Γενική αμνηστία στον Λίβανο μετά από 35 χρόνια

Σε μια ιστορική εξέλιξη, το Κοινοβούλιο του Λιβάνου ενέκρινε σήμερα έναν νόμο περί γενικής αμνηστίας, ο οποίος αναμένεται να αλλάξει τη ζωή χιλιάδων κρατουμένων και καταζητούμενων. Πρόκειται για την πρώτη φορά μετά το 1991, δηλαδή μετά τη λήξη του εμφυλίου πολέμου, που η χώρα προχωρά σε ένα τόσο ευρύ μέτρο επιείκειας, σηματοδοτώντας μια νέα σελίδα στο ποινικό της σύστημα.

Η ανακοίνωση της Προεδρίας και το περιεχόμενο του νόμου

Η Προεδρία της Εθνοσυνέλευσης επιβεβαίωσε επισήμως την έγκριση της πρότασης νόμου, τονίζοντας ότι αυτή χορηγεί γενική αμνηστία και προβλέπει, κατ' εξαίρεση, τη μείωση της διάρκειας συγκεκριμένων ποινών. Το μέτρο αυτό, το οποίο υποστηρίζεται από ένα ευρύ φάσμα πολιτικών ομάδων, αποτελεί αντικείμενο έντονης δημόσιας συζήτησης εδώ και πολλά χρόνια, με τις απόψεις να διίστανται σχετικά με το εύρος και τις επιπτώσεις του.

Οι αρχές, προς το παρόν, δεν έχουν δώσει στη δημοσιότητα στοιχεία για τον ακριβή αριθμό των ατόμων που θα επωφεληθούν από τις νέες διατάξεις. Ωστόσο, οι βουλευτές που είχαν την πρωτοβουλία για την κατάθεση του νομοσχεδίου αιτιολόγησαν την κίνησή τους, επικαλούμενοι το σοβαρό πρόβλημα του υπερπληθυσμού στις φυλακές, το οποίο επιδεινώνεται από την ενδημική βραδύτητα στην εκδίκαση υποθέσεων.

Το πρόβλημα του υπερπληθυσμού και οι επιμέρους ρυθμίσεις

Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η κατάσταση είναι εκρηκτική, καθώς το ποσοστό υπερπληθυσμού των φυλακών έφτασε το 300% το 2025. Ενδεικτικό είναι ότι η σωφρονιστική υπηρεσία κατέγραφε 6.268 κρατούμενους στα τέλη Μαρτίου, αριθμός που υπερβαίνει κατά πολύ τη χωρητικότητα των σωφρονιστικών καταστημάτων.

Ο βουλευτής Ίμαντ αλ-Χουτ, ένας από τους πιο δραστήριους υποστηρικτές του μέτρου, διευκρίνισε ότι ο νόμος θα επιτρέψει τη μείωση των ποινών για όσους έχουν καταδικαστεί σε θάνατο ή σε ισόβια, με τις ποινές τους να μετατρέπονται σε κάθειρξη περίπου δέκα ετών. Επιπλέον, προβλέπεται η άμεση απελευθέρωση όσων κρατούνται για περισσότερα από 12 χρόνια εν αναμονή της δίκης τους, μια διάταξη που αναμένεται να αποσυμφορήσει άμεσα το σωφρονιστικό σύστημα.

Το πολιτικό πλαίσιο και οι δικαιούχοι

Η συζήτηση για την αμνηστία επανήλθε δυναμικά στην επικαιρότητα μετά τις δραματικές εξελίξεις στην περιοχή, και συγκεκριμένα μετά την πτώση του πρώην προέδρου της Συρίας, Μπασάρ αλ Άσαντ, στα τέλη του 2024. Το γεγονός αυτό άλλαξε τα δεδομένα και άνοιξε τον δρόμο για την επανεξέταση πολλών υποθέσεων που συνδέονταν με τον πόλεμο στη γειτονική χώρα.

Από το νέο μέτρο αναμένεται να επωφεληθούν κυρίως ισλαμιστές κρατούμενοι, πολλοί από τους οποίους βρίσκονται στη φυλακή επί σειρά ετών, συχνά χωρίς να έχει εκδικαστεί η υπόθεσή τους, για περιστατικά που σχετίζονται με τον πόλεμο στη Συρία. Οι περισσότεροι από αυτούς κατάγονται από την Τρίπολη, τη μεγάλη πόλη του κυρίως σουνιτικού βορρά, και ορισμένοι αντιμετωπίζουν κατηγορίες για επιθέσεις κατά του στρατού και βομβιστικές ενέργειες.

Παράλληλα, συγγενείς χιλιάδων κρατουμένων και φυγάδων από την Μπααλμπέκ και τη Χερμέλ, περιοχές όπου ασκεί μεγάλη επιρροή η σιιτική Χεζμπολάχ στα ανατολικά, έχουν κινητοποιηθεί με την ελπίδα ότι ο νόμος θα καλύψει και εγκλήματα που σχετίζονται με τη διακίνηση ναρκωτικών και την κλοπή αυτοκινήτων, για τα οποία διώκονται πολλοί από τους δικούς τους ανθρώπους.

Επιπλέον, χριστιανικά κόμματα έχουν θέσει το αίτημα να δοθεί αμνηστία σε πρώην μέλη του Στρατού του Νοτίου Λιβάνου (ALS), μιας πρώην παραστρατιωτικής δύναμης που συνδεόταν με το Ισραήλ. Η δύναμη αυτή ήταν ενεργή από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 στην περιοχή των συνόρων στον νότιο Λίβανο, η οποία τελούσε τότε υπό ισραηλινή κατοχή. Το αίτημα περιλαμβάνει και τους κατοίκους που διέφυγαν προς το Ισραήλ μετά την αποχώρησή του από τον Λίβανο.

Ιστορικό προηγούμενο και προοπτικές

Αξίζει να σημειωθεί ότι μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου (1975-1990), είχε ψηφιστεί ένας αντίστοιχος νόμος περί αμνηστίας για πολιτικά εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης. Ωστόσο, εκείνο το μέτρο δεν συνοδεύτηκε από μια διαδικασία συμφιλίωσης ή απονομής δικαιοσύνης για τα θύματα, ένα ζήτημα που παραμένει ανοιχτό και ευαίσθητο στη λιβανέζικη κοινωνία. Η νέα αυτή απόφαση, αν και διαφορετική ως προς το πεδίο εφαρμογής της, επαναφέρει στο προσκήνιο τα ερωτήματα σχετικά με τη διαχείριση του παρελθόντος και την οικοδόμηση ενός πιο σταθερού μέλλοντος.