Γεραπετρίτης: Η ισχύς επικρατεί των αρχών

Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, μιλώντας στο Munk School of Global Affairs and Public Policy του Πανεπιστημίου του Τορόντο, ανέπτυξε μια ζοφερή ανάλυση για τη σύγχρονη γεωπολιτική συγκυρία, χαρακτηρίζοντας τα τελευταία τρία χρόνια ως περίοδο απόλυτης καταστροφής. Κεντρικό άξονα της ομιλίας του, με θέμα «Ο ερχομός μιας νέας γεωπολιτικής περιόδου», αποτέλεσε η διαπίστωση ότι η ισχύς έχει υπερκεράσει τις αρχές, με το διεθνές σύστημα να διέρχεται κρίση πρωτοφανή μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο κ. Γεραπετρίτης επεσήμανε ότι «κάθε τι που θα μπορούσε να πάει στραβά, στην ουσία πήγε πράγματι στραβά», υπογραμμίζοντας ότι η συγκυρία είναι ίσως η χειρότερη για έναν υπουργό Εξωτερικών μικρομεσαίας χώρας όπως η Ελλάδα. Αναφέρθηκε μάλιστα στη συμμετοχή της χώρας ως μη μόνιμου μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Αν γνώριζα ότι θα βρισκόμασταν σε μια τόσο ταραχώδη περίοδο, προφανώς δεν θα είχαμε θέσει υποψηφιότητα και δεν θα είχαμε κάνει εκστρατεία για να γίνουμε μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας».

Σύμφωνα με τον υπουργό, για πρώτη φορά μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο συντρέχουν σωρευτικά και ταυτόχρονα μια σειρά από συνθήκες που συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα. «Βιώνουμε ορισμένες τεκτονικές γεωπολιτικές αλλαγές και η πιο εντυπωσιακή είναι το γεγονός ότι παρατηρούμε μια πλήρη υποχώρηση του Διεθνούς Δικαίου και της πολυμέρειας», τόνισε, προσθέτοντας ότι η ισχύς καθίσταται το κρίσιμο στοιχείο, ενώ η διεθνής αρχιτεκτονική ασφάλειας που βασίζεται σε κανόνες υποχωρεί.

Παράλληλα, ο κ. Γεραπετρίτης αναφέρθηκε στη δημιουργία νέων διαπεριφερειακών συμμαχιών, σημειώνοντας ότι η γεωγραφία χάνει τον ρόλο της ως βασικού παράγοντα στη διπλωματία. Ως παράδειγμα, ανέφερε την εξέλιξη της Ευρώπης σε «Ευρώπη plus», προκειμένου να εντάξει τον Καναδά ως τον πρώτο συνδεδεμένο εταίρο, καταδεικνύοντας τη ρευστότητα του διεθνούς περιβάλλοντος.

Ο υπουργός Εξωτερικών υπογράμμισε ότι δεν υπάρχει ούτε ένα γεγονός στη γεωπολιτική που να είναι περιορισμένο γεωγραφικά, με τις ένοπλες συγκρούσεις να εξαπλώνονται. «Στην πραγματικότητα, έχουμε τον μεγαλύτερο αριθμό ένοπλων συγκρούσεων παγκοσμίως από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Έχουμε περισσότερες από 60 ένοπλες συγκρούσεις», ανέφερε χαρακτηριστικά, αναδεικνύοντας την έκταση της παγκόσμιας αστάθειας.

Επιπλέον, ο κ. Γεραπετρίτης έθιξε το μείζον ζήτημα της ενεργειακής ανασφάλειας, εξαιτίας των εξελίξεων στον Κόλπο, στην Ερυθρά Θάλασσα και στη Σαουδική Αραβία. Ταυτόχρονα, επεσήμανε την επισιτιστική ανασφάλεια, με τον διάδρομο σιτηρών στην Ουκρανία να έχει καταρρεύσει, καθώς και το πρόβλημα της λειψυδρίας, συνθέτοντας ένα πολυδιάστατο πλέγμα κρίσεων.

Αναφερόμενος στη βιομηχανική επανάσταση και την Τεχνητή Νοημοσύνη, ο υπουργός προέβλεψε ότι η τεχνολογία θα κυριαρχήσει στις πολιτικές εξελίξεις. «Πρόκειται να δούμε κάποιες πραγματικά παράδοξες προεκλογικές εκστρατείες», είπε, τονίζοντας ότι στις οκτώ εκλογικές αναμετρήσεις που αναμένονται στην Ευρώπη την επόμενη χρονιά, η Τεχνητή Νοημοσύνη θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο. «Όλοι το αναμένουμε, αλλά δεν διαθέτουμε τα μέσα για να κερδίσουμε αυτό το φαινόμενο», παραδέχτηκε.

