Γάζα: Ένα χρόνο μετά το σχέδιο Τραμπ, σε τέλμα η εκεχειρία

Ένας χρόνος έχει περάσει από την εφαρμογή του ειρηνευτικού σχεδίου του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα, ωστόσο η κατάσταση στον παλαιστινιακό θύλακα παραμένει εξαιρετικά ρευστή και προβληματική. Το Ισραήλ εξακολουθεί να πραγματοποιεί σχεδόν καθημερινά στρατιωτικά πλήγματα, ενώ έχει υπό τον έλεγχό του περίπου τα δύο τρίτα της συνολικής έκτασης της Γάζας. Οι κάτοικοι της περιοχής εξακολουθούν να διαβιούν υπό άθλιες συνθήκες, παρά τις αρχικές προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί με την έναρξη ισχύος της συμφωνίας.

Η πρώτη φάση του σχεδίου των 20 σημείων του Τραμπ οδήγησε στην εκεχειρία της 10ης Οκτωβρίου 2025, η οποία περιελάμβανε την απελευθέρωση των ομήρων που κρατούσε η Χαμάς μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 εναντίον του Ισραήλ, καθώς και την αποφυλάκιση Παλαιστίνιων κρατουμένων από ισραηλινές φυλακές. Ωστόσο, οι υπόλοιποι κρίσιμοι όροι της συμφωνίας, όπως ο πλήρης αφοπλισμός της Χαμάς, η σταδιακή απόσυρση των ισραηλινών δυνάμεων από τη Γάζα και η ανοικοδόμηση του θύλακα, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεκπλήρωτοι, σύμφωνα με ανάλυση του πρακτορείου Reuters.

Οι προβλέψεις του σχεδίου των 20 σημείων

Το σχέδιο του Τραμπ προέβλεπε αρχικά την αναστολή όλων των στρατιωτικών επιχειρήσεων, την αποχώρηση του Ισραήλ από τμήματα της Γάζας, την ανταλλαγή ομήρων και κρατουμένων, καθώς και τη δραστική αύξηση της ανθρωπιστικής βοήθειας που εισέρχεται στον θύλακα. Οι επόμενες φάσεις της συμφωνίας προέβλεπαν τον αφοπλισμό της Χαμάς και τη μεταβίβαση της διακυβέρνησης της Γάζας σε ένα όργανο υπό την εποπτεία του Συμβουλίου Ειρήνης του Τραμπ. Παράλληλα, το Ισραήλ θα έπρεπε σταδιακά να αποσύρει τις δυνάμεις του και να παραδώσει την ευθύνη για την ασφάλεια σε μια προσωρινή Διεθνή Δύναμη Σταθεροποίησης. Το ίδιο το σχέδιο ανέφερε χαρακτηριστικά: «Η Γάζα θα ανοικοδομηθεί προς όφελος των κατοίκων της, οι οποίοι έχουν υποφέρει υπερβολικά».

Η κατάσταση της εκεχειρίας

Παρά το γεγονός ότι το Ισραήλ δεν έχει επαναλάβει ευρείας κλίμακας στρατιωτικές επιχειρήσεις, συνεχίζει να εξαπολύει στοχευμένα πλήγματα εναντίον στόχων στη Γάζα. Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας του θύλακα, τουλάχιστον 1.400 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί από την έναρξη ισχύος της εκεχειρίας, με πολλά από τα θύματα να είναι γυναίκες και παιδιά. Από την πλευρά του, το Ισραήλ υποστηρίζει ότι τα πλήγματά του στοχεύουν αποκλειστικά τη Χαμάς, κατηγορώντας την παλαιστινιακή οργάνωση ότι επιχειρεί να εξαπολύσει επιθέσεις εναντίον του και να επανεξοπλιστεί, κατηγορίες τις οποίες η Χαμάς διαψεύδει κατηγορηματικά. Την ίδια χρονική περίοδο, πέντε Ισραηλινοί στρατιώτες έχουν σκοτωθεί από Παλαιστίνιους μαχητές ή σε συγκρούσεις, σύμφωνα με ανακοινώσεις του ισραηλινού στρατού.

Ο έλεγχος της Γάζας και οι πληθυσμιακές μετακινήσεις

Το μεγαλύτερο μέρος του παλαιστινιακού θύλακα βρίσκεται υπό τον έλεγχο του Ισραήλ. Η αρχική φάση του σχεδίου Τραμπ προέβλεπε την απόσυρση των ισραηλινών δυνάμεων στην αποκαλούμενη «κίτρινη γραμμή», αφήνοντας το 53% της Γάζας υπό ισραηλινό έλεγχο. Ωστόσο, έκτοτε ο ισραηλινός στρατός έχει επεκτείνει τον ουσιαστικό έλεγχό του σε περίπου τα δύο τρίτα της περιοχής. Η μετακίνηση της «κίτρινης γραμμής» έχει ως αποτέλεσμα τον εκτοπισμό ακόμη περισσότερων Παλαιστινίων, με έναν πληθυσμό δύο εκατομμυρίων ανθρώπων να έχει στριμωχτεί σε μια στενή παράκτια λωρίδα γης, όπου διαμένουν σε σκηνές και κατεστραμμένα κτίρια, χωρίς πρόσβαση σε βασικές ανάγκες.

Η ανθρωπιστική βοήθεια και η επισιτιστική κρίση

Παρά την αύξηση της ανθρωπιστικής βοήθειας που εισέρχεται στη Γάζα μετά την εκεχειρία, οι οργανώσεις αρωγής επισημαίνουν ότι η ποσότητα παραμένει ανεπαρκής για να καλύψει τις τεράστιες ανάγκες του πληθυσμού. Το παγκόσμιο παρατηρητήριο πείνας IPC αναφέρει ότι περισσότεροι από 1,2 εκατομμύριο άνθρωποι στη Γάζα αντιμετωπίζουν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια. Σε έκθεσή του τον Αύγουστο, το IPC ανέφερε ότι κατά μέσο όρο 227 φορτηγά με ανθρωπιστικά εφόδια εισέρχονταν καθημερινά στη Γάζα από την έναρξη της εκεχειρίας έως τα τέλη Μαΐου, αριθμός πολύ μικρότερος από τα περίπου 600 φορτηγά που προβλέπει το σχέδιο Τραμπ. Η COGAT, η υπηρεσία του ισραηλινού στρατού που ελέγχει την πρόσβαση στη Γάζα, δεν απάντησε σε αίτημα για σχολιασμό. Από την πλευρά του, το Ισραήλ δηλώνει ότι περίπου 600 φορτηγά με ανθρωπιστική βοήθεια εισέρχονται καθημερινά στον θύλακα, ποσότητα που θεωρεί επαρκή για τις ανάγκες του πληθυσμού, και υπογραμμίζει ότι τηρεί τις υποχρεώσεις του βάσει του σχεδίου. Ωστόσο, οργανώσεις αρωγής κατηγορούν το Ισραήλ ότι εμποδίζει την είσοδο ζωτικής σημασίας προϊόντων, όπως ανταλλακτικά οχημάτων και λάδι μηχανής, με το αιτιολογικό ότι η Χαμάς θα μπορούσε να τα χρησιμοποιήσει για στρατιωτικούς σκοπούς.

Ο αφοπλισμός της Χαμάς και η διακυβέρνηση

Η Χαμάς έχει δηλώσει ότι είναι έτοιμη να προχωρήσει σε αφοπλισμό, ωστόσο το σχέδιο που παρουσίασε τον Ιούλιο έχει περιέλθει σε τέλμα. Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η Χαμάς και άλλες ένοπλες ομάδες στη Γάζα έχουν αποδεχθεί έναν οδικό χάρτη 15 σημείων που έχει καταρτίσει το Συμβούλιο Ειρήνης για την παράδοση των όπλων τους. Στο πλαίσιο αυτό, οι ισραηλινές δυνάμεις θα πρέπει να αποσυρθούν σταδιακά καθώς η Χαμάς αφοπλίζεται. Η Διεθνής Δύναμη Σταθεροποίησης θα συνεργαστεί με μια νέα παλαιστινιακή δύναμη επιβολής της τάξης για να εγγυηθεί την ασφάλεια στη Γάζα. Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε κάνει λόγο για μια ιστορική στιγμή. Η Χαμάς έχει συμφωνήσει να παραδώσει τα όπλα της, τα οποία θα αποθηκευτούν υπό την εποπτεία της υποστηριζόμενης από τις ΗΠΑ τεχνοκρατικής παλαιστινιακής κυβέρνησης. Αν και η παλαιστινιακή οργάνωση έχει απορρίψει τη λέξη «αφοπλισμός», πρόκειται για μια εξέλιξη που έμοιαζε αδιανόητη μέχρι πρότινος. Ωστόσο, το Ισραήλ εκφράζει φόβους ότι η Χαμάς δεν θα αφοπλιστεί πλήρως και έχει χαρακτηρίσει το σχέδιο απαράδεκτο, τονίζοντας ότι δεν θα αποσυρθεί από τις θέσεις του στη Γάζα μέχρι τον πλήρη αφοπλισμό της παλαιστινιακής οργάνωσης.

Η Διεθνής Δύναμη Σταθεροποίησης

Παρά το γεγονός ότι τα σχέδια για τη συγκρότηση της Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης έχουν οριστικοποιηθεί, η δύναμη δεν έχει ακόμη συσταθεί. Έχει διοριστεί διοικητής —ο Αμερικανός υποστράτηγος Τζάσπερ Τζέφερς— ενώ η Ινδονησία, το Μαρόκο, το Καζακστάν, η Αλβανία, το Κόσοβο και η Ουγκάντα έχουν δεσμευτεί να συνεισφέρουν προσωπικό. Ο Τζέφερς έχει δηλώσει ότι μακροπρόθεσμα η δύναμη θα διαθέτει 20.000 στρατεύματα και θα εκπαιδεύσει 12.000 μέλη της παλαιστινιακής αστυνομίας. Η τεχνοκρατική παλαιστινιακή κυβέρνηση – η Εθνική Επιτροπή για τη Διακυβέρνηση της Γάζας – διορίστηκε τον Ιανουάριο με επικεφαλής τον Αλί Σάαθ, ο οποίος έχει διατελέσει υφυπουργός της Παλαιστινιακής Αρχής. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν έχει εισέλθει στη Γάζα.

Η ανοικοδόμηση και οι προκλήσεις

Έναν χρόνο μετά την έναρξη της εκεχειρίας, οι Παλαιστίνιοι εξακολουθούν να αναζητούν στα ερείπια των κατεστραμμένων κτιρίων υλικά για να στήσουν καταφύγια. Το Συμβούλιο Ειρήνης παρουσίασε τον Σεπτέμβριο ένα σχέδιο ύψους 2,45 δισεκατομμυρίων δολαρίων με στόχο την έναρξη της ανοικοδόμησης της Γάζας. Πρόκειται για ένα κλάσμα του ποσού που απαιτείται, καθώς το ίδιο το Συμβούλιο Ειρήνης επικαλέστηκε έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΟΗΕ, η οποία δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο και εκτιμούσε τις ανάγκες για την ανάκαμψη και την ανοικοδόμηση του θύλακα στα 71,4 δισεκατομμύρια δολάρια για την επόμενη δεκαετία.

Οι ισραηλινές πολιτικές θέσεις για το μέλλον της Γάζας

Αν και το σχέδιο του Τραμπ υπόσχεται να ενθαρρύνει τους κατοίκους να παραμείνουν στη Γάζα, Ισραηλινοί δεξιοί πολιτικοί έχουν εντείνει τις εκκλήσεις για μαζική απομάκρυνση των Παλαιστινίων μέσω «εθελούσιας μετανάστευσης». Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς δήλωσε τον περασμένο μήνα ότι «δεν υπάρχει τελικά πραγματική λύση για τη Γάζα χωρίς αυτή τη μετανάστευση». Εξάλλου, το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας ίδρυσε το 2025 ένα γραφείο επιφορτισμένο με την εποπτεία της «εθελούσιας μετανάστευσης» από τη Γάζα, μετά από δηλώσεις του Τραμπ που άφηναν να εννοηθεί ότι οι κάτοικοι της Γάζας θα μπορούσαν να εκτοπιστούν μόνιμα. Στη συνέχεια, ο Αμερικανός πρόεδρος υπαναχώρησε από την ιδέα αυτή, η οποία προκάλεσε την έντονη αντίδραση αραβικών κρατών και απορρίφθηκε σε διεθνές επίπεδο. Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι δεν υπάρχουν σχέδια για τη βίαιη απομάκρυνση του πληθυσμού της Γάζας.