγαλύτερης στον κόσμο οργάνωσης που εγγυάται την ποιότητα των πιστώσεων άνθρακα για αντιστάθμιση εκπομπών.

Ο κεντρικός ρόλος του Newcombe στην ανάπτυξη του εμπορίου άνθρακα τον τοποθετεί στην πρώτη γραμμή του θεμελιώδους λανθασμένου πλαισίου που παρουσιάζει την κλιματική αλλαγή ως ένα πρόβλημα που μπορεί να λυθεί μέσω μηχανισμών εμπορίου με επίκεντρο την αγορά, οι οποίοι υποτίθεται ότι θα αποφέρουν βιώσιμη ανάπτυξη ως παράπλευρο όφελος.

Μετά την απαγγελία των κατηγοριών, η κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης επικεντρώθηκε στα προβλήματα που δημιουργεί η χειραγώγηση των πρακτικών λογιστικής άνθρακα για τους επενδυτές και τις παγκόσμιες προσπάθειες μείωσης των εκπομπών. Χάθηκε, ωστόσο, η προοπτική της εκμετάλλευσης των φτωχών που στοχεύει αυτή η αγορά.

Τα προγράμματα άνθρακα με εστίαση στις κουζίνες της C-Quest Capital αποτελούν ένα τέλειο παράδειγμα αυτής της ταξικής εκμετάλλευσης. Ο υπολογισμός των πιστώσεων άνθρακα από τις κουζίνες που παράγουν λιγότερες εκπομπές στηρίζεται σε υποθέσεις για αποφυγείσες εκπομπές. Βασικά, το μεγάλο επίτευγμα που υποστηρίζουν ότι έχουν επιτύχει οι ελίτ χρηματοδότες στα έργα κουζινών δεν είναι η καταπολέμηση της φτώχειας σε ευρεία κλίμακα, ούτε η βελτίωση της υποδομής ή της πρόσβασης στην ενέργεια. Απλά παρέχουν στους φτωχότερους ανθρώπους του πλανήτη μια κουζίνα που χρησιμοποιεί λιγότερα ξύλα.

Υπάρχει πολύ μεγαλύτερη προοπτική για τις αγορές άνθρακα και τη διαχείριση του άνθρακα σε έργα που βασίζονται σε τυποποιήσιμες τεχνολογίες απομάκρυνσης άνθρακα. Εδώ είναι που κάποιοι ελπίζουν ότι η νομική δράση κατά του Newcombe μπορεί να στηρίξει περαιτέρω πιο αξιόλογες βιομηχανικές και αγοραστικές επεκτάσεις.

Το σκάνδαλο της CQC

Δισεκατομμύρια άνθρωποι σε αναπτυσσόμενες χώρες εξαρτώνται από καύσιμα για το μαγείρεμα που επιδεινώνουν την ποιότητα του αέρα και προκαλούν πρόωρους θανάτους. Αυτά τα ανθυγιεινά καύσιμα παράγουν επίσης εκπομπές άνθρακα. Τα δημοφιλή προγράμματα αντιστάθμισης άνθρακα μέσω κουζινών υπόσχονται να μειώσουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και να βελτιώσουν την ανθρώπινη υγεία με τη διανομή πιο αποδοτικών σε καύσιμο κουζινών.

Η αποκάλυψη των προβλημάτων του προγράμματος κουζινών της C-Quest Capital (CQC)—ενός εκ των μεγαλύτερων στον κόσμο—ξεκίνησε στα μέσα του 2023, όταν αρκετοί υπάλληλοι της C-Quest εξέφρασαν ανησυχίες για αναντιστοιχίες στα δεδομένα αναφοράς για τα έργα κουζινών. Στη συνέχεια, τον Δεκέμβριο, ένα αποκαλυπτικό ρεπορτάζ από βρετανικό κανάλι προκάλεσε περαιτέρω ενδιαφέρον. Σε συνεντεύξεις με χρήστες στο Μαλάουι, οι Βρετανοί δημοσιογράφοι διαπίστωσαν ότι οι κάτοικοι εκτιμούσαν τις κουζίνες επειδή παρήγαν λιγότερο καπνό, αλλά οι κουζίνες, φτιαγμένες από συνδυασμό μετάλλου και αργίλου, έσπαγαν εύκολα. Ελάχιστες διατηρούνταν σε χρήση για περισσότερο από ένα χρόνο, γεγονός που ερχόταν σε αντίθεση με τα δεδομένα που ανέφερε η CQC για τις εγκατεστημένες κουζίνες.

Μήνες αργότερα, στις αρχές του 2024, μια ειδική επιτροπή του Διοικητικού Συμβουλίου της CQC ξεκίνησε εσωτερική νομική έρευνα για τις λογιστικές της μεθόδους και αντικατέστησε τον Newcombe ως διευθύνοντα σύμβουλο. Η CQC ανέφερε στη Verra ότι είχε εκδώσει υπερβολικά πολλές πιστώσεις άνθρακα από τα έργα καθαρών κουζινών.

Σύμφωνα με το κατηγορητήριο του Υπουργείου Δικαιοσύνης, ο Newcombe είχε δεσμευτεί να εγκαταστήσει περίπου 1 εκατομμύριο κουζίνες ετησίως μεταξύ 2021 και 2023, ενώ αντλούσε χρηματοδότηση μέσω ειδικών οχημάτων σκοπού. Για να καλύψει τις υποσχέσεις πιστώσεων άνθρακα της CQC, η ομάδα εγκατάστασης κουζινών άρχισε να παραβλέπει διαδικασίες και ενημέρωσε τον Newcombe ότι το έργο αντιμετώπιζε λειτουργικά προβλήματα.

Ταυτόχρονα, οι υπολογισμοί της εταιρείας για τις μειώσεις εκπομπών βασίζονταν κυρίως στον αναφερόμενο αριθμό εγκατεστημένων και λειτουργικών κουζινών κατά μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο και στη μείωση της κατανάλωσης καυσίμου από την κουζίνα σε σύγκριση με τις παραδοσιακές μεθόδους. Τα δεδομένα προέρχονταν από δειγματοληπτικές έρευνες και επεκτείνονταν σε όλο τον πληθυσμό που είχε λάβει κουζίνες. Για να ανταποκριθεί στις συμβατικές υποχρεώσεις του ειδικού οχήματος σκοπού, ο Newcombe διόγκωσε τον αριθμό των πιστώσεων άνθρακα που παρήγαγαν τα έργα κουζινών. Αυτή η πρακτική αναφερόταν εσωτερικά ως «διαχείριση των δεδομένων».

Ερευνητικά στοιχεία έδειξαν ότι οι σόμπες μείωσαν μόνο τη χρήση καυσίμου κατά το ήμισυ από ό,τι υποσχέθηκε το CQC. Σύμφωνα με το Υπουργείο Δικαιοσύνης, η απάντηση του Newcombe σε αυτές τις πληροφορίες ήταν ότι η CQC χρειαζόταν έναν μεγαλύτερο στόχο «για να επεξεργαστεί τα βασικά οικονομικά στοιχεία της συμφωνίας». Έτσι ο Newcombe και το άλλο προσωπικό ανέπτυξαν δόλια έντυπα έρευνας.

Επιπλέον, όταν το προσωπικό ανακάλυπτε ότι ορισμένα νοικοκυριά δεν χρησιμοποιούσαν πλέον τις κουζίνες, «προέβαινε σε ενέργειες για να αυξήσει ψευδώς και παραπλανητικά τον αναφερόμενο αριθμό κουζινών που ήταν εγκατεστημένες και λειτουργούσαν», σύμφωνα με την CFTC. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το προσωπικό της έρευνας λάμβανε εντολές να επινοεί απλώς τα δεδομένα. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης (DOJ), για παράδειγμα, αναφέρει σε συνομιλία μέσω WhatsApp μεταξύ ενός διευθυντικού στελέχους της CQC και ενός υπαλλήλου που διαχειριζόταν τα δεδομένα των ερευνών. Ο υπάλληλος έγραψε:

«κατά την επιθεώρηση ενός σπιτιού στο οποίο είχαν προηγουμένως εγκαταστήσει μια κουζίνα, διαπίστωσαν ότι “το σπίτι δεν υπάρχει πια[.] [Ο] δικαιούχος ζούσε σε μια πρόχειρη κατασκευή.”»

Ο διευθυντής απάντησε:

«Χμμ, αντί να χάσουμε όλο τον άνθρακα εξαιτίας των 19 από τα 20 δείγματα, μπορούμε… να κατασκευάσουμε μια κουζίνα σε ένα κοντινό σπίτι και να πούμε ότι το άτομο μετακόμισε αλλά έδωσε τα εξαρτήματα της κουζίνας… σε άλλο νοικοκυριό…»

Οι ομοσπονδιακές νομικές ενέργειες εναντίον της CQC προβάλλονται ως η πρώτη συντονισμένη δράση πολλών φορέων κατά της αγοράς άνθρακα. Είναι επίσης η πρώτη υπόθεση που συνδέεται άμεσα με την Ομάδα Καταπολέμησης της Περιβαλλοντικής Απάτης της CFTC, η οποία ιδρύθηκε τον Ιούνιο του 2023 για να «καταπολεμήσει την περιβαλλοντική απάτη και την κακή συμπεριφορά στις αγορές παραγώγων και σε συναφείς άμεσες αγορές». (Η Ομάδα αυτή είχε προηγουμένως εμπλακεί σε μια υπόθεση που χαρακτηρίστηκε ως «κλασική απάτη Ponzi» και περιλάμβανε κρυπτονόμισμα σχετιζόμενο με αντισταθμίσεις άνθρακα).

Οι μεγάλες δικηγορικές εταιρείες προειδοποιούν έντονα ότι η υπόθεση της CQC είναι η αρχή των προσπαθειών για την εκκαθάριση των περιβαλλοντικών παραβατών στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Η μεγάλη εταιρεία Holland & Knight δηλώνει: «αναμένουμε ότι [οι αγορές άνθρακα] θα παραμείνουν στο επίκεντρο σε μια ενδεχόμενη διοίκηση της Kamala Harris».

Αν και δεν καταλαβαίνουμε το γιατί μια διοίκηση του Donald Trump να μην θελήσει κι εκείνη να ασχοληθεί με αυτό το χάος.

Χρηματοοικονομική εκμετάλλευση της φτώχειας

Εδώ και χρόνια, οι αναφορές για τις εξελίξεις στην αγορά πιστώσεων άνθρακα είναι γεμάτες από ιστορίες για δραματικές αρπαγές γης, αμφιλεγόμενες περιβαλλοντικές δραστηριότητες, γρήγορος πλουτισμός, αμφισβητούμενες συγκαταθέσεις και γενική αναποτελεσματικότητα.

Η βρετανική είδηση για την αντιπαράθεση της CQC σχετικά με τις κουζίνες αναδεικνύει τυχαία τον ελιτισμό που είναι εγγενής στην ιδεολογία της αγοράς πιστώσεων άνθρακα. Η αναφορά ξεκινά με πλάνα ανδρών που συλλέγουν παράνομα ξύλα από το δάσος, τα στοιβάζουν σε ένα ποδήλατο και τα μεταφέρουν προσεκτικά τέσσερα μίλια προς την πόλη για να τα πουλήσουν για μαγείρεμα. «Ίσως αναρωτηθείτε», λέει ένας παρουσιαστής μπροστά από μια εντυπωσιακή οθόνη, «αν ο άνθρακας από την πτήση μεγάλων αποστάσεων μου αντισταθμίζεται πραγματικά; Ιδιαίτερα, αν αντισταθμίζεται από αρκετά άτομα στις αναπτυσσόμενες χώρες που ενθαρρύνονται να αλλάξουν από το μαγείρεμα σε ανοιχτές φωτιές σε κουζίνες φιλικότερες προς το κλίμα».

Πράγματι, πώς τολμούν αυτοί οι φτωχοί Μαλαουιανοί να καίνε παράνομα ξύλα για να μαγειρέψουν φασόλια, όταν εμείς έχουμε προγραμματίσει διαπεριφερειακά ταξίδια με αεροπλάνο;

Το σύστημα της αγοράς πιστώσεων άνθρακα προβάλλεται συχνά για την ικανότητά του να προσφέρει θετικά κοινωνικά και περιβαλλοντικά οφέλη, και όχι απλά να διαχειρίζεται τις εκπομπές άνθρακα. Για παράδειγμα, οι Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί Αγώνες του Παρισιού 2024 αγόρασαν 1,3 εκατομμύρια πιστώσεις άνθρακα μέσω της πλατφόρμας Abatable, με υποσχέσεις για την ενδυνάμωση των γυναικών, την προστασία της βιοποικιλότητας και την επέκταση της ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας σε μια τεράστια γκάμα χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, της Γουατεμάλας, της Κένυας, της Νιγηρίας, της Σενεγάλης και άλλων.

Ωστόσο, ακόμη και οι ίδιοι οι χρηματοοικονομικοί παράγοντες αντιμετωπίζουν αυτές τις αξιώσεις με μεγάλη επιφυλακτικότητα.

Η χρηματοοικονομική εταιρεία MSCI έχει διαπιστώσει ότι μόνο το 5% από τα 4.000 έργα που παράγουν πιστώσεις άνθρακα στην αγορά θεωρούνται υψηλής ακεραιότητας. Το πλαίσιο αξιολόγησης τους χρησιμοποιεί έξι μετρικές σε δύο κατηγορίες:

1. Την αποτελεσματικότητα του έργου στη μείωση των εκπομπών πέραν όσων θα συνέβαιναν εάν το έργο δεν υπήρχε.
2. Τις περιβαλλοντικές/κοινωνικές επιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένων των περιβαλλοντικών και κοινωνικών διασφαλίσεων και των γενικών επιπτώσεων στην αειφόρο ανάπτυξη.

Η συνολική βαθμολογία ακεραιότητας υπολογίζεται με έναν τύπο βαρών, όπου η ακεραιότητα των εκπομπών αντιπροσωπεύει το 70% και η ακεραιότητα της υλοποίησης το 30%. Έτσι, οι πιστώσεις άνθρακα πωλούνται γενικά με μεγάλες υποσχέσεις για κοινωνικά και οικονομικά οφέλη, αλλά κρίνονται με βάση την αντιπροσώπευση ενός πραγματικού τόνου εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

Είναι απολύτως λογικό ότι οι μονάδες άνθρακα (carbon credits) υποτίθεται ότι αντιπροσωπεύουν μια συγκεκριμένη ποσότητα εκπομπών άνθρακα. Το πρόβλημα όμως βρίσκεται στο ότι αυτές οι μονάδες αναμένεται επίσης να επιτύχουν τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι ούτε βιώσιμες ούτε αναπτυξιακές.

Η βιομηχανία αντιστάθμισης άνθρακα αντιμετωπίζει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την οικονομική ανάπτυξη των φτωχών χωρών ως «παράπλευρο όφελος» σε ένα σύστημα εικονικής προώθησης που στοχεύει στην αγοραστική δύναμη της μεσαίας τάξης, αποκρούοντας ταυτόχρονα την ικανότητά τους να οργανώνουν εκστρατείες ντροπής κατά των βιομηχανιών.

Το πρόβλημα με τις μονάδες αντιστάθμισης άνθρακα δεν είναι τόσο το “πρασίνισμα της εικόνας” (greenwashing) καθαυτό, αλλά η θεμελιώδης παραπλάνηση σχετικά με τους μηχανισμούς που παράγουν πραγματική βιώσιμη ανάπτυξη. Τα έργα αντιστάθμισης άνθρακα δεν είναι κατάλληλα για οικονομική ανάπτυξη, καθώς στοχεύουν σε χώρες που χρειάζονται λύσεις έντασης σε ορυκτά καύσιμα για την ανάπτυξή τους. Αυτές οι χώρες χρειάζονται δρόμους, συστήματα ψύξης, λιπάσματα και, ναι, φυσικό αέριο για μαγείρεμα. Οι τεχνολογίες και οι αποδοτικότητες που επιτρέπουν την περιβαλλοντική βιωσιμότητα καθίστανται εφικτές μέσω του πλούτου που αποκτάται μέσω της οικονομικής ανάπτυξης.

Μία νέα έκθεση από το Ινστιτούτο Breakthrough αποκαλύπτει σε ποιο βαθμό οι αναπτυσσόμενες χώρες – υπό πίεση από τις πλούσιες χώρες – δίνουν προτεραιότητα σε έργα μετριασμού της κλιματικής αλλαγής έναντι έργων προσαρμογής σε αυτήν. Όμως, είναι τα έργα προσαρμογής, όπως οι δρόμοι, τα κτίρια, τα ψυγεία και η αξιόπιστη βασική ενεργειακή υποστήριξη, που ανοίγουν το δρόμο για βιώσιμη ανάπτυξη, όχι οι πήλινες εστίες μαγειρέματος.

Μια βιομηχανία συλλογής άνθρακα για όλους

Οι αγορές μονάδων άνθρακα δεν έχουν προσφέρει ουσιαστική μείωση των εκπομπών. Η πιο καταδικαστική απόδειξη προέρχεται από μια ανεξάρτητη έκθεση που ανατέθηκε από την Πρωτοβουλία Science Based Targets Initiative (SBTi), η οποία διαπίστωσε ότι «διάφοροι τύποι μονάδων άνθρακα είναι αναποτελεσματικοί στην επίτευξη των προγραμματισμένων στόχων μείωσης των εκπομπών». Ακόμη και αν τις λάβουμε κατά γράμμα, η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC) αναφέρει ότι οι μονάδες άνθρακα από τη γεωργία, τη δασοκομία και τη χρήση γης παρείχαν μειώσεις ή αντισταθμίσεις εκπομπών 7,9 γιγατόνων ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα κατά τη δεκαετία 2007-2018. Την ίδια περίοδο, παρήχθησαν παγκοσμίως 412 γιγατόνοι διοξειδίου του άνθρακα.

Παρόλα αυτά, η επιθυμία για μονάδες άνθρακα ήταν διαρκώς έντονη στις δεκαετίες της διεθνούς πολιτικής για το κλίμα. Είναι ουσιώδες να κατευθυνθούν όλοι αυτοί οι πόροι προς κάτι πιο ωφέλιμο για την απανθρακοποίηση.

Τουλάχιστον, κάποιοι υποστηρικτές των αγορών άνθρακα υποστηρίζουν ότι η βασική αρχή για τις μονάδες άνθρακα πρέπει να είναι ότι εκδίδονται μόνο για πραγματική αφαίρεση άνθρακα από την ατμόσφαιρα. Με αυτόν τον τρόπο μειώνεται η πιθανότητα απατηλών συστημάτων βασισμένων σε υποτιθέμενες “αποφυγές άνθρακα” – δηλαδή άνθρακας που, υποτίθεται, θα είχε εκπέσει στην ατμόσφαιρα εάν δεν υπήρχε το συγκεκριμένο σχήμα. Η Παγκόσμια Τράπεζα αναφέρει ότι οι μονάδες άνθρακα από τεχνολογική αφαίρεση έχουν πολύ υψηλότερη τιμή, καθώς είναι πολύ υψηλότερης ποιότητας.

Οι φορολογικές ελαφρύνσεις για τη συλλογή και χρήση άνθρακα εφαρμόζονται τόσο από Δημοκρατικούς όσο και από Ρεπουμπλικάνους προέδρους στις ΗΠΑ, αντικατοπτρίζοντας μια μακρά παράδοση διακομματικής υποστήριξης για τις τεχνολογίες αυτές, οι οποίες βασίζονται στην υπάρχουσα τεχνογνωσία, τεχνολογία και επιτυχίες, ενώ προωθούν νέες τεχνολογίες. Η διοίκηση Μπάιντεν έχει παράσχει σημαντική οικονομική υποστήριξη για την ανάπτυξη διάφορων έργων άμεσης συλλογής άνθρακα σε εμπορική κλίμακα. Το Εθνικό Ινστιτούτο Προτύπων και Τεχνολογίας (NIST) ανακοίνωσε τη δημιουργία μιας κοινοπραξίας για την Αφαίρεση Διοξειδίου του Άνθρακα, με στόχο την ανάπτυξη μετρήσεων και προτύπων για την αφαίρεση διοξειδίου του άνθρακα, με αρχική εστίαση στα δάση και την άμεση αφαίρεση από τον αέρα. Επιπλέον, η IPCC ετοιμάζει μια ειδική έκθεση για την αφαίρεση άνθρακα, η οποία αναμένεται το 2027.

Ειλικρινά, η απάτη στη λογιστική άνθρακα είναι μια παρεκτροπή που αντανακλά τα συμφέροντα των εύπορων και εξοικειωμένων με την αγορά ανθρώπων. Πραγματικά απάτη είναι η ιδέα ότι οι οικογένειες που εξαρτώνται από τα δάση και ζουν σε αγροτικές περιοχές με πηλοκατασκευές είναι το κατάλληλο μέρος για να ξεκινήσει μια ανεξέλεγκτη χρηματοπιστωτική αγορά με στόχο την απανθρακοποίηση μιας παγκόσμιας οικονομίας που περιθωριοποιεί τα συμφέροντα αυτών των ίδιων οικογενειών.