Ο κ. Γεραπετρίτης στάθηκε επίσης στην αλλαγή του τρόπου επικοινωνίας, καθώς σχεδόν το 90% των ανθρώπων λαμβάνει την πληροφόρησή του μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, θυσιάζοντας την ακεραιότητα της πληροφορίας προς όφελος της ταχύτητας. «Οι συνέπειες είναι αρκετά προφανείς. Βλέπουμε την άνοδο νέων δυνάμεων, οι οποίες αναδύονται πλέον ως εναλλακτική στο παλαιό καθεστώς, σε μια εποχή που έχει παρέλθει. Και βλέπουμε νέους θεσμούς να αναδύονται από τους παραδοσιακούς οργανισμούς που υποχωρούν», σημείωσε, θέτοντας το ερώτημα κατά πόσον η σημερινή κατάσταση αποτελεί μεταβατική περίοδο ή τη νέα κανονικότητα των διεθνών σχέσεων.

«Αυτή τη στιγμή, προσπαθούμε και πάλι να βρούμε τον προσανατολισμό μας προς μια νέα εποχή. Είναι απολύτως σαφές ότι η ισχύς διαδραματίζει έναν πολύ κυρίαρχο ρόλο και ότι δεν διαθέτουμε τα εργαλεία για να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά αυτό το φαινόμενο», υπογράμμισε ο υπουργός Εξωτερικών.

Ο κ. Γεραπετρίτης αναφέρθηκε και στη μεταβαίνει του στη Νέα Υόρκη για την Εβδομάδα Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, εκφράζοντας την ανησυχία ότι «όλοι αισθανόμαστε ότι τα Ηνωμένα Έθνη βρίσκονται σήμερα σε πολύ κακή κατάσταση», καθώς «δεν έχουν καταφέρει στην πράξη να παράγουν οποιοδήποτε ουσιαστικό ψήφισμα σχετικά με τις 61 ένοπλες συγκρούσεις που αντιμετωπίζουμε σήμερα παγκοσμίως».

«Δεν έχουμε ούτε ένα ψήφισμα σχετικά με την Ουκρανία, ούτε ένα ψήφισμα εδώ και πέντε χρόνια. Δεν θα μπορούσαμε να έχουμε, διότι οποιοδήποτε ψήφισμα θα καταδίκαζε, λίγο έως πολύ, την Ρωσία για τον επιθετικό πόλεμο, ενώ η Ρωσία διαθέτει δικαίωμα βέτο και, έτσι, τελικά, δεν είχαμε κανένα ψήφισμα», σημείωσε, κάνοντας λόγο για «την εποχή του παράδοξου του βέτο».

Ο υπουργός υπενθύμισε ότι και εντός της ΕΕ, κάθε ένα από τα 27 κράτη μέλη διαθέτει μεμονωμένο δικαίωμα βέτο, με αποτέλεσμα να μην έχει ληφθεί αποτελεσματική απόφαση για την Ουκρανία. «Το βέτο εντός της ΕΕ χρησιμοποιήθηκε προκειμένου να προστατεύσει τους ανίσχυρους, τα λιγότερο ισχυρά κράτη. Ήταν το μέσο των πιο αδύναμων, προκειμένου να μπορούν να απορρίπτουν τη βούληση των ισχυρών κρατών. Για να μπορούν τα μικρά κράτη να σταθούν μόνα τους απέναντι στη βούληση των άλλων κρατών», εξήγησε, επισημαίνοντας ωστόσο ότι το αποτέλεσμα είναι αδράνεια.

Ο κ. Γεραπετρίτης σημείωσε ότι φαίνεται να οδηγούμαστε στην ιδέα της στρατηγικής αυτονομίας, με αύξηση των αμυντικών δαπανών, και διερωτήθηκε αν αυτό σηματοδοτεί το τέλος της παραδοσιακής μεταπολεμικής διεθνούς αρχιτεκτονικής ασφάλειας. «Τώρα είναι η στιγμή τα κράτη να διαμορφώσουν ισχυρές συμμαχίες και να εκφράσουν συλλογικές ανησυχίες», ανέφερε, προσθέτοντας ότι «το ζήτημα, όμως, είναι ότι ακόμη δεν έχουμε βρει τα κατάλληλα εργαλεία και, κατά πάσα πιθανότητα, την επόμενη εβδομάδα, μετά τη Γενική Συνέλευση, θα συζητάμε και πάλι για τη χαμένη ευκαιρία να επανεξετάσουμε και να αναζωογονήσουμε τα Ηνωμένα Έθνη».

Καταλήγοντας, ο υπουργός Εξωτερικών τόνισε: «Εμπιστευθήκαμε τα Ηνωμένα Έθνη. Η αλήθεια είναι ότι ο Οργανισμός δεν ανταποκρίθηκε. Αυτή τη στιγμή δεν διαθέτουμε εναλλακτική λύση και, μέχρι να βρούμε μια εναλλακτική, η ισχύς θα επικρατεί έναντι των αρχών